‘Akīdə ile ilgili delilin kesin ve tartışılmaz derecede sahih olması gerekir. Bu yüzden haber-i vahid, sahih bir hadis olsa bile, lafız ve sened bakımından sahih olduğu halde, akide için delil olmaya elverişli değildir. Şer'i hüküm için ise delilin zannî olması yeterlidir. Bu nedenle, mütevatir hadis şer'i hükme delil olabildiği gibi, haber-i vahid de şer'i hükme delil olmaya yeterlidir. Ancak şer'i hükme delil olmaya elverişli haber-i vahid, sahih hadis ve hasen hadistir. Zayıf hadis (hadis-i da'îf) ise hiçbir şekilde şer'i delil olamaz; onu delil olarak ileri süren kimse, şer'i bir delil getirmiş sayılmaz. Bununla birlikte bir hadisin sahih veya hasen olarak değerlendirilmesi, onu değerlendiren kişiye göredir; yani hadisi anlamaya ehil olan kişiye göredir. Bu durum diğer muhaddisler için geçerli olmayabilir. Çünkü bazı ravileri bir muhaddise göre güvenilir (sika) olup başka bir muhaddise göre öyle olmayabilir; ya da bazı muhaddislere göre meçhul (mechul) sayılırken başkalarına göre meşhur olabilir. Bazı hadisler bir sened yolundan sahih olmazken başka bir sened yolundan sahih olabilir; bazı sened yolları ise bir kısım muhaddislere göre doğru, diğerlerine göre doğru değildir. Ayrıca bazı hadisler, bir kısım muhaddisler tarafından tanınmaz ve tenkit edilirken, başka muhaddisler tarafından tanınır ve delil olarak ileri sürülür. Yine bazı hadisleri Ehl-i hadisten bir kısmı reddetmiş, buna karşılık fakihler genel olarak bunları kabul edip delil olarak kullanmışlardır. İnsanların bir hadisi, belirli bir görüşe göre ya da bütün görüşlere göre sahih veya hasen kabul etmeye bağlı kalmaları, yanlış bir bağlılıktır ve hadisin gerçeğiyle çelişir. Bir hadisi, senedinin sahihliği üzerinde gereken özen gösterilmeden aceleyle kabul etmek caiz değildir; aynı şekilde, muhaddislerden biri ravinin güvenilirliğini sorguladı diye, başka bir senedle kabul edilebilir olma ihtimali bulunabileceği gerekçesiyle, bir hadisi aceleyle zayıf görüp reddetmek de caiz değildir. Bir muhaddis bir hadisi reddetti diye, başka bir muhaddis tarafından kabul edilebileceği ihtimali bulunduğu için o hadisi reddetmemek gerekir; yahut muhaddisler genel olarak reddettiler diye, imamların ve fakihlerin genel çoğunluğunun delil olarak kullanmış olabileceği ihtimali bulunduğu için de reddetmemek gerekir. Bir hadisi zayıf sayıp reddetmekte acele edilmemelidir; ancak senedindeki ravinin herkesçe kusurlu olduğu bilinirse, hadis herkesçe reddedilmişse veya hadisi delil olarak öne süren kimse yoksa, yalnızca hadis ilminden habersiz bazı fakihler onu delil olarak kullanmışsa, o zaman hadis zayıf sayılıp reddedilir. Bir hadisi sorgulamadan ya da reddetmeden önce iyice düşünmek ve dikkatli davranmak gerekir. Ravileri ve hadisleri inceleyen kimse, muhaddisler arasında onlarla ilgili birçok görüş ayrılığı bulacaktır ve bunun örnekleri çoktur. Mesela Ebû Dâvûd, Amr b. Şuayb'ın babasından, onun da dedesinden naklettiğine göre Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur:

