Mutekellimûn'un Yunan felsefesinden benimsediği bir kavram için ad olarak kullandığı el-kadâu've'l-kader ifadesi, bu anlamda ne dilciler tarafından ne de şer'î metinlerde daha önce kullanılmıştı. el-Kadar ve el-kadâ kelimelerinin dilsel ve şer'î anlamlarının, mutekellimûn tarafından bu kelimelere verilen anlamdan ne ölçüde farklı olduğunu görebilmek için, bu kelimelerin Arapça dilinde ve şer'î metinlerde geçtiği anlamı ortaya koymamız gerekir.

The phrase al-qadā’ wa‘l-qadar which the mutakallimīn used as the name for a referrent they adopted from the Greek philosophy, had not been used for this meaning before, neither by the linguists or by the shar’a. In order to see to what extent to which the linguistic and shar’i meaning of al-qadar and al-qadā’ differs from the one given (to these words) by the mutakallimīn, we must present their meaning as it came in the Arabic language and the shar’i texts.

"al-qadar" kelimesine birçok anlam verilmiştir. Dilsel olarak denir ki: Bir kimse bir işi [qadara] düşündü ve [qaddara] onu değerlendirdi; bir şeyi diğeriyle karşılaştırdı ve (birincisini) ikincisinin bir ölçüsü [miqdār] kıldı; ve denir ki: Bir kimse şeyi qadāratan [kadara] ayarladı, yani onu hazırladı ve bir zamana bağladı. Qadara'l-amr: İşe baktı, onu düzenledi ve ölçtü. Qadran Allah: Celal ve Azameti. Qadar Allahu alayhi/lahu'l-amr: Hükmetti [qadā'] ve karara bağladı. Ve denir ki: Rızkın taksimi [qadr] onun üzerinedir; ve: Ailesinin üzerine rızkı daraltmıştır [qaddara]. Qadara'l-rajul: Adam, işini ayırıp düzenlerken meselesi üzerinde düşündü; ve hadiste:

The word al-qadar has been given many meanings. Lingusitically it is said, he considered [qadara] the matter and assessed [qaddara] it; and, he compared one thing to the other and made the (first) a measure [miqdār] of it (the second); and it is said, he set [qadara] the thing qadāratan, meaning he prepared it and scheduled it. Qadara‘l-amr : he looked at the matter, arranged it and measured it. Qadran Allah: His Majesty. Qadar Allahu alayhi/lahu‘l-amr: He  decreed [qadā’] and judged. And it is said, upon him is the division [qadr] of the provision; and, He made it tight/constricted [qaddara] upon his family. Qadara‘l-rajul: the man thought over his matter in sorting it out and arranging it; and in the hadīth

Yani, 30 günü tamamlar.

That is, complete 30 days.

Kur'ân-ı Kerîm'de "kader" (qadar) kelimesi birçok anlamda geçmiştir. Allah şöyle buyurur:

The word qadar came in the Noble Qur’ān in many meanings. Allah  says

Yani, bu geri alınamaz bir durum ya da kesin ve kaçınılmaz bir hükümdür; Allah şöyle buyurur:

That is, it is an irrevocable matter or definitive inescapable decree; and He  says:

Yani, bu geri alınamaz bir durum ya da kesin ve kaçınılmaz bir hükümdür; Allah şöyle buyurur:

That is, it is an irrevocable matter or definitive inescapable decree; and He  says:

Bu durumda, O kişinin rızkını daraltır; ve Allah şöyle buyurur:

That is, then constricts upon him his means of provision; and He  says:

Yani, bu durum Allah'ın Levhi Mahfuz'da takdir ettiği seviyeye ulaştı; yani Allah bunu yazdı, yani Nuh kavminin tufanla helak edilmesi. O şöyle buyurur:

that is, it rose to the level Allah  had decreed in the Lawh al-Mahfūdh, that is, He  wrote it, namely, the destruction of the people of Nuh by the flood. He  says:

Yani, Ondaki (Yeryüzündeki) canlıların rızıklarının bitirilmesini (yetiştirilmesini) Ο, orada yaptı; yani rızıkların bitirilmesi (yetiştirilmesi) sıfatıdır. Ο şöyle der:

That is, He made in therein (the Earth) the growing of the inhabitant's provisions, that is, the attribute of growing the provisions. He  says:

Yani, Kur'an hakkında ne diyeceğini düşündü, neyi söyleyeceğine kendi içinde karar verdi ve onu düzenledi. Şöyle der:

