5.1 Uzman Araştırması (İctihad)

5.1 Uzman Araştırması (İctihad) - İslami Kişilik | Quran Course

Bu, Peygamber'in ﷺ Muâz'ın ictihad etme niyetini kabul etmesinde açıktır ve ictihadın meşruiyetini tartışan hiç kimse yoktur. Ayrıca Sahabe'nin, bir delil bulunmayan her olayda ictihad kullanılabileceği konusunda icmâ ettikleri, Şeriat delillerinden çıkarılmış bir görüşle hükmetme meselesinde ittifak ettikleri de sabittir. Bu hüküm, şüphe bulunmayan mütevatir rivayetlerle bize ulaşmıştır. Bunlardan biri, Ebu Bekir'in kelâle hakkında sorulduğunda söylediği sözdür: "Bu konuda görüşüme göre konuşacağım. Doğruysa, Allah'tandır. Yanlışsa, benden ve Şeytan'dandır; Allah'ın bununla ilgisi yoktur. Kelâle, çocuğu ve anne babası kalmayan kimsedir." Onun, "görüşüme göre konuşacağım" sözü, bu görüşün kendisine ait olduğu anlamına gelmez. Bilakis bu sözün anlamı şudur: Ayetteki "kelâle" ifadesinden anladığım şuna göre konuşacağım. Arap dilinde "kelâle" kelimesi üç kişiye uygulanır: Çocuk ve ana babası bırakmayan kimse; erkek evladı ya da babası olmayan kimse; ve çocuk ya da baba yönünden olmayan akrabalar. Peki, ayette "kelâle" kelimesi bu anlamlardan hangisine uygulanır? Ebu Bekir, Allah'ın şu sözünde bunlardan birinin kastedildiğini anlamıştır:

This is clear in the Prophet’s  acceptance of Mu’az’s intention to practise Ijtihād and there is no one who disputes the legality of Ijtihād. Furthermore, an ijma’ (consensus) of the Sahabah  took place on the issue of judging by an opinion which has been deduced from the Sharī’ah evidence i.e, they have agreed on the use of Ijtihād on any incident that takes place for which no (clear) text has been found. And this is what has reached us in successive reports (tawatur) in which there is no doubt. One such report is the saying of Abu Bakr  when he was asked about the Kalala. He said: ‘I will speak about it according to my opinion. If it is correct then it is from Allah . If it is a mistake then it is from me and from Shaytan and Allah  has nothing to do with it. Kalala is the one who has no children or parents left.’ His statement: ‘I will speak about it according to my opinion’ does not mean this opinion is from him. Rather it means I will say according to what I understand from the expression ‘Kalala’ in the verse. Kalala in the Arabic language applies to three people; the one who did not leave a child or parent or the one who does not have a son or a father from his descendants and the relatives from other than the direction of the child or father. So which of these meanings would apply to the word kalala in the verse ? Abu Bakr  understood it to have one of those meanings in His  saying:

Yani Ömer, kardeşlerin hepsine üçte birde eşit pay verdi; bunu, Sahabe'nin farklı hükmetmiş olmasına rağmen yaptı. Onlar kocaya yarısını, metinde belirtildiği gibi anneye altıda birini verdiler, kalan üçte biri ise metinde belirtildiği üzere anne bir olan kardeşlere verdiler; bu nedenle baba bir olan kardeşler için hiçbir şey kalmadı. Ömer, anne bir olan kardeşlerin, adamın annesi bir olan kardeşleri olduğunu anladı; ancak bu hüküm yalnızca anne bir olan kardeşleri değil, baba bir olan kardeşleri de kapsıyordu. Anne, hepsini birleştiren ortak unsurdu; bu nedenle baba bir olan kardeşlere hiçbir şey kalmadığında, onların hakkı anne bir olan kardeşlerden hak ettikleri şeyden alınmalıydı. Sahabe'nin geri kalanı ise meseleyi farklı gördü; metni anladılar ve kendi içtihatlarını yaptılar. Bir de şu olayı ele alalım: Müslüman olan Semra, bir Yahudi tüccardan gümrük vergisi olarak alkolün onda birini aldı, onu şişeledi ve sattı. Bunun üzerine Ömer şöyle dedi:

So ‘Umar  changed his mind and gave all the brothers equal shares in the third, in spite of the fact the Sahabah had judged differently. They had given the husband one half of the inheritance, one sixth of the inheritance was given to the mother as decreed in the text, and the final third was given to the maternal brothers as also determined in the text, thus leaving nothing for the paternal brothers. ‘Umar  understood that the maternal brothers were brothers of the man from his mother’s side, but this applied not just to the maternal brothers but also to the paternal brothers. The mother was the common factor between them all, so when nothing had been left to the paternal brothers, their right was of what they deserved from the maternal brothers. The rest of the Sahabah saw it differently; they understood the text and made their own Ijtihād. Consider also the case when a Muslim, named Samrah took from a Jewish merchant a tenth portion of alcohol (as customs), bottled it and then sold it. So ‘Umar  said

Tıpkı önceki örnekteki ‘Umar gibi, ‘Ali de içki içmekle yalan uydurmak arasında bir kıyas yapmıştır; çünkü Şer'ten, olması muhtemel olanın gerçekleşmiş olanla aynı muamele göreceğini anlamıştır. Bu, Şer'in uykuyu hadesle aynı tutması ve cinsel ilişkinin, rahmin meşgul olmasıyla (hamileliğiyle) aynı şekilde, boşanma sonrası kadının evlilik için beklemesi gereken süre olan iddeti gerektirmesi gibidir. Bütün bunlar, Sahabe'nin içtihadına ve içtihat konusundaki Sahabe icmâına örneklerdir.

Like ‘Umar  in the previous example, ‘Ali  made an analogy between drinking and fabrication of lies because he understood from Shar’a that which is likely to happen is treated the same as that which happens. This is like when the Shar’a treated sleeping the same as ritual impurity, and the act of sexual intercourse in requiring the Iddah (legal period a woman waits after divorce for marriage) the same as if the womb had become engaged (pregnant). All these are examples of Ijtihād by the Sahabah and Ijma’a as-Sahaba on the issue of Ijtihād.

Bir hükmün, bu hükmün kapsamına giren meselelere uygulanması, içtihat olarak değil, yalnızca şer'î hükmün anlaşılması olarak kabul edilir. Çünkü içtihat, bir hükmün nassdan çıkarılmasıdır; bu nassın lafzından (mantuk), anlamından (mefhum) veya delaletinden (delalet) olsun.

The application of a hukm on issues which are classified under it is not considered Ijtihād rather but only as the comprehension of the Sharī’ah rule. Since Ijtihād is the inference of a hukm from the text whether from its wording (mantooq), understanding (mafhoom), from its indication (dalalah)

veya metinde zikredilen illetten. Çıkarımın kulli bir hüküm (hükm kulli) kulli bir delilden (delîl kulli) yapılmış olup olmadığı; örneğin, hırsızlık için el kesmenin şâri' tarafından bir hadd cezası kılındığı için hırsıza ceza verilmesi gerektiği sonucuna varılması gibi. Ya da çıkarım cüz'i bir hüküm (hükm cüz'i) cüz'i bir delilden (delîl cüz'i) yapılmış da olabilir; mesela Peygamber ﷺ'in ...

or from the ‘illah which has been mentioned in the text. Whether the inference was an inference of a comprehensive hukm (hukm kulli) from a comprehensive evidence (dalīl kulli); for example, the inference that a punishment should be imposed on the thief since the legislator made the cutting of the hand a hadd punishment for theft. Or the inference could be of a partial hukm (hukm juz’i) from a partial evidence (dalīl juz’i); such as the deduction of the hukm of hiring since the Prophet PBUH

Bu, kısmi bir delil üzerine kısmi bir hükümdür. Dolayısıyla genel bir delilden genel bir hükmün çıkarılması ile kısmi bir delilden kısmi bir hükmün çıkarılması, yani bir hükmün bir delilden benimsenmesi – bu hüküm genel bir delilden çıkarılmış genel bir hüküm olsun ya da özel bir delilden çıkarılmış özel bir hüküm olsun – tümü içtihat sayılır. Bütün bunlar, delilden hükmü anlamada gücünün yettiğince çaba göstermek anlamına gelir. Hükmün, anlamı içine giren veya onun unsurlarından biri olarak sınıflandırılan yeni meselelere uygulanmasına gelince, bu içtihat sayılmaz. Örneğin Allah ölü hayvanı (meyte) haram kılmıştır. Bir inek başına darbe vurularak öldürüldüğünde, bu ölüm kesim yoluyla olmadığı ve şer'i olarak zebh edilmediği için eti yenmez; çünkü leş olarak ölmüştür ve leşin eti haramdır. Şer'i olarak zebh edilmemiş ineğin etinden yapılan konserve etin yenmesi ve satılması da Şeriat'ta haramdır. Bu hüküm çıkarılmış değildir; aksine "leş" kelimesinin kapsamına girmektedir. Örneğin Dürzilerin kestiği hayvanlar yenmez, çünkü bunlar Müslüman veya Kitap ehlinden biri tarafından kesilmemiştir. Dolayısıyla bu hüküm, yani Dürzilerin kestiği hayvanın yenmemesi, çıkarılmış bir hüküm değildir. Bunun yerine, zaten bilinen bir hüküm, yani Kitap ehli olmayan kâfirlerin kestiği hayvanların yenmemesi hükmü ona uygulanmıştır. Bir diğer örnek olarak, kadının Şura Meclisi üyesi olmasının caiz olması bir şer'i hükümdür. Bu hüküm çıkarılmamıştır; aksine vekâlet (temsil) hükmü ona uygulanmıştır. Şura Meclisi üyeliği, bir görüşün temsil edilmesi demektir. Kadının, başkalarının görüşlerini ileri sürmeleri için başkalarını vekil tayin etmesi ve onların görüşlerinde onları temsil etmesi caizdir. Örneğin, zekât, fakir olduğu ve yoksulluğu, meşru değerlendirmesi için delil getirilmiş zannî emarelerle tespit edilmiş olan kimseden başkasına verilmez. Adl (adil) bir kimsenin beyanı olmadan hüküm verilmez; onun adaleti ise (en az) şüphe ile bilinir. Benzer şekilde, araştırma sonunda kıblenin belli olmasına kadar kıbleyi bulmaya çalışan kimse ve diğer benzeri örnekler de böyledir. Tüm bu hususlar, Şeriat delillerinden hükümlerin çıkarılması olan içtihatla değil, cüzî meselelere hükümleri uygulayarak ya da cüzî meseleleri anlayıp onlara hükümleri uygulayarak varılan sonuçlardır. Bu uygulama kazâ (yargı) kapsamına girer ve içtihat kapsamına girmez. Bu uygulama içtihat sayılmaz, çünkü belirli bir Şer'î hükmü belirlemez; yalnızca daha önce karara bağlanmış ve anlaşılmış bir olaya Şer'î bir hükmü uygular. Benzer türden başka bir olay meydana geldiğinde, hüküm ilk olaya benzer şekilde ona uygulanır ve bu nedenle içtihat sayılmaz. Şer'î hükümlerin, delillerden anlaşıldıktan sonra uygulanması gerekir, içtihat yoluyla değil. Bu ise, Şer'î hükmü benimsemek için içtihadı gerekli kılan Şer'î nasların aksinedir. Bu nedenle,

It is a partial evidence for a partial hukm. So this inference of a comprehensive hukm from a comprehensive evidence and the inference of a partial hukm from a partial evidence, all of this is considered Ijtihād because it is the adoption of a hukm from a dalīl whether the hukm was general which was extracted from a general evidence or the hukm was specific which was extracted from a specific evidence. All of it constitutes exerting one’s outmost in understanding the hukm from the evidence. As for the application of the hukm on new issues which fall within its meaning or is classified under it being one of its constituents, this is not regarded as Ijtihād. For example, Allah  has forbidden carrion. When a cow is killed by striking a blow to its head until it dies, its meat is not eaten because it has died as carrion and it was not lawfully slaughtered and the flesh of carrion is harām. And the hukm of tinned meat, which comes from the cow which has not been slaughtered lawfully, eating and selling it is harām in the Sharī’ah. This hukm has not been deduced; rather it is classified under the word ‘carrion’. For example, the animals slaughtered by the Druze are not eaten because it has not been slaughtered by Muslim or someone from the people of the book. So this hukm, i.e, the prohibition of eating the slaughtered animal of the Druze, has not been deduced. Rather a hukm which is already known has been applied on it, which is the prohibition of eating the animals slaughtered by the disbelievers who are not from the people of the Book. For instance, the permissibility of a woman being a member of the majlis al-Shura is a Sharī’ah rule. This hukm has not been deduced; rather the hukm of Wikala (representation) has been applied to it. The membership of the majlis al-shura is the representation of an opinion. It is allowed for the woman to delegate others to put forward opinions and she can represent others in their opinion. For example, Zakat is not given to anyone other than the one who is poor and his poverty is ascertained by speculative indications for which evidence has been furnished for its lawful consideration. Judgement is not passed without the statement of a just person (‘adl) and his trustworthiness (‘adala) is known by (the least amount of) doubt. And similarly, someone making inquiries to find out the qibla (direction of prayer) until the qibla is known after the investigation and others such examples. All these matters are not arrived at by way of Ijtihād which is the inference of rules from the Sharī’ah evidences but by way of applying the rules on the detailed issues (juz’iyyat) or by understanding the detailed issues and applying the rulings on them. This practise falls under the scope of the judiciary (qadā’) and does not come under Ijtihād. This practise is not considered Ijtihād because it does not determine a specific Sharī’ah rule but only applies a Sharī’ah rule on an incident which has already been decided and understood, when another incident of a similar type happens, the rule is applied on it similar to the initial incident and so it is not considered Ijtihād. The Sharī’ah rules require application after understanding them from the evidence and not Ijtihād, which is contrary to the Sharī’ah texts which require Ijtihād in order to adopt the hukm Shari’. Therefore,

