Bu, Uhud olayında olduğu gibi, bir eylemin üstlenilmesine yol açan görüşle ilgilidir. Dolayısıyla eylemin üstlenilmesine yol açan her görüşte, örneğin bir liderin seçilmesinde, bir valinin (vali) görevden alınmasında veya bir projenin karara bağlanmasında olduğu gibi, çoğunluğun görüşü tercih edilir. Çoğunluk görüşünün benimsenmesi gerekir ve bu görüş, doğru veya yanlış olmasına bakılmaksızın bağlayıcıdır.
This is regarding the opinion over the same category as in the case Uhud that is, an opinion which leads to the undertaking of an action. So in any opinion which leads to the undertaking of an action, the majority is preferred such as in the election of a leader, or the removal of a governor (wali) or to decide on a project etc. It is incumbent that the majority opinion be adopted and that is binding irrespective of whether it was right or wrong.
Dünya görüşlerindeki (ra'y) gerçekliğe dair delillerin uygulanmasından sonra açıkça ortaya çıkar ki, bağlayıcı olan görüş, yani çoğunluğun görüşünün tercih edildiği görüş, Uhud olayındaki durumla aynı kategoridedir. Bu görüş, Ş-Mu'nun şu sözünde geçen "el-meşura" kapsamına girer: "Eğer ikiniz bir meşura üzerinde anlaşırsanız..." Bu, bir eylemin üstlenilmesine yol açan görüştür. Bunun dışında kalan her şey bağlayıcı değildir ve çoğunluğun görüşüne dayanarak hareket etmek zorunlu değildir. Dolayısıyla bağlayıcı görüş, yani çoğunluk görüşünün tercih edildiği görüş, dünyada var olan eylemlerin yalnızca bir türüyle sınırlıdır; o da gerçekleştirilmesi gereken bir eylemi tartışan görüştür.
Bu uygulamayla birlikte, şer'i hüküm ile bir düşünceye veya teknik bir konuya yol açan görüş bakımından, her iki durumda da çoğunluk görüşüne hiçbir önem verilmediği de açıkça anlaşılır. Şer'i hüküm için yalnızca delilin gücü dikkate alınır. Bir düşünceye veya teknik bir konuya yol açan görüşte, yani savaş veya strateji gibi görüş türünde ise yalnızca doğru görüşe dikkat edilir, başka hiçbir şeye değil.
After the application of the evidences on the reality of opinions in the world it becomes clear that the binding opinion i.e, in which the majority is preferred, is of the same category as in the case of Uhud. It falls under the ‘al-mashura’ mentioned in his saying: “If both of you agree on a mashura...” It is the opinion which leads to the undertaking of an action. Anything besides that is not binding and it is not obligatory to act upon based on the view of the majority. Thus, the binding opinion that is, in which the majority opinion is preferred, is restricted to one type of the actions that exist in the world which is the opinion that discusses the action which needs to be performed. Due to this application it also becomes clear that for the Sharī’ah rule and the opinion which leads to a thought or a technical matter no attention is given to the majority opinion in both cases. For the Sharī’ah rule, only the strength of the evidence is taken into account. And in the opinion which leads to a thought or technical matter i.e, which is of the type of opinion, war or strategy, only the correct opinion is given attention and nothing else.