That is, he thought of what he would say about the Qur’ān and determined in himself what he would say and arranged it. He  says:

yani, O her şeyi yaratmış ve ona bir ölçü vermiştir; her canlı için onun iyiliğine giden yolu belirlemiş, onu buna yöneltmiş ve bunu başarmanın yolunu ona bildirmiştir. Yani O, insan ve hayvan olan her canlıda karşılanması gereken ihtiyaçlar yaratmış ve onları bu ihtiyaçlarını doğru biçimde karşılamaya yönlendirmiştir. Ve O şöyle buyurur:

that is, He  created everything and proportioned it, and determined for every living thing the way to its well-being and guided it to this and made it known to it the way to achieve this, that is, He  made in every living thing, man and animal, needs requiring satisfaction and He  guided them to the proper satisfaction of their needs. And He  says:

Yani, yolculukta kolaylık sağladık ve onu güvenli kıldık. Şöyle buyurur:

That is, we made in it easiness in journey and made it safe. He  says:

Yani, uygun bir oran ve planlanmış bir zamanlama; ve Allah şöyle buyurur:

That is, a proper proportion and planned timing; and He  says:

Yani, takdir ile, bir ölçüye göre; ve Allah şöyle buyurur:

That is, with due estimation [taqdīr]; and He  says:

Yani belirli bir süre için; ve Allah şöyle buyurur:

That is, for a determined time; and He  says:

Yani, aranızda ölümü takdir eden biziz; bu yüzden ömürleriniz kısa, orta ve uzun olmak üzere farklılık ve ayrılık içindedir. Allah şöyle buyurur:

That is, we made the determination of death amongst you with difference and disparity, so your lives (ages) differ in being short, medium and long. He  says:

Yani, bilinen bir ölçüyle. Şöyle buyurur:

That is, with known measure. He  says:

Yani, Bizim hükmümüz onun geride kalanlar arasında olmasıydı; ve Allah şöyle buyurur:

That is, Our decree was that she would be of those who lag behind; and He  says:

Yani, siz belirli bir zamanda, bunun için tayin ettiğim (geliş) anında geldiniz.

That is, you came at a specific time I set for that (coming).

Hadis'te "kader" kelimesi, Allah'ın ilmi ve O'nun takdiri [takdîr] anlamında gelmiştir. Ebu Hureyre'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu:

The word qadar came in the Hadīth with the meaning of the Knowledge of Allah  and His Determination [taqdīr]. It has been narrated from Abu Hurairah  that he said, the Messenger of Allah  said,

Yani, Allah'ın Levhi Mahfuz'da takdir ettiği, yani hükmettiği ve bildiği şeydir; bu da şu ayetinde olduğu gibi benzer bir anlama sahiptir:

That is, that which Allah  has ordained in Lawh al-Mahfūdh, that is, that which He  has decreed and knew of; this being of similar meaning is similar to His  saying:

bu, Levhi Mahfuz'da takdir edilmiştir. Ebu Hureyre'den rivayet edilmiştir ki Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur:

that is, decreed in the Lawh al-Mahfūdh. It has been narrated from Abu Hurairah  from the Prophet  that he said,

Yani adak, Âdemoğluna Allah'ın daha önce takdir edip Levḥu'l-Maḥfûz'da, yani O'nun ilminde kaydetmediği hiçbir şeyi getirmez; bilakis cimriden adakla bir şey çıkarılır. Buradaki "Ben bunu takdir etmiştim" ifadesi, bunu kararlaştırdığım ve bildiğim anlamına gelir; buradaki kader (kaḍâ') ise Allah'ın takdiri (taḳdîr) ve O'nun İlmidir.

That is, the nadhr does not bring son of Adam anything that Allah  did not already decree and record in the Lawh al-Mahfūdh, that is, in His  knowledge, rather He extracts from the stingy by the nadhr. Here, ‘I had decreed it’ means I had decided it and knew of it; and the qadar here is the determination [taqdīr] of Allah  and His  Knowledge.

