34. Hak Devri (el-hevale)
34. Transfer Of A Right (al-hawala)
"Hawāle" (el-hevāle), kelime olarak bir borcun veya hakkın bir yükümlülükten diğerine nakledilmesi anlamına gelen bir kökten alınmıştır. Terim olarak ise, hakkı talep edilen kişinin, kendisinin bir başkasına karşı hakkı bulunan birine bu hakkı nakletmesidir. Havale, sünnetle sabit olmuştur. Buhari, Ebu Hureyre (ra) yoluyla rivayet etmiştir ki Allah'ın Resûlü ﷺ şöyle buyurmuştur:
(Al-hawala) is taken from transferring the right from one covenant of protection to another. It is transferring by the one upon whom is the right of the one seeking the right from him to another over whom he has a right. The transfer is established by the Sunnah. Al-Bukhari narrated via the way of Abu Hurairah (ra) that the Messenger of Allah (saw) said:
Zengin bir kimsenin borcunu ödemekte geciktirmesi zulümdür; ancak sizden biri zengin bir kimseye ödemesi için havale edilirse, havale edilsin.ﷺ
“Delay in payment by a rich man is injustice, but when one of you is referred for payment to a wealthy man, let him be referred.”
Ve başka bir deyişle:
And in other words:
“Zengin iken hakkından vazgeçen, o halde beklesin” (Ahmed tarafından rivayet edilmiştir).
“Whoever retired his right while rich, then let him wait” (Narrated by Ahmad).
Borç ve mal konusunda hem peşin hem de vadeli olanında caiz olduğu bildirilmiştir; çünkü bu, bir kişinin hakkının bir başkasına aktarılmasıdır ve bu, bütün hakları kapsayan genel bir durumdur. Ayrıca Peygamber ﷺ'in şu sözü de bunu destekler: "Sizden biriniz zengin iken havale edilirse, havale kabul etsin." Bu sözdeki genellik, hem üzerinde peşin bir hak bulunan zengin kişiyi hem de üzerinde vadeli bir hak bulunan zengin kişiyi kapsar; dolayısıyla hadis, genelliğini korur. Zengin kişi ise ödeme gücü olan kişidir. Hadiste Peygamber ﷺ'den şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:
It is permitted in the debt and the thing i.e. immediately and deferred because it is the transfer of a right of one to another which is general covering all rights. Also because the words of the hadith: “If one of you is followed while rich” is general including that there is (al-ahad) and the rich man with an immediate right over him, and it includes that there is over him a deferred right so it remains upon its generality. The rich man is the one capable to pay. It came in the hadith from the Prophet (saw) that he said:
Gerçekten Allah (SWT) şöyle buyurmaktadır: “Fakir olmayan zengine borç veren kimse…”
“Verily Allah (swt) says: ‘Whoever lends the rich man who is not poor”
Ancak Resulullah'ın (sav) "Birinizin borcu zengin bir adama havale edilirse, onu kabul etsin" buyruğu, havalenin kabul edilmesinin, borcunu ödemekten kaçınan veya erteleyen birine değil, ödeme gücü olan zengin kişiye yapılması gerektiğini gösterir. Çünkü adamın havaleyi kabul etmeye zorlanması, ödeyebilecek durumda olanın zengin kişi olduğunu, inkâr eden ya da oyalayan kişinin ise bu kapsamda olmadığını ortaya koyar. Havalenin gerçekliği ve hadisin açık metni, havalede üç tarafın bulunması gerektiğini belirtir: havale eden (muhîl), havale edilen (muhtal) ve üzerine havale yapılan (muhâl aleyh). Takip edilen kişi havale eden (muhîl)dir; "birinizin" ifadesiyle kendisine borç takibinin emredildiği kişi havale edilen (muhtal) kişidir; ona uyması emredilen zengin kişi ise üzerine havale yapılan (muhâl aleyh)dir.
However the command of the Messenger (saw) to follow the rich man if it falls due upon him requires that he is not denying or a procrastinator. This is understood from compelling the assignee to follow the rich man; so the rich man becomes the one capable of paying, not the denier or procrastinator. The reality of the transfer and the stated text of the hadith indicates that there is necessary in the transfer assignor (muheel), the assignee (muhtal) and the assigned upon (muhal ‘alaihi). The one followed is the assignor (muheel), and the word “one of you” who is the one commanded to follow his debt is the assignee (muhtal) person. And the rich man, whom the person is commanded to follow him, is the assigned upon (muhal ‘alaihi).