Bu nedenle tanım, bağlayıcı olmayan bir görüştür; yani çoğunluğun görüşü izlenmez, çünkü bu, hiçbir şekilde "meşveret" kapsamına girmez, zira Uhud olayı buna uygulanamaz. Bununla birlikte, tanım meselesi aynı zamanda bir düşünceyi ortaya koyan görüşe de aittir; çünkü bir şeyi tanımlamak için hükm-ü şer'îyi incelemek ile onu tanımlamak için akıl yürütmek, o şeyin gerçekliğini, yani gerçek doğasını kavramaya yönelik, fiilen var olan bir şeyin incelenmesidir. Her ne zaman görüş gerçeklikle uyuşursa, tercih edilen odur. Dolayısıyla bir şeyi tanımlamada tercih edilen, doğru görüştür. Bunda Şer'î hüküm incelenmez, çoğunluğun görüşüne de herhangi bir önem verilmez. Şer'î tanım ile diğer şeylerin tanımı arasında hiçbir fark yoktur. Bu yüzden tanım, tanımlanan şeyin bütün unsurlarını istisnasız ve hiçbir unsurunu dışarıda bırakmadan kapsıyorsa ve tanımın anlamına girmeyen herhangi bir unsurun dahil edilmesini engelliyorsa, bu tanım diğer tanımlara tercih edilir; diğer bir ifadeyle, tanımlanan şeyin gerçekliğine uyduğu ve bu gerçekliğin doğru betimlemesini verdiği için doğru görüş tercih edilir.
Therefore, the definition is an opinion which is not binding i.e; the majority opinion is not followed since in no way does it fall under ‘mashura’, because the incident of Uhud does not apply to it. However, the question of definition also belongs to the opinion which indicates a thought because the study of the hukm shar’i in order to define it and the study of the mind to define it is the study of an actual thing in order to arrive at the understanding of its reality i.e, the understanding of its true nature. Whenever it is in agreement with the reality then that is what is preferred. Therefore, in defining a thing what is preferred is the correct opinion. In this the Sharī’ah rule is not studied and nor is any importance attached to the opinion of the majority. There is no difference between the Sharī’ah definition and the definition of any other thing. So when the definition is inclusive (jami’) of all components of the object being defined without exception or exclusion of any components of the definition and it restricts the inclusion of any component which does not come under the meaning of the definition then this definition is preferred over other definitions, in other words the correct opinion is preferred because it agrees with the reality of the object being defined, and gives the true description of this reality.
Bu, Kur'an ve hadisin metinlerinden açıkça anlaşılan ve Allah Resûlü'nün ﷺ fiillerinde ayrıntılı biçimde görülen şûranın hükmüdür. Ancak kesin bir anlayışa ulaşmak için, düşünceye ulaştıran görüş ile fiile ulaştıran görüş arasındaki farkın gerçeği tartışılırken kafa karışıklığına düşülebilir. Badr olayı ile Uhud olayı arasındaki farkın, dünyada yaygın olan görüşlere delilleri uygularken karıştırılması da söz konusu olabilir. Görüşlerin gerçeği tartışılırken, fiile yol açan görüş ile düşünceye yol açan görüş arasında hiçbir fark olmadığı, sonuçta hepsinin bir fiile döndüğü söylenebilir. Peki bu fark nereden doğuyor? Bu soruya verilecek cevap, aralarında ince bir farkın bulunduğudur.
Düşünceye yol açan görüşe gelince, burada yalnızca konu ele alınır ve fiil göz önünde bulundurulmaz. Dolayısıyla tartışma alanı konunun kendisidir, fiil değildir. Tartışmanın amacı, fiili hesaba katmaksızın incelenen bir konu üzerinde bir düşünceye ulaşmaktır; bu düşüncenin fiiller bakımından ne gibi sonuçlar doğuracağı ise ayrı bir meseledir. Örneğin, irtidat savaşlarına Müslümanların çıkması, Ebû Bekir tarafından, yönetiminde bulunan bir topluluğun Şeriat hükümlerinin uygulanmasına isyan ettiği çerçevesinde tartışılmıştır. Ömer ise bunu, devlete meydan okuyan ve güçlü olan bir topluluğa karşı savaşmak, devletin de onlarla savaşamayabileceği çerçevesinde ele almıştır. Nitekim Ebû Bekir şöyle demiştir: "Allah'a yemin ederim ki, Allah Resûlü'ne ﷺ verdikleri bir deve bağını bile bana vermekten kaçınırlarsa, onlarla savaşırım!" 'Umar, mesele kendisine açık hale geldiğinde, önceki görüşünden vazgeçmekten ve doğru görüşü, yani Ebû Bekir'in görüşünü benimsemekten başka çaresi kalmadı; çünkü gerçekte mesele, İslam yönetimi altındaki bir grubun isyan etmiş olmasıydı. Mesele, büyük bir grubun devlete meydan okuması değildi. Asıl tartışma, Uhud'da olduğu gibi savaşa çıkıp çıkmamak değildir; asıl tartışma, Peygamber'in vefatından sonra bedevîlerin zekât vermeyi reddetmesinin ve devlete karşı çıkmalarının, Şerîat hükmüne karşı bir isyan mı yoksa büyük bir grubun devlete meydan okuması mı olduğudur. Asıl tartışma budur. Dolayısıyla bu, bir düşünceye yol açan bir görüş hakkındaki bir tartışmaydı ve buna dair başvurulan tek kaynak doğru görüştür. Doğru görüş ise, İslam devleti yönetimindeki bir grubun Şerîat hükümlerinin uygulanmasına karşı isyan ettiğidir.