El-Buhârî, Ebû Hureyre'nin yolundan rivayet eder ki Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu:

Al-Bukhari relates from the way of Abu Hurairah  that the Messenger of Allah  said

“Adem, Musa ile tartıştı. Musa dedi ki: Sen, soyunu Cennet'ten çıkaran Adem misin? Adem dedi ki: Sen, Allah'ın Mesajları ve Kelamı için seçtiği Musa musun? Yine de beni, ben doğmadan önce bana takdir edilmiş (kaddera) bir mesele yüzünden suçluyorsun. Böylece Adem, Musa'yı ikna etti.” [Buhari] Yani, bu, benim için yazılmıştı, yani Allah bunu biliyordu; yani Allah'ın Hükmü'nün kararına göre idi. Tavus dedi ki: Abdullah b. Ömer'in şöyle dediğini işittim: Allah'ın Elçisi ﷺ şöyle buyurdu:

“Adam argued with Mūsā. Mūsā said: Are you Adam, the one who brought your offspring out of Jannah? Adam said: Are you Mūsā, the one whom Allah chose for His Messages and Speech? Yet you blame me for a matter which had been decreed [quddir] for me before I was born. Thus Adam convinced Mūsā.” [Bukhari] That is, it was written for me, meaning, Allah  knew of it, that is, it was upon the determination of Allah’s  Judgment. Tawūs said, I heard Abdullah ibn Umar  saying, the Messenger of Allah  said:

Yani her şey Allah'ın takdiri ve O'nun ilmi uyarınca gerçekleşir; yani O, bunu Levhi Mahfuz'da yazmıştır.

That is, everything is according to the determination [taqdīr] of Allah  and His  Knowledge, that is, He  has written that in the Lawh al-Mahfūdh.

Allah'ın kaderi (qadar) ifadesi, Sahabe'nin sözlerinde Allah'ın takdiri (taqdīr) ve O'nun ilmi anlamında kullanılmıştır. Abdullah ibn Abbas'tan rivayet edildiğine göre, Ömer ibn el-Hattab Şam'a gitti, nihayet Sargh'a ulaştığında, ordu komutanları Ebu Ubeyde ibn el-Cerrah ve arkadaşlarıyla karşılaştı. Onlar, Şam topraklarında veba salgınının baş gösterdiğini kendisine bildirdiler. İbn Abbas şöyle dedi: Ömer ibn el-Hattab, "Bana ilk Muhacirleri çağırın" dedi. Onları çağırdılar, onlarla istişare etti ve Şam'a düşen veba hakkında onlara bilgi verdi, ancak görüşleri ayrıldı. Bazıları, "Bir iş için yola çıktın, bu konudaki kararını değiştirmemen gerektiğini düşünmüyoruz" dedi. Bazıları da, "Yanında insanlar ve Allah'ın Resulü'nün Ashabı var, onları bu vebaya maruz bırakmaman gerektiğini düşünüyoruz" dedi. Ömer, "Benden uzaklaşın" dedi. Sonra, "Bana Ensarı çağırın" dedi. Onları çağırdılar, onlarla istişare etti, onlar da Muhacirlerin görüşünü benimsediler; böylece onlar da onlar gibi görüş ayrılığına düştüler. Ömer, "Benden uzaklaşın" dedi. Sonra, "Burada bulunan, Fetih'ten önce hicret etmiş Kureyş ileri gelenlerini bana çağırın" dedi. Onları çağırdılar, aralarından iki kişi dışında hiçbiri ona karşı görüş ayrılığına düşmedi. Hepsi, "Bizce sen, yanındaki insanlarla birlikte geri dönmeli ve onları bu vebaya maruz bırakmamalısın" dediler. Bunun üzerine Ömer insanlara duyurdu: "Sabah ben de binek üzerinde dönüş yapacağım, siz de öyle yapın." Ebu Ubeyde şöyle dedi: "Allah'ın kaderinden mi kaçıyorsun?" Ömer cevap verdi: "Bunu başka biri söyleseydi, ey Ebu Ubeyde! Evet, Allah'ın kaderinden Allah'ın kaderine kaçıyoruz. Düşün, bir vadiye develeriniz varken iniş yaptınız ve vadinin iki yamacı var; birisi verimli, diğeri çorak. Ne dersin, eğer verimli yamaca otlatırsan, bu Allah'ın kaderiyle olmaz mı; çorak yamaca otlatırsan, o da Allah'ın kaderiyle olmaz mı?" "Verimli (otlakta) otlatsaydın, bunu Allah'ın takdiriyle yapmış olmaz mıydın; çorak (otlakta) otlatsaydın, bunu da Allah'ın takdiriyle yapmış olmaz mıydın?" Buradaki "Allah'ın takdiri" ifadesi, Allah'ın iradesini ve ilmini ifade eder; yani verimli (otlakta) otlatmış olsaydın, Allah'ın Levh-i Mahfuz'da takdir ettiğini ve bildiğini yapmış olurdun. Benzer şekilde çorak (otlakta) otlatsaydın, Allah'ın Levh-i Mahfuz'da takdir ettiğini ve bildiğini yapmış olurdun.