İslam şeriatının metinleri, İctihadı yapmayı Müslümanlara emreder. Çünkü şeriat metinleri ayrıntılı bir biçimde gelmemiş, insanoğlunun başına gelen her olaya uygulanabilecek nitelikte, mücmel bir şekilde gelmiştir. Bu metinleri anlamak ve onlardan her olay için Allah'ın hükmünü çıkarmak, şer'i hükmü benimsemek için çaba harcamayı gerektirir. Ayrıntılı bir biçimde gelen ve ayrıntılarla ilgilenen metinler bile aslında âmm ve mücmeldir. Örneğin miras ayetleri ayrıntılı bir şekilde gelmiş ve en küçük ayrıntıları ele almıştır; yine de kelâle meselesi ve mirastan men etme (hacb) meseleleri gibi birçok kısmi hükümde anlama ve çıkarım gerektirirler. Bütün müctehidler, erkek veya kız çocuğun, ölenin kardeşlerine göre mirasta öncelikli olduğu görüşündedir; çünkü "veled" kelimesi her iki cinsiyetten çocukları kapsar. İbn Abbas ise kız çocuğunun böyle bir role sahip olmadığı görüşündedir, çünkü "veled" kelimesi yalnızca erkek çocuğu ifade eder. Bu, çeşitli meseleleri ayrıntılı olarak ele alan metinlerin bile mücmel olarak geldiğini ve bu metinlerden bir hüküm anlamanın ve çıkarmanın İctihadı gerektirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, ayrıntılara değinen bu metinlerin yeni ortaya çıkan olaylara uygulanması gerekir. Ancak bu uygulama, İctihad ile kastedilen şey değildir. Kastedilen, mücmel/müphem metinlerden bir hükmün çıkarılmasıdır; bu metinler ayrıntılara değinseler bile âmm ve mücmel/müphemdirler ve onlar tasarruf edici (teşri'î) metinlerdir. Teşri'î metinlerin, ayrıntılara girseler bile, âmm ve mücmel olmaları onların doğasındandır. Kur'an'dan ya da Sünnet'ten olan şeriat metinleri; düşünce alanı için en iyi teşri'î metinler, genelleme için en geniş kapsamlı ve genel ilkeleri yetiştirmek için en verimli zemin niteliğindedir. Yalnızca bu metinler, bütün halklar ve milletler için yasama metinleri olmaya uygundur. Bunların düşünce alanı için en iyi metinler olması, her türden ilişkiyi kapsayışlarından anlaşılmaktadır. Çünkü bireyler arasındaki ilişkiler, devletle vatandaşlar arasındaki ilişkiler ya da devletler, halklar ve milletler arasındaki ilişkiler gibi her türden ilişki bunlara dahildir. Bu ilişkiler ne kadar yeni ve çok çeşitli olursa olsun, düşünce bu Şeriat metinlerinden onlar için hükümler çıkarabilmektedir. Bu nedenle bunlar, bütün yasama metinleri arasında düşünce alanı için en iyi metinlerdir. Genelleme kapsamının en geniş olmasına gelince, bu; cümlelerinden, kelimelerinden ve ifade biçimlerinden açıkça görülmektedir. Bu ifadeler; lafzı (mantûk), anlamı (mefhûm), delaleti (delâlet) ve illet gösterimini (ta'lîl) ve her eylem için çıkarımı mümkün, kalıcı ve kapsayıcı kılan illete kıyası kapsamaktadır. Bu da onların her şeyi, eksiksiz ve genel olarak kapsayabilmesini sağlamaktadır. Genel ilkelerin yetişmesi için en verimli zemin olmalarına gelince, bu; bu metinlerin içerdiği genel anlamların çokluğundan ve bu genel anlamların niteliğinden açıkça görülmektedir. Çünkü Kur'an ve hadis, ayrıntılara değindiklerinde bile geniş çizgilerle gelmişlerdir. Bu geniş çizgilerin niteliği, Kitap ve Sünnet'e genel anlamlar kazandırmalarıdır; genel ve özel meseleler bu anlamlar altında sınıflandırılabilir. Genel anlamların çokluğu da işte buradan kaynaklanır. Ayrıca bu genel anlamlar, teorik ya da mantıksal olarak varsayılmış hayali meseleleri değil, gerçek ve somut meseleleri içermektedir. Aynı zamanda insanın sorunlarını çözmek için vardırlar; yalnızca belirli kişilere yönelik değildirler. Yani hangi içgüdüsel dürtünün insanı bir eyleme ittiğine bakılmaksızın, insanın eylemine ilişkin hükmü açıklarlar. Bu nedenle, bunlar çeşitli anlamlara ve birçok hükme uygulanabilirler. Dolayısıyla Şeriat metinleri, genel ilkeler (kavâid âmme) üretmek için en verimli zemindir.