Örneğin Muâviye'nin, Mushafları kaldırarak sayyidina Ali ile aralarında Kur'ân'ın hakemliğini (tahkîm) istemesi, gerçek bir Kur'ân hakemliği miydi, yoksa sayyidina Ali'ye karşı bir oyun muydu? Ali bunu bir oyun olarak gördü, onunla birlikte olan birçok kimse ise bunu Kur'ân hakemliği olarak değerlendirdi. Bu yüzden, Mushafların (sahifelerin) kaldırılmasının gerçek anlamına ulaşmak için bu konu incelenmelidir; bu da bir düşünceye yol açan bir görüştür. Dolayısıyla doğru görüşe, yani bunun sayyidina Ali'ye karşı bir oyun olduğu görüşüne başvurulur.
Bir başka örnek: Yöneticilerin sayısının artması bir devleti zayıflatır mı, yoksa güçlendirir mi? Yani yöneticilerin sayısı azaldıkça devlet daha mı güçlenir, yoksa sayıları azaldığında devlet zayıflar, sayıları arttığında ise güçlenir mi? Başka bir deyişle, demokratik sistemde kabine üyeleri azaldıkça daha mı güçlenir ve arttıkça zayıflar, yoksa tersi mi doğrudur? İslam sisteminde devlet, Halife'nin yardımcılarının (mu'avvinin) sayısı azaldığında daha mı güçlü olur, sayıları arttığında mı zayıflar, yoksa tersi mi doğrudur? Bu mesele, gerçek durumu ortaya çıkarmak amacıyla incelenmektedir. Dolayısıyla bu, bir düşünceye yol açan bir görüştür ve bu konuda doğru görüş kabul edilmiştir: yöneticilerin sayısı arttıkça devlet zayıflar, sayıları azaldıkça devlet güçlenir.
Bunlar, bir düşünceye varan görüşe dair üç örnektir. Bunlardan anlaşılıyor ki tartışma alanı konunun kendisidir, eylem değildir. Konu üzerindeki tartışma eylemleri de sağlasa bile tartışma eylem üzerine değil, açıklığa kavuşunca bir eylemin yapılmasını veya yapılmamasını ya da bir eylemin, tartışılan düşüncenin gerektirdiği biçimde yapılmasını gerektiren bir düşünce üzerinedir. Dolayısıyla tartışma, bir konuda bir görüşe, yani bir düşünceye varmak amacıyla yapılır. Düşünceye varıldığında, inceleme sonucunda ulaşılan düşünce ışığında eylemin konusu hakkında bir karar verilir. İncelenen görüş doğrudan bir eyleme götürmez, yalnızca bir düşünceye götürür. Ulaşılan düşünce bir eylemin yapılmasını gerektirebilir ya da gerektirmeyebilir. Sonuç olarak bu, bir düşünceye götüren bir görüştür.