The evidence for the ‘aqīdah must be definite and of unquestionable authenticity. That is why the isolated report (khabar al-ahad) is not fit to be an evidence for ‘aqīdah even if it is a sound hadīth (hadīth Sahih) in its meaning and transmission. As for the Sharī’ah rule, it suffices for its evidence to be speculative (zanni). Therefore, just as the mutawatir hadīth suffices as an evidence for the Sharī’ah rule, likewise the isolated report (khabar al-ahad) suffices as an evidence for the Sharī’ah rule. However, the khabar al-ahad which is suitable to be an evidence for the Sharī’ah rule is the hadīth Sahih and hadīth hasan. As for the weak hadīth (hadīth da'eef) it cannot serve as a Sharī’ah evidence at all. Anyone who educes it he will not be considered to have educed a Sharī’ah evidence. However the consideration of a hadīth as Sahih (sound) or hasan (good) is according to the one who educes it, if he is qualified to understand the hadīth, which may not be so for the rest of the muhadithin. That is because there are transmitters who are trustworthy (thiqa) for some muhadithin but not so for some other muhaddithin, or are considered to be from the obscure (majhul) for some muhaddithin and well known for others. There are ahadīth which are not sound from one line of transmission but are from another and there are lines of transmission which are correct for some but not for others. And there are ahadīth which are not recognised by some muhaddithin and are impugned by them but they are recognised by other muhaddithin who advance them as proof. And there are ahadīth which some of the Ahl al-hadīth discredited but fuqaha in general accepted them and used then a proof. People's adherence to the consideration of a hadīth as Sahih or hasan according to a particular opinion or all of the opinions constitutes an incorrect adherence and contradicts the reality of the hadīth. Nor is it allowed to hastily accept a hadīth without due consideration to its authenticity, likewise it is not allowed to hastily discredit a hadīth and reject it merely because one of the muhaddithin has questioned the probity of a transmitter due to the possibility that it might be acceptable with another transmitter. And one should not reject a hadīth purely because one muhaddith has rejected it because of the possibility that it might be accepted by another muhaddith or reject it because the muhaddithin (in general) have rejected it because of the possibility that it might have been used as proof by the imams and general body of fuqaha (jurists). One should not be rash in discrediting or rejecting a hadīth except if its transmitter is known by all to be disparaged or the hadīth is rejected by everyone or no one advanced it as a proof except some of the fuqaha who lacked knowledge of the hadīth. It is then that the hadīth is discredited and rejected. One should be careful and give it thought before one calls a hadīth into question or reject it. Anyone who scrutinises the transmitters and and ahadīth he will find many differences regarding them between the muhaddithin. And the examples are many. For example: Abu Dawud narrated on the authority of 'Amr ibn Shu'ayb who narrated from his father, who narrated from his grandfather that the Messenger of Allah  said:

Bu hadisin râvisi Amr bin Şuayb'dır ve Amr bin Şuayb, babasından, o da dedesinden rivayet etmiştir. Bu isnadın şöhreti meşhurdur. Buna rağmen birçok âlim onun hadisini delil olarak kullanmış, bazıları ise reddetmiştir. Tirmizî şöyle demiştir: Muhammed bin İsmail dedi ki: Ahmed ve İshak'ı gördüm (ve başkalarını da zikretti) ki Amr bin Şuayb'ın hadisini delil olarak kullanıyorlardı.

The transmitter of this hadīth is 'Amr ibn Shu'ayb and ‘Amr ibn Shu'ayb narrated from his father and from his grandfather line of transmission is famous. Despite that many have used his hadīth as proof and others have rejected it. Tirmidhi said: Muhammad ibn Isma'il said: I saw Ahmad and Ishaq (and he mentioned others) who used the hadīth of 'Amr ibn Shu'ayb as proof. He said:

'Amr ibn Shu'ayb, Abdullah ibn Umar'dan hadis rivayet etmiştir. Ebu İsa şöyle demiştir: Amr ibn Şuayb'ın hadisi hakkında konuşan herkes, onu zayıf saymıştır; çünkü dedelerinin kitaplarından hadis rivayet ediyordu, sanki bu hadisleri dedesinden doğrudan işitmediği kabul ediliyormuş gibi. Ali ibn Ebi Abdullah el-Medini, Yahya ibn Said'in şöyle dediğini nakletmiştir: Amr ibn Şuayb'ın hadisi bizim için temelsizdir. Buna rağmen, biri Amr ibn Şuayb'ın hadisiyle bir Şer'i hüküm tesis ederse, onun delili Şer'i bir delil sayılır; çünkü Amr ibn Şuayb, muhaddislerin delil olarak nakil yaptığı kişilerden biridir. Örneğin Darakutni'de, el-Hasan'ın Ubade ve Enes ibn Malik'ten rivayet ettiğine göre Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

'Amr ibn Shu'ayb heard ahadīth from 'Abd Allah ibn 'Umar. Abu 'Isa said: whoever spoke about the hadīth of 'Amr ibn Shu'ayb branded him as weak because he used to quote ahadīth from his grandfathers books as if they considered him not to have heard these ahadīth directly from his grandfather. 'Ali ibn Abi 'Abd Allah al-Madini said that Yahya ibn Sa'id said: The hadīth of 'Amr ibn Shu'ayb for us is unfounded. Despite this, if someone establishes a Sharī’ah rule with the hadīth of'Amr ibn Shu'ayb, his evidence will be considered a Sharī’ah evidence because 'Amr ibn Shu'ayb is one of those people whose hadīth the muhaddithin cite as an evidence. For example, in al-Darqutni, al-Hasan narrated on the authority of 'Ubada and Anas ibn Malik that the Prophet  said:

Bu hadīsin isnādında el-Rabī' b. Subeyh bulunmaktadır. Ebū Zür'a onu güvenilir (sika) olarak tasdik etmiştir, ancak başka bir grup onu zayıflatmıştır. el-Bezzār bu hadīsi de rivayet etmiştir ve hadis sahih olarak kabul edilmiştir. Kim bu hadīsi veya isnādında el-Rabī' b. Subeyh bulunan bir hadīsi delil olarak getirirse, bir grup (ricāl âlimlerine göre) bu hadīs sahih olduğu ve başka bir grup (ricāl tenkitçilerine göre) el-Rabī' güvenilir (sika) olduğu için, şer'î bir delil ortaya koymuş olur. Burada, bir kişinin güvenilir ilan edilip aynı zamanda kendisine kusur izafe edildiği durumda, cerhin tadilin önüne geçeceğinin söylenmemesi gerekir. Çünkü bu ancak bir kişi hakkında, bir kişinin görüşüne göre bildirildiğinde geçerlidir. İki kişi tarafından bildirildiğinde ve biri bunu bir kusur (ta'n) sayıp diğeri saymadığında ise bu caizdir. Bu sebeple bazı âlimler bazı râvileri güvenilir kabul etmiş, bazıları ise etmemiştir.

In the isnād of this hadīth there is al-Rabi' ibn Subayh, Abu Zur'a has verified him as trustworthy but another group has weakened him. Al-Bazzar has recorded this hadīth also and it is considered as a sound (Sahih) hadīth. When someone educes this hadīth or a hadīth whose isnād contains al Rabi' ibn Subayh, then he has educed a Sharī’ah evidence because this hadīth is sound according to one group (of rijal scholars), and because al-Rabi' is trustworthy (thiqa) for another group (of rijal critics). It should not be said here that when a person is declared trustworthy and also disparaged that the invalidation (jarh) takes precedence over the attestation of reliabilitiess since that can only be when they are reported about one person according to the view of one person. As for when they are reported by two persons and one considers it as an impugnation (ta'n) and the other does not, then it is allowed. It is from here that some scholars have recognised certain transmitters (as reliable) and others have not.

Örnek: Ebu Davud, Ahmed, en-Nesâî, İbn Mâce ve et-Tirmizî, Ebu Hureyre'den rivayet etmişlerdir ki:

For example: Abu Dawud, Ahmad, al-Nasa'i, Ibn Maja and al-Tirmidhi narrated on the authority of Abu Hurairah that:

Tirmizî, Buhârî'nin bu hadisin sahihliğini doğruladığını rivayet etmiştir. İbn Abdilber ise hadisin sahih olduğuna hükmetmiştir, çünkü âlimler onu kabul etmiş ve İbnu'l-Munzir de onu sahih olarak tasdik etmiştir. İbnu'l-Esîr, Şerhu'l-Müsned'de şöyle demiştir: Bu hadis sahihtir ve meşhurdur; imamlar onu kitaplarında kaydetmişlerdir, delil olarak kullanmışlardır ve ravileri güvenilirdir. Şâfiî ise bu hadisin isnadında "tanımadığım" bir ravi bulunduğunu söylemiştir. İbn Dakîku'l-Îd, bu hadisi doğrulamak için ileri sürülen gerekçelerden bahsetmiştir. Bunlardan biri, isnadda adı geçen Saîd b. Seleme ve el-Muğîre b. Ebî Bürde hakkındaki bilgi eksikliğidir; oysa bazı muhaddisler bu iki ravinin gerçekten bilindiğini söylemişlerdir. Ebû Dâvûd, el-Muğîre'nin bilindiğini ve güvenilirliğinin Nesâî tarafından onaylandığını belirtmiştir. İbn Abdilhakem ise Yezîd b. Ebî Müslim'in öldürülmesinin ardından Afrikalıların onun etrafında toplandığını ve onun meçhul olduğunu söylediğini nakletmiştir. El-Hâfız şöyle demiştir: Bu yanlıştan şu anlaşılmalıdır ki, onun (yani el-Muğîre'nin) meçhul olduğunu düşünen kimse doğru söylememiştir. Saîd b. Seleme'ye gelince, Safvân b. Sâlim, onu el-Culah b. Kesîr'den yaptığı rivayette takip etmiştir. Dolayısıyla kim bu hadisi delil olarak kullanır veya el-Muğîre ile Saîd'in rivayetini delil getirirse, şer'î bir delil kullanmış olur. Çünkü bu hadis sahih kabul edilmekte, bazı muhaddislere göre de bu iki ravi güvenilir sayılmaktadır.

Tirmidhi has reported that Bukhari verified the soundness of this hadīth and Ibn 'Abd al-Barr judged it as sound because the '‘Ulamā have accepted it and it has been authenticated by Ibn al Munzir. Ibn al-Asir said in the Sharh al-Musnad: This hadīth is Sahih and mashhur, the imams recorded it in their books. They used it as proof, its transmitters are trustworthy. Shafi'i said that there is a transmitter in the isnād (chain) of this hadīth 'whom I do not know'. Ibn Daqiq al-'Ayyid mentioned the aspects of justification by which he justifies this hadīth. One of them is the lack of knowledge surrounding Sa'id ibn Salama and al-Mughira ibn Abi Burda, both of whom are mentioned in the isnād, whereas some muhaddithin have said these two transmitters are indeed known. Abu Dawud said al-Mughira is known and his reliability is attested by al-Nasa'i. Ibn 'Abd al-Hakam said the people of Africa gathered around him (al-Mughira) after the murder of yazid bin Abi Muslim and said that he is unknown. Al-Hafiz said: it should be known from this mistake that the one who assumed that he (i.e AlMughira) is Majhul is not correct. As for Sa’id bin Salama, Safwan bin Salim followed him in his narration from al-Julah bin Kathir. So if anybody used this hadith as an evidence or he used the report of al-Mughira and Said as a proof then he would have used a Shar'i evidence. This is because this Hadith is considered valid and these two transmitters are considered reliable in view of some Muhaddithin.