The texts of the Islamic Sharī’ah require the Muslims to perform Ijtihād. This is because the Sharī’ah texts have not come in a detailed manner but have come in ambivalent form (mujmal), applicable to all incidents involving the human kind. Understanding them and deducing the hukm of Allah  from them requires the expending of effort to adopt the hukm Shar’i for each incident. Even the texts which have come in an elaborate manner and deal with details, they are in fact general (‘amm) and ambivalent (mujmal). For example, the verses of inheritance have come in an elucidatory manner and deal with minute details, despite that in terms of the partial rules they still require comprehension and deduction in many issues such as the issue of kalala and issues of disinheritance (hajab). All the Mujtahideen take the view that the male or female child take precedence in inheritance over the brothers of deceased because the word ‘walad’ (child) refers to children of both sexes. Ibn 'Abbas holds the view that the girl does not have such role because the word 'Walad' refers to a male only. This shows that even the texts which treat various issues in detail have come as ambivalent (mujmal), and that understanding and deducing a hukm from them requires Ijtihād. However, these texts which deal with details require application to newly occurring incidents. This application however is not what is meant by Ijtihād. What is intended is the inference of a hukm from its ambivalent/equivocal (mujmaliha) even if they deal with details, they are general (‘amm) and ambivalent/equivocal (mujmal) and they are the legislative texts. It is the nature of legislative texts to be general and ambivalent/equivocal (mujmal) even if they dwelve on details. The Sharī’ah texts, whether they are from the Qur’ān or from the Sunnah are ; the best legislative texts for the field of thought, the widest of scope for generalisation, and the most fertile ground to cultivate general principles. And they alone are suitable as legislative texts for all peoples and nations. As for being the best texts for the field of thought that is observable from the way in which they encompass all types of relationships. This is because relationships of all types, whether relationships between individuals or relationships between the state and citizens or relationships between states, peoples and nations. However new and multifarious these relationships may be, the thought is able to deduce rulings for them from those Sharī’ah texts, Therefore they are the best texts for the field of thought from all the legislative texts. As for it having the best scope for generalisation, that is clear from its sentences, words, style of formulating (expressions) in terms of its encompassment of the wording (mantuq), understanding (mafhum), meaning (dalāla) and justification (ta’leel) and analogy to the ‘illah which makes the inference for every action feasible, permanent and inclusive. This insures that it is able to encompass everything, being complete and general. As for it being the the most fertile ground to cultivate general principles, that is apparent from the abundance of general meanings which these texts contain and from the nature of the general meanings. That is because the Qur’ān and the hadīth have come along broad lines even when touching on details. The nature of these broad lines is that they give the Kitab and Sunnah general meanings under which general and specific issues can be classified. And it is from this the abundance of general meanings come. In addition, these general meanings contain real and perceptible issues and not hypothetical issues that have been arrived at theoretically or logically. And at the same time they are there to solve the problems of man and not only for specific individuals that is, to clarify the ruling for the action of human beings, whatever be the instinctual manifestation that may have pushed them to this action. That is why they are applicable to diverse meanings and many rulings. Thus, the Sharī’ah texts are the most fertile ground for producing the general principles (qawaid ‘Aammah).

Şeriat metinlerinin yasama açısından gerçeği budur. Ayrıca bu metinlerin insanlığa insan olarak gönderildiği ve tüm milletler ve halklar için bir yasama niteliği taşıdığı gerçeği de göz önüne alındığında, Müctehidlerin varlığının zorunlu olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Bu metinleri yasama açısından anlamak, her çağda uygulamak ve her olay için şer'i hükmü çıkarmak için müctehidlere ihtiyaç vardır.

This is the reality of the Sharī’ah texts from the legislative viewpoint. Also when we include the fact that these texts have come for human kind in their capacity as human beings and that they are a legislation for all nations and peoples, it becomes clear that the presence of Mujtahiddin is essential; to understand these texts legislatively and apply them in all ages and to derive the Sharī’ah rule for each incident.

Her gün yeni olaylar yaşanır ve bunlar sayılamayacak kadar çoktur. Müçtehit, gerçekleşen her olay için Allah'ın hükmünü çıkarmalıdır; aksi takdirde olaylar, bunlarla ilgili Allah'ın hükmü bilinmeden olduğu gibi kalır ve bu caiz değildir.

New events take place every day and they are innumerable. The mujtahid must deduce the ruling of Allah  for each event that takes place otherwise the events will remain as they are without knowledge of the ruling of Allah  with regards to them, and this is not allowed.

İctihad, Müslümanlar üzerine kifaye farzıdır (farz-ı kifaye). Bazıları bunu üstlenirse diğerleri günahtan kurtulur. Eğer hiç kimse bunu yerine getirmezse, müctehidlerin bulunmadığı dönemde bütün Müslümanlar günahkâr olur. Bu nedenle hiçbir çağın müctehidden yoksun kalması kesinlikle caiz değildir; çünkü dini anlamak ve içtihad etmek kifaye farzıdır ve herkes bunu terk etmekte birleşirse hepsi günahkâr olur. Bir çağın, bunu üstlenecek kimseden yoksun kalmasına izin verilseydi bile, o dönemin insanlarının sapkınlık üzerinde uzlaşmış olmaları gerekirdi; yani Allah'ın hükümlerini benimsemekten vazgeçmiş olmaları gerekirdi ki bu da caiz değildir. Üstelik Şeriat hükümlerini bilmenin tek yolu içtihaddır. Eğer bir çağ, insanların hükümleri öğrenmek için güvenebilecekleri bir müctehidden yoksun kalırsa, bu Şeriatın askıya alınmasına ve hükümlerin ortadan kalkmasına yol açar ki bu da caiz değildir.

Ijtihād is a fard of sufficiency (fard ‘ala al-kifaya) on the Muslims. If some undertake it then the rest are absolved from the sin. If no one performs it then all of the Muslims are sinful in the period when there are no mujtahids. Therefore, it is absolutely not allowed for any age to be devoid of a mujtahid because understanding the deen and Ijtihād is a fard of sufficiency, where if everybody agrees to leave it they will be sinful. Even if it was allowed for an age to be devoid of someone who will undertake it, then the people of that time will have to agree on misguidance, that is, on the abandonment of adopting the rules of Allah  and this is not allowed. Not to mention the fact that the method of knowing the Sharī’ah rules is only via Ijtihād. If an age is devoid of a mujtahid on whom people could rely to gain knowledge of the rules, it will lead to the suspension of the Sharī’ah and wiping out of the rules, and this is not allowed.

Müctehid hükmü çıkarmak için gayretinin tamamını sarf eder. İçtihadında isabet ederse iki sevap alır, hata ederse bir sevap alır. O ﷺ şöyle buyurdu.

The mujtahid exerts his utmost to derive the rule. If he is correct in his Ijtihād then he has two rewards and if he makes a mistake he will have one. He  said

Sahâbe, zannî fıkhî meselelerde içtihad edenlerden günahın kaldırıldığı konusunda icmâ etmiştir. Kesin meseleler ise, örneğin ibadetlerin farz oluşu, zina ve cinayet gibi şeylerin haram oluşu, hakkında içtihad ve ihtilaf yoktur. Bu yüzden Sahabe, kesin meselelerde değil, zannî meselelerde ihtilaf etmiştir.

The Sahabah formed an ijma’ (consensus) that the sin is taken off from the Mujtahiddin in the Sharī’ah rules in terms of the speculative fiqhi (jurisprudential) issues. As for the definite issues such as the obligation of the worships, prohibition of fornication and murder there is no Ijtihād or dispute with respect to them. That is why the Sahabah  disagreed on the speculative issues and not on the definite issues.

Zannî meselelerde müctehid, içtihadıyla vardığı sonuç bakımından doğrudur; ancak görüşünde hata etme ihtimali vardır. Yine de doğru olması, hakikî hedefi vurduğu anlamına gelmez; çünkü bu, zannî bir hükmün gerçeklikle olan durumuna uymaz, zira Peygamber ﷺ onu mukti' (hata eden) diye nitelemiştir. Müctehidin doğru olduğu sözüyle kastedilen, hataya yer bırakan bir anlamdadır; hataya karşıt olan isabet (isâba) anlamında değildir. Dolayısıyla içtihadda hata eden birine musîb (isabet eden) denmesi, nasın müctehidi hata etse bile ödüllendirdiği anlamındadır; hata etmediği anlamında değildir. Bu nedenle her müctehid, kendi düşündüğüne göre doğrudur; bu da hataya yer bırakmayan bir doğruluktur. Bu, hakikî hedefi vurmak bakımından değil, doğru bulmak bakımından bir doğruluktur.

The mujtahid in the speculative issues is correct in what he has arrived at by his Ijtihād even if he is liable to make a mistake in his opinion. However, being correct does not mean that he has hit the true target because this does not agree with the reality of a speculative rule since the Messenger  called him a mukhti’ (one who has made a mistake). Rather what is meant by saying that the mujtahid is right is in terms that do not rule out a mistake and not in terms of hitting the true target (isaba) which is the opposite of mistake. So describing someone who makes a mistake in Ijtihād as right (musib) is in the meaning that the text rewards the mujtahid even when he makes a mistake and not in the sense that he did not make a mistake. Therefore, every mujtahid is right according to what he thinks is right which does not rule out mistake. It is in terms of getting it right and not in terms of hitting the true target.