Eyleme götüren görüşe gelince, bir eylemin yapılması, o eylemin bağlı olduğu konu dikkate alınarak tartışılır. Bu durumda tartışma alanı eylemin yapılmasıdır, konu değildir. Tartışmanın amacı, bir eylemin yapılıp yapılmayacağını ya da bir eylemin belirli bir biçimde yapılıp yapılmayacağını belirlemektir; bir konunun tartışılması amaç değildir. Örneğin bir halife seçmek ve ona biat etmek istendiğinde, hilafet konusu tartışılmaz; bunun farz mı yoksa mendup mu olduğu tartışılmaz, ne de bir cumhurbaşkanı mı seçmeliyiz yoksa bir halife mi sorusu tartışılır. Tartışılması gereken şudur: Falan kişi seçilip ona biat edilmeli mi, yoksa başka bir kişi mi seçilip ona biat edilmeli? Devletin borç alma eylemi tartışıldığında, borç almanın caiz olup olmadığı üzerinde durulmamalıdır; tartışılması gereken, borcun alınıp alınmayacağıdır. Yeni bir yolun inşası tartışıldığında, tartışma şu olmamalıdır: Bu yolu açmak, yerini alan başka bir yolun varlığı nedeniyle caiz midir, değil midir? Tartışılan, yolun açılması gerekip gerekmediğidir; yani eylemin kendisi, onu üstlenip üstlenmemek bakımından ele alınır. Bu eylemin doğurduğu konu tartışılmaz. Bir konunun tartışılması, bir düşünceye varan bir görüştür; ancak tartışmanın alanı konu değildir, tartışma alanının altındaki konu, bir eylemi üstlenip üstlenmemektir. O zaman bu, bir eyleme yol açan bir görüş hakkında bir tartışma sayılır. Dolayısıyla görüş, bir eylemi üstlenmek için ortaya konur.
Örneğin Ebu Bekir, kendisinden sonra kimin halife olacağı konusunda Müslümanlara danıştığında, bu, bir halifenin seçimi hakkında bir tartışmaydı; yani falan veya filan kişinin seçilmesi gerekip gerekmediği. Kesinlikle tartışma hilafet meselesi hakkında değildi. Bu, bir eyleme yol açan bir görüş hakkında bir tartışmaydı.
Yine, Muaviye ile Hz. Ali arasındaki tahkim anlaşması kesinleştiğinde, Ali'nin tarafından bir hakem seçilmesi konusunda tartışma yaşandı. Ali, Abdullah İbn Abbas'ı seçti; ancak yanındaki insanların çoğu Ebu Musa el-Eş'ari'yi seçti. Bu tartışma, kimin hakem olacağı hakkındaydı, tahkimi kabul etmenin meselesi hakkında değildi. Dolayısıyla bu, bir eyleme yol açan bir görüş hakkında bir tartışmaydı.
Bir başka örnek: Müslüman halk, devletin İslam'ın risaletini taşıyabilmesi için gerekli unsurları karşılamak üzere her türlü makine ve teçhizatı üretecek ağır sanayiyi kurmanın gerektiği görüşündeyse, ama yöneticileri çiftçinin geçimini iyileştirmek için baraj inşa edilmesi ve tarımın teşvik edilmesi gerektiği görüşündeyse, bu tartışma ağır sanayinin mi yoksa baraj inşasının mı izleneceği hakkındadır. Tartışma, devletin (İslam'ın) Mesajını taşıyıp taşımayacağı üzerine olmamalıdır. Dolayısıyla tartışma, bir eyleme yol açan bir görüş hakkında olmalıdır.
Bunlar, bir eyleme yol açan görüşe dair üç örnektir ve tartışma konusunun eylem olduğu, konunun ise olmadığı açıktır. Bu eylemler belirli meselelere bağlı olsa bile, tartışmaları bu meselelere değil, eylemin üstlenilmesine odaklanmaktadır. Dolayısıyla tartışma eylem hakkındadır, görüş hakkında değildir.
These are three examples of the opinion which leads to an action, and it is clear that the area of discussion is the action and not the subject. These actions even if they depend on certain issues, their discussion however is not focused on these issues rather on the undertaking of the action Therefore, the discussion is about the action and not about the opinion.
Bu tartışmadan ve yukarıdaki örneklerden anlaşılıyor ki, bir düşünceye yol açan görüş ile bir eyleme yol açan görüş arasında bir fark vardır; bu fark ince olsa da dikkatli bir düşünme ve incelemeyi gerektirir. Bütün bunlar, bir düşünceye yol açan görüş ile bir eyleme yol açan görüş arasındaki farkla ilgili olarak ortaya çıkabilecek karışıklıkla ilgilidir. Bedir ile Uhud olayları arasındaki farkla ilgili olarak ortaya çıkabilecek karışıklığa gelince, Bedir olayıyla Uhud olayı arasında hiçbir fark olmadığı iddia edilebilir. Her ikisi de savaşa girmeyi içerdiğine ve aralarında hiçbir fark bulunmadığına göre, Bedir olayı neden bir düşünceye yol açan bir görüş, Uhud olayı ise bir eyleme yol açan bir görüş sayılsın?
Buna verilecek cevap şudur: İki olay arasında açık bir ayrım vardır, çünkü Bedir olayının gerçekliği Uhud'unkinden farklıdır. Uhud'daki mesele şuydu: Dışarı çıkmalı mıydılar, yoksa Medine'de mi kalmalıydılar? Bu mesele gayret ve ihtiyatla ilgiliydi; tartışılan konu savaşta stratejik bir konum değildi. Bu yüzden, Peygamber ﷺ Uhud Dağı'nda stratejik bir konumda ordunun düzenini kurmak için geldiğinde, onları düzenleme görevini bizzat üstlendiğini görürüz. Okçuları arkada bekletti ve saldırmamalarını emretti (tam kıssa Buhârî'de mevcuttur). Bu eylem için insanların görüşüne başvurmadı. Bedir'in gerçekliğine gelince ise mesele salt ordunun stratejik bir konumda düzenlenmesi meselesiydi. Bu yüzden bu eylem için Allah'ın Resulü ﷺ doğru görüşe başvurdu. Bu, bir açıdandır. Başka bir açıdan ise bunun delili yalnızca Resulullah'ın ﷺ fiili değil, aynı zamanda sözü ve fiilidir. Nitekim Resulullah'ın ﷺ şu sözü...
From this discussion and the above examples, it is clear that there is a difference between the opinion which leads to a thought and the opinion which leads to an action even though this subtle difference requires reflection and scrutiny. All this is in relation to the confusion that can occur with respect to the difference between an opinion which leads to a thought and the opinion which leads to an action. As for the confusion that may occur with regards to the difference between the incident of Badr and the incident of Uhud; it might be claimed that there is no difference between the incident of Badr and the incident of Uhud. Why should the incident of Badr be considered as an opinion which leads to a thought and the incident of Uhud be considered as an opinion which leads to an action when both involve going into battle and there is no difference between them? The answer to this is that there is a clear distinction between the two incidents since the reality of the incident of Badr is different to that of Uhud. The issue in Uhud was: Should they go out or remain in Madina? It was to do with zeal and cautiousness, the discussion was not about a (strategic) position in war. This is why we find the Prophet , when he came to organise the army in a strategic position on the mountain of Uhud, he assumed the task of organising them himself. He made the marksmen wait in the rear and ordered them not to attack (the complete story is available in AlBukhari), for this action he did not refer to the opinion of the people. As for the reality of Badr the issue was purely the question of arranging the army in a strategic position. So for this action the Messenger of Allah referred to the correct opinion. This is from one perspective. From another perspective the evidence for this is not just the action of the Messenger but it is his action and his saying as well. So the Messenger’s saying,