Aktarmanın geçerliliği için dört şart öngörülmüştür:- Birincisi: İki hakkın cins bakımından ve vadeli ya da peşin olma bakımından benzer olması, çünkü bu bir hakkın devri ve nakli olduğundan, hak tanımıyla birlikte nakledilir. Bu nedenle, kendisine borç olarak altın verilecek kişi için altın karşılığı altın, ya da gümüş karşılığı gümüş aktarmak geçerlidir; ancak kendisine altın borçlu olan kişi için gümüş aktarmak ya da altın karşılığı gümüş aktarmak geçerli değildir. Bir ay vadeli bir borcu olan kişi için, bir aylık bir borç karşılığında aktarma yapmak geçerlidir; vadesi gelmiş bir borcu olan kişi için de vadesi gelmiş bir borç karşılığında aktarma yapmak geçerlidir. Peşin bir hakkı, peşin bir hak karşılığında aktarmak geçerlidir; vadeli bir hakkı da vadeli bir hak karşılığında aktarmak geçerlidir. Ancak iki borçtan biri peşin, diğeri vadeli ise ya da iki vadeden biri bir ay, diğeri iki ay ise, bu durumda aktarma geçersizdir.
Four conditions are stipulated for the validity of the transfer:- Firstly: The similarity of the two rights in species and in immediacy or deferred period because it is a transfer of the right and its transport so it is transported in its description. Hence it is valid for the one upon whom it is due to transfer gold for gold, or silver for silver, but it is not valid to transfer silver for the one upon whom gold is due or gold for silver. It is valid for the one upon whom there is a debt for (a period of) a month for a debt for a month, and the one upon whom there is a debt due for a due debt. It is valid to transfer an immediate (right) for immediate (right), and a deferred (right) for a deferred (right). However if one of the two debts is immediate and the other deferred, or the period of one of the two for a month and the other for two months, then the transfer is invalid.
"Sizden biri zengin iken (bir borcu olan, ödemesi istenen) takip edilirse, (havale yoluyla) ödemeyi kabul etsin."
“If one of you is followed while rich, let him (yatba’)”
Muhil (havale eden), kendisine düşen hakkı bizzat kendisi ya da temsilcisi aracılığıyla yerine getirebildiği için ve muhal aleyh (havale edilen borçlu), tahsil etmede onun yerine geçtiği için muhtal (havale alan), kabul etmeye zorunludur. Muhal aleyhin rızasının bulunmamasına gelince, bunun sebebi, alacaklıların muhtali tahsil etmede kendi yerine geçirmiş olmasıdır; dolayısıyla tıpkı temsilde olduğu gibi, hakkın sahibi olan kişinin rızasına ihtiyaç duyulmaz.
And because the assignor (muheel) can fulfil the right due upon him by himself or his delegate and the assigned upon (muhal ‘alaihi) has stood in his place in receiving so the assignee (muhtal) is compelled to accept. As for the assigned upon's (muhal ‘alaihi) non-consent, this is because the creditors made the assignee (muhtal) stand in his place in receiving so it does not need the consent of the one upon whom the right is due like delegation.
Buna göre, çek gibi ya da vadesi gelmiş ertelenmiş meblağları içeren senetler (sanadat), yani hawalat al-‘ain olarak bilinen şey, yalnızca alacaklının (muheel) rızasıyla caiz kılınır; borçlunun (muhtal) ya da kendisine havale edilenin (muhal ‘alaih) rızası şart koşulmaz. Benzer şekilde, vadesi henüz gelmemiş meblağları içeren senetlerin, örneğin emre yazılı senetlerin devri, yani hawalat al-dayn olarak bilinen şey, borçlunun (muhtal) rıza gösterip göstermemesine ve kendisine havale edilenin (muhal ‘alaih) rıza gösterip göstermemesine bakılmaksızın caizdir. Devir, içinde rıza şart koşulmadıkça bir akit değildir. Dolayısıyla bunda icap ve kabul yoktur. Aksine bu, kefalet, kefil olma, vasiyet ve akit sayılmayan benzeri tasarruflar gibi, kişinin kendi tasarrufundan başka bir şey değildir.
Accordingly the transfer in deed notes (sanadat) which comprise sums like checks or deferred sums whose period falls due—which are known as the transfer of things (hawalat al-‘ain), is permitted with the consent of the assignee (muheel) alone, nor is the consent of the assignor (muhtal) or assigned upon (muhal ‘alaihi) stipulated. Similarly the transfer of deed notes which include sums whose period has not fallen due like promissory notes—which are known as the transfer of debts—whether the assignee (muhtal) consented or not, and whether the assigned upon (muhal ‘alaihi) consented or not. The transfer is not a contract until consent be stipulated therein. So there is no offer and acceptance therein. Rather it is only the disposal of a person himself like the guarantee, standing security, bequest and similar disposals which are not considered contracts