38. Sebep (Es-Sebeb)
38. The Cause ( Al Sabab)
Fıkıh terminolojisinde sebep (es-sebeb), delil olan nassın hükmün varlığına işaret ettiğini gösterdiği, hükmün meşrû kılınmasına değil varlığına alamet olan her açık ve kesin niteliktir; tıpkı güneşin tepe noktasından kaymasının, Allah Teâlâ'nın, {Güneşin zeval vaktinden gecenin karanlığına kadar namaz kıl...} (İsrâ suresi, 78) buyruğunda olduğu gibi, namazın varlığına işaret eden bir alamet kılınması gibi; bir de Allah Resûlü'nün ﷺ şu sözünde olduğu gibi:
Al-sabab in the jurisprudents terminology is every apparent precise quality, which the auditory evidence shows that it is an indication sign for the existence of the verdict (hukm) not the legislation of it, like making the traverse of the sun from the zenith of the sky a sign that indicates the existence of the prayer in the saying of Allah Ta’ala: (Perform the salaat since the traverse of the sun till the darkness of the night…), 78 surat Al- Israa’, and in the saying of the Messenger of Allah (SAW):
"Güneş gökyüzünün zirvesinden kaydığında, o zaman namaz kılın" diye Beyhakî tarafından rivayet edilmiştir. Bu, namazın farz oluşu (vücûb) için bir alamet değildir; tıpkı Ramazan hilalinin görünmesini, Ramazan orucunun varlığı için bir gösterge kılması gibidir. Allah Teâlâ'nın: "…Sizden kim o ayı görürse, onu mutlaka orucunu tutsun…" (Bakara, 185) buyruğunda ve Hz. Peygamber'in ﷺ: "Hilali görünce oruç tutun" sözünde olduğu gibi (Ahmed rivayet etmiştir). Böylece sebep (sebeb), hükmü farz kılan bir illet değil, hükmün varlığını gösteren bir işarettir. Sebebin gerçek anlamı ise, şer'î hüküm için, o hükmün gerektirdiği bir hikmet doğrultusunda, şeriat tarafından konulmuş olmasıdır.