Bu hadis el-Tirmizî tarafından sahih kabul edilmiştir; ancak Tahâvî, Taberî, İbn Hazm ve Abdülhak da dahil olmak üzere bir grup âlim onu tenkit etmiştir. Bunun sebebi, isnadında Zeyd Ebû Ayyâş'ın bulunması ve onun meçhul (mechûl) olmasıdır. "et-Talhîs ve'l-Cevâb" adlı eserde şöyle nakledilmiştir: Dârekutnî onun (yani Zeyd Ebû Ayyâş'ın) güvenilir olduğunu söylemiştir. Münzirî ise şöyle demiştir: Ondan iki güvenilir kişi rivayette bulunmuştur ve Mâlik, ağır tenkitlere rağmen ona güvenmiştir. Dolayısıyla, bu hadisi ya da Zeyd Ebû Ayyâş'ın bulunduğu bir hadisi şer'î bir delil olarak kullanan kimse, şer'î bir delilden yanlış sonuç çıkarmış olur.

This hadīth has been authenticated by al-Tirmidhi and a group of people impugned it, from them are Tahawi, Tabari, Ibn Hazm and Abdul Haqq because in its isnad there is Zayd abu ‘Ayaash and he is Majhul. It is said in ‘at-talkhees wal jawab’ that Darqutni said that he is trustworthy (i.e Zayd abu ‘ayaash) and Munziri said, two trustworthy people have narrated from him and Malik relied on him despite the severe criticism. So if some one takes this Hadith as a Sharī’ah evidence or takes as an evidence a hadith which has Zayd Abu ‘Ayaash, then he would have educed from a Shari’ evidence.

Örnek: Ahmed ve Ebu Davud rivayet etti ki Ebu Said el-Hudri şöyle dedi: Allah'ın Resulü ﷺ'in şöyle dediğini işittim:

For example: Ahmad & Abu Dawud narrated that Abu Sa'id al-Khudri said: I heard the Messenger of Allah  say:

Bu hadisin senedinde ‘Ikrime b. ‘Ammar el-Ecelî vardır. Müslim onun rivayetini Sahîh'inde kabul etmiştir; ancak bazı Huffâz, ‘Ikrime'nin Yahyâ b. Kesîr'den rivayet ettiği hadisleri zayıflatmışlardır. Oysa Müslim, Yahyâ'dan hadis rivayet etmiş, Buhârî de onu (rivayetleriyle) tanık olarak almıştır. Dolayısıyla, bu hadisten veya ‘Ikrime'nin bulunduğu başka bir hadisten bir hüküm çıkaran kimse, hadis ve ‘Ikrime hakkındaki eleştirilere rağmen, şer'î bir delilden hüküm çıkarmış olur. Örneğin: Ahmed, Ebû Dâvûd, en-Nesâî, İbn Mâce ve et-Tirmizî, Yusrâ bint Safvân'dan rivayet etmişlerdir ki Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

This hadith has ‘Ikrima ‘Amaar al’Ajaily , Muslim has accepted it in his Sahih (i.e Sahih Muslim), although some of the Huffaz have weakened the ahadith of ‘Ikrima who narrated from Yahya ibn Kathir whereas Muslim reported ahadith on the authority of Yahya and Bukhari also witnessed it. Therefore, if someone educed a rule from this hadith or from a hadith which has ‘Ikrima then he would have educed from a Shari’ evidence despite the existence of impugnation of the hadith and that of ‘Ikrima. For example: Ahmad, Abu Dawud, al-Nasa'i, Ibn Maja and al-Tirmidhi narrated on the authority of Yusra bint Safwan that the Prophet  said:

Bu hadis Malik, eş-Şafiî, İbn Huzeyme, İbn Hibban, el-Hakim ve İbnu'l-Cârûd tarafından rivayet edilmiştir. Ebû Dâvûd şöyle demiştir: Ahmed'e, "Busra hadisi sahih değildir" dedim. O da "Hayır, sahihtir" dedi. Beyhakî şöyle demiştir: Şeyhayn (yani Buhârî ve Müslim) bu hadisi, Urve'den mi yoksa Mervân'dan mı semâ (hadisi işitme) yolunun gerçekleşip gerçekleşmediği konusundaki görüş ayrılığı nedeniyle rivayet etmemişlerdir; ancak bu hadisin tüm ravilerini başka yerlerde güvenilir ravi olarak kullanmışlardır. Bir kimse bu hadisi delil olarak kullanırsa, Buhârî ve Müslim onu rivayet etmemiş olsalar bile bu bir şer'î delildir. Buhârî ve Müslim'in bir hadisi delil olarak öne sürmemiş olmaları, o hadisin değersiz sayılması anlamına gelmez.

This hadīth has been recorded by Malik, al-Shafi'i, Ibn Khuzayma, Ibn Hayyan, al-Hakim and Ibn al-Jarud. Abu dawud said: I said to Ahmad: the hadīth of Busra is not sound. He said: No, it is sound. Bayhaqi said: Even though the shaykhayn (i.e, two Shaykhs, Bukhari and Muslim) did not record this hadīth due to disagreements about whether the sama' (hearing of hadīth) took place from 'Urwa or Marwan but they have used all of its transmitters (elsewhere as reliable transmitters). If someone uses this hadīth as proof, it is Sharī’ah evidence even if Bukhari and Muslim did not record it. If a hadīth is not advanced as proof by Bukhari and Muslim then that does not amount as a denigration of the hadīth.

Örnek: Hadis:

For example: The hadīth:

ve hadis

and the hadīth

Fakihlerin genel çoğunluğu bu hadisleri delil olarak kullanmıştır; bazıları ise bunların sıhhatini tartışmaya açmıştır. Bunlardan biri bu hadisleri delil olarak kullanmışsa, o kişi bir şer'î delil çıkarmış sayılır.

The general body of fuqaha have used both the ahadīth and some have contested their authenticity. If one of them used these as proof then he is considered to have educed a Sharī’ah evidence.

Böylece hadislerdeki, râvilerdeki ve muhaddisler arasındaki rivayet silsilelerindeki birçok farklılık da ortaya çıkmış olur. Muhaddisler, genel fakihler ve bazı müctehidler arasında pek çok ihtilaf gerçekleşmektedir. Bu ihtilaf sebebiyle bir hadis reddedildiğinde, sahih veya hasen kabul edilen birçok hadis reddedilmiş olur. Bu da birçok şer'î delilin ortadan kaldırılması demektir ve buna izin verilmez. Bu nedenle bir hadis, ancak doğru bir sebeple reddedilmelidir; bu sebep ya muhaddislerin çoğunluğu tarafından bilinen bir sebep olmalı ya da hadisin sahih ve hasen hadis için gerekli şartları taşımadığı bir sebep olmalıdır. Bir hadis, bazı muhaddisler tarafından tanınır ve sahih ve hasen hadisin şartlarını yerine getiriyorsa, ondan hüküm çıkarmak caizdir. Bu durumda o hadis bir şer'î delil sayılır ve çıkarılan hüküm şer'î bir kuraldır.

Thus many of the differences in hadīth, transmitters and the lines of transmission between muhaddithin becomes clear. Many disagreements between muhaddthin, the general fuqaha and certain mujtahidin do take place. When a hadīth is rejected due to this disagreement then many ahadīth considered to be Sahih or hasan have been rejected. And many Sharī’ah evidences are eliminated and this is not allowed. This is why a hadīth should not be rejected except for the correct reason, which might be recognised by the majority of the muhaddithin or it might not satisfy the necessary conditions for the Sahih and hasan hadīth. It is permitted to educe a hadīth when it is recognised by some of the muhaddithin and it fulfils the conditions of the hadīth Sahih and hasan. It is considered as a Sharī’ah evidence and the extracted hukm is a Sharī’ah rule.