The phrase ‘the qadar of Allah’ has come in the speech of the Sahabah  with the meaning of the taqdīr of Allah  and His  Knowledge. It is narrated from Abdullah ibn ‘Abbas  that, “Umar ibn al-Khattāb  left for al-Sham, until he reached Sawgh where he met the leaders of the armies, Abu Ubaydah ibn al-Jarrah  and his companions who informed him that plague had befallen the land of Sham. Ibn ‘Abbas  said, Umar ibn al-Khattāb  said, ‘Call for me the first Muhājirīn’. So they called them, he consulted them and informed them about the plague that that befallen Sham, but they differed. Some of them said, you went out for a matter and we do not think you should change your mind about it. Some others said that you have with you some people and the Companions of the Messenger of Allah  and we do not think that you should expose them to this plague. Umar said ‘Withdraw from me’. He then said, ‘Call for me the Ansār’, so they called them, he consulted them, and they took the path of the Muhājirīn, so they differed like them. He said: ‘Withdraw from me.’ Then he said, ’Call for me whoever present here of the leaders of Quraish who are of the Muhajireen of the Conquest’, so they called them and even two men of them did not differ in their opinion to him. They all said, ‘We think that you should turn back together with the people who are with you and not expose them to this plague.’ Thus Umar announced to the people, ‘I will be riding (back) in the morning, so you do the same’. Abu Ubaydah then said, ‘(Are you) fleeing from the qadar of Allah  ?’ Umar replied, ‘had someone else said that O Abu Ubaydah; Yes, we are fleeing from the qadar of Allah  to the qadar of Allah. What do you think if you had camels and you descended a valley that has two slopes (sides), one of them is fertile and the other barren. Is it not true that if you grazed (in) the fertile one you would do so with the qadar of Allah , and if you grazed (in) the barren one you would do that with the qadar of Allah .” The qadar of Allah  here means the determination and the knowledge of Allah , that is, if you grazed (in) the fertile you did what Allah  had decreed in the Lawh al-Mahfūdh and what He  did know. Similarly if you grazed in the barren one you did what Allah  decreed in the Lawh al-Mahfūdh and what He  did know.

Yani, Allah'ın İlmi veya şeyler hakkındaki Takdiri zikredildiğinde, bu konuda tartışmalara girme; çünkü bir şeyin takdirinin Allah'tan olması, onu Levhi Mahfuz'a kaydettiği, yani onları bildiği anlamına gelir. Allah'ın onları bilmesi, īmanın farz olduğu Allah'ın sıfatlarından biridir. Dolayısıyla hadisin anlamı şudur: Allah'ın şeyleri takdir ettiği ve onları bildiği, yani Levhi Mahfuz'a kaydettiği zikredildiğinde, bu konuda tartışmaya girme; bilakis bundan uzak dur ve ona teslim ol.

that is, if the Knowledge of Allah  or His  Determination for things are mentioned then do not involve (in discussions) about it, because the fact that the determination of a thing is from Allah  means that He  recorded them in the Lawh al-Mahfūdh, that is, He  knew them. The fact that Allah  is knowing about them is one of the attributes of Allah  in which īmān is obligatory. So the meaning of the hadīth is that if it was mentioned that Allah  is the One who determined the things and He  knew them, that is, He  recorded them in the Lawh al Mahfūdh, then do not involve yourself in discussing that, rather abstain from that and submit to it.

Benzer şekilde, Tavus'tan rivayet edildiği üzere,

Similarly, what was reported from Tawūs that,

Anlamı şudur: (her şey) Allah'ın takdiriyle, yani Onun ilmiyle gerçekleşir. Ebû Hureyre (radıyallahu anh), Allah'ın Resulü ﷺ'in şöyle buyurduğunu rivayet etmektedir:

Its meaning is that (everything) is with the Determination of Allah , that is, with knowledge from Him . Abu Hurairah  narrates that the Messenger of Allah (PBUH) said

Bunun anlamı, Allah'ın Levh-i Mahfuz'a yazdığı, yani bildiğidir. Bütün bu konular Allah'ın sıfatlarıyla ilgilidir; O'nun şeyleri olmadan önce bildiğiyle ve bunların O'nun takdiriyle, yani ilmiyle gerçekleşmesiyle ilgilidir. Bütün bunların kaza ve kader konusuyla bir ilgisi yoktur.

And its meaning is that Allah  wrote in the Lawh al-Mahfūdh, that is, He  knew. All of these matters are related to the attributes of Allah , and that He  knows the things before they happen, and they occur with qadar from him , that is, with His  knowledge. All of this has nothing to do with the subject of al-qadā’ wa‘l-qadar.