Madde 102

Madde 102 - Hilafet Devleti'nin Taslak Anayasası | Quran Course

Dört Halife döneminde, fonların saklandığı yer Beytü'l-Mal olarak anılmaya başlandı. İbn Sa'd, Et-Tabakat'ta Sehl İbn Ebu Hasme ve başkalarından şöyle rivayet etmiştir: "Ebu Bekir'in Es-Sünh'te, bekçisi olmayan bir evi vardı. Ona, 'Neden bu evi korumak için birini görevlendirmiyorsun?' denildi. O da, 'Kilidi var' dedi. İçindekileri, boşalana kadar dağıtırdı. Medine'ye taşındığında, onu da evine yerleştirdi." Hennad, Ez-Zühd'de Enes'ten sağlam bir senetle rivayet etmiştir: "Bir adam Ömer'in yanına gelip dedi ki: 'Ey Müminlerin Emiri! Cihada çıkmak istiyorum, bana yardım et.' Ömer şöyle cevap verdi: 'Elinden tut ve Beytü'l-Mal'e götür, istediği kadar alsın.'" Beyhakî'nin Es-Sünenü'l-Kübra'sında, İbn Hacer'in sahih bulduğu bir rivayette Abdullah b. Vedi'a'dan şöyle nakledilmiştir: "Ebu Huzeyfe'nin kölesi Salim, bizden bir kadın olan Selma bint Ye'ar'ın kölesiydi. Kadın, Cahiliye döneminde onu azat etmişti. Yemame'de öldürüldüğünde, mirası Ömer İbnü'l-Hattab'a getirildi. Ömer, Vedi'a İbn Hidam'ı çağırıp dedi ki: 'Bu, kölenin mirasıdır ve sen ona daha layıksın.' Vedi'a dedi ki: 'Ey Müminlerin Emiri! Allah bizi ondan müstağni kıldı. Kadınımız onu koşulsuz azat etti; bu yüzden onun malı yüzünden kendimizi rezil etmek ya da zarara sokmak istemeyiz.' Bunun üzerine Ömer, mirasını Beytü'l-Mal'e koydu." Beyhakî ve Darimî'nin rivayet ettiği, İbn Hazm'ın da sahih bulduğu bir hadiste ise şöyle denilmektedir: "Sufyan b. Abdullah b. Rabi'a es-Sekafî bir deri çanta buldu ve onu Ömer b. el-Hattab'a getirdi. Ömer dedi ki: 'Bir yıl boyunca duyur; eğer sahibi tanınırsa ona ver, yoksa senindir.' Kimse sahiplenmedi. Ertesi yıl Ömer'le karşılaştı ve bunu ona hatırlattı. Ömer dedi ki: 'Artık senindir, çünkü Allah'ın Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) bize böyle emretmiştir.' Sufyan dedi ki: 'Onu istemiyorum.' Ömer çantayı alıp Beytü'l-Mal'e koydu." Ed-Darimi ve İbn Ebi Şeybe, Abdullah b. Amr'dan rivayet etmişlerdir: "Osman'ın zamanında bir köle, hiç akrabası olmadan vefat etti. Bunun üzerine (Osman), malının Beytülmal'e konulmasını emretti." İbn Abdilber, El-İstizkar adlı eserinde Enes İbn Sirin'den şöyle rivayet etmiştir: "Ali, Beytülmal boşalıncaya kadar mal taksim ederdi; sonra onu yıkar ve içine otururdu."

At the time of the righteous Khulafaa’, the place in which funds were kept came to be known as Bayt Al-Mal. Ibn Sa‘d mentioned in Al-Tabaqat from Sahl Ibn Abu Hathmah and others: “Abu Bakr used to have a house in Al-Sanh not guarded by anybody. So it was said to him, ‘Why do you not put somebody to guard it?’ He said, ‘It has a lock.’ He used to give out that which was in it until it became empty. When he moved to Madinah, he moved it and placed it in his house.” Hinad narrated in Al-Zuhd with a good chain from Anas, he said: “A person came to Umar and said, ‘O Leader of the Believers! Support me for I want to go in Jihad. Umar replied, ‘Hold his hand and take him to Bayt Al- Mal so he can take the funds he wants.” In Al-Sunan Al-Kubra by Al-Bayhaqi, which was authenticated by Ibn Hajar from ‘Abd Allah b. Wadi‘ah, said: “Salim, the servant of Abu Hudhayfah, was a servant to a woman from us called Salma bint Ye’ar, she freed him in her days of Jahiliyyah. When he was killed in Al- Yamamah, his heritage was brought to Umar Ibn Al-Khattab. So he called upon Wadi‘ah Ibn Khidham and said, ‘This is the heritage of your servant, and you deserve it more.’ He said, ‘O Leader of the Believers. Allah has made us of no need to him. Our woman has freed him unrestricted; so we do not want to bring disgrace to ourselves, (or to bring loss upon us) from his matter.’ So, Umar put his inheritance wealth in the Bayt Al-Mal.” Al- Bayhaqi and Al-Darimi narrated, and Ibn Hazm authenticated it: “Sufyan b. ‘Abd Allah b. Rabi’ah Al-Thaqafi found a leather bag and brought it to Umar b. Al-Khattab. He said, ‘Announce it for one year; and if it was recognised (by someone) then give it (to them), otherwise it is yours.’ No body recognised it, so he met him the next year and mentioned it to him. Umar said, ‘It is yours, for the Messenger of Allah (pbuh) ordered us to do that.’ He said, ‘I do not want it.’ Umar took it and put it in the Bayt Al-Mal.” Al- Darimi and Ibn Abi Shaybah narrated from ‘Abd Allah b. Amr who said: “A servant passed away at the time of Uthman without having a relative. So, he ordered that his wealth be put in Bayt Al- Mal.” Ibn ‘Abd Al-Barr narrated in Al-Istidhkar from Anas Ibn Sirin “Ali used to divide the funds until the Bayt Al-Mal became empty, then he would wash it and sit inside.”.

Bayt Al-Mal'ın birinci anlamının, yani yer anlamının, bu konuyla ilgili olduğu söylenmelidir. İkinci anlam olan sorumlu makam ile ilgili olarak ise bunun gerekçesi, mallarının bazen bir yerde saklanmadığı gerçeğidir. Bunlar arazi, petrol kuyuları, doğalgaz kuyuları, madenler ve servetten alınıp hak sahiplerine bir yerde saklanmadan ödenen sadaka mallarıdır. Bayt Al-Mal bazen sorumlu makam anlamında da kullanılmıştır. Bu durum, Beyhakî'nin Sünen'inde, Ahmed'in el-Müsned'inde ve Abdürrezzak'ın el-Musannef'inde Lâhik İbn Hamîd'den rivayet edilen şu sözde görülmektedir: "İbn Mes'ûd, yargılamanın ve Bayt Al-Mal'ın başına getirilmek üzere gönderildi." Ömer (ra)'in onu Bayt Al-Mal'a kapıcı olarak gönderdiği anlamına gelmez; bilakis, onun malları toplamak ve harcamakla sorumlu olduğunu kastetmiştir. Bu anlam, İbnü'l-Mübârek'in ez-Zühd'ünde Hasan'dan rivayet ettiği, Basra ileri gelenlerinin Ebû Mûsâ el-Eş'arî ile birlikte gelerek kendilerine yiyecek tahsis etmesini istedikleri olayla da aynıdır. Ebû Mûsâ sözlerini şöyle bitirerek şunları söylemiştir: "Ey ileri gelenler! Size Bayt Al-Mal'dan iki koyun ve iki parça ekilebilir arazi tahsis ettim." Dolayısıyla bu, sorumlu makam anlamına da gelebilir.

This is in regards to the first meaning of Bayt Al-Mal, which is the place. With regards to the second meaning, which is the responsible authority, this is necessitated by the fact that the funds are sometimes not kept in a place, such as the lands, oil wells, gas wells, mines, and the charity funds that are taken from the wealth and paid to its deserving people without being kept in a place. The Bayt Al-Mal is sometimes used to mean the responsible authority as narrated by Al-Bayhaqi in Sunan, Ahmad in Al- Musnad, and ‘Abd Al-Razzaq in His Musannaf, from Lahiq Ibn Hameed “Ibn Mas’ood was sent to preside over the judiciary and Bayt Al-Mal.” It would not mean that Umar (ra) sent him as a doorman to the Bayt Al-Mal, but rather he meant that he was responsible to collect and spend the funds. This is the same meaning as narrated by Ibn Al-Mubarak in Al-Zuhd from Al- Hasan, when the leaders of Basra came with Abu Musa Al- Ash‘ari and requested him to assign food for them. He said, in concluding his words to them: ‘O Leaders! I have assigned two sheep and two patches of arable land to you from the Bayt Al- Mal’; thus it can mean the responsible authority.

Sufyan es-Sekafi'nin bulduğu deri çanta ve onu Ömer'e (ra) bildirdiği yukarıda anılan rivayetteki hadise dair: "Ömer onu aldı ve Beytü'l-Mal'a koydu." Şâfiî, el-Umm'da şöyle rivayet etmiştir: "Birkaç âlim bize anlattı ki, Irak ganimetleri Ömer İbnü'l-Hattab'a ulaştığında, Beytü'l-Mal'ın emini ona, 'Onları Beytü'l-Mal'a koymama izin ver' dedi. Ömer, 'Hayır! Kâbe'nin Rabbine yemin ederim ki, ben onu paylaştırana kadar hiçbir evde saklanmayacak' dedi. Bunun üzerine onun mescide konulmasını emretti, üzerine hasır serildi ve Muhacirler ile Ensar'dan adamlar onu koruma altına aldı. Sabah olunca Abbas b. Abdülmuttalib ve Abdurrahman b. Avf onunla birlikte dışarı çıktı; ya birinin elini tutuyordu ya da biri onun elini tutuyordu. Onları gördüklerinde hasırları fonlardan kaldırdılar. Böylece daha önce hiç görmediği bir manzara gördü. Altın, yakut, kristal ve incilerin parladığını gördü ve ağladı. Onlardan biri ona, 'Vallahi bu ağlama günü değil, övgü ve sevinç günüdür' dedi. Ömer, 'Vallahi ben onu sizin gibi düşünmedim. Aksine, bu tür mallar hiçbir topluluğun içinde çoğalmaz ki, zararı aralarına düşmesin' dedi. Sonra kıbleye döndü, ellerini kaldırdı ve şöyle dedi: 'Ey Rabbim! Aldanmaktan sana sığınırım; çünkü Seni (swt) şöyle buyururken işitiyorum:"

In the narration mentioned above of Sufyan Al-Thaqafi regarding the leather bag which he found and announced to Umar (ra): “Umar took it and put it in the Bayt Al-Mal”. Al-Shafi‘i reported in Al-Umm “More than one of the scholars told us that when the spoils of Iraq reached Umar Ibn Al-Khattab, the trustee of the Bayt Al-Mal told him, ‘let me put them in the Bayt Al-Mal’. He said: ‘No! By the Lord of the Ka’bah, it will not be kept in any house until I have divided it.’ So he ordered it should be put in the mosque, and leather mats were put on top of it and men from the Muhajir and Al-Ansar guarded it. In the morning, Al-‘Abbas b. ‘Abd Al-Muttalib and ‘Abd Al-Rahman b. ‘Awf went out with him, he was either holding the hand of one of them, or one of them was holding his hand. When they saw him, they removed the leather mats away from the funds. So, he saw a scene he never saw before. He saw the gold, sapphire, crystals, and pearl sparkling and he cried. One of them said to him, ‘By Allah! This is not a day of crying, rather a day of praising and delight.’ He said ‘By Allah! I did not think of it your way. Rather, such funds will not increase in any people except their harm falls between them.’ Then he turned to the Qiblah, rose up his hands and said, ‘O my Lord! I seek protection with you from being allured, for I hear You (swt) saying:

“Ancak ayetlerimizi yalanlayanları, bilmedikleri yerden kademe kademe (helake) götüreceğiz.” (Kur'an, 7:183). Sonra (Peygamber ﷺ) şöyle buyurdu: “Suraka İbn Ca'şem nerede?” Kendisi getirildi; kolları kıllı ve inceydi. (Peygamber ﷺ) ona Kisra'nın iki bileziğini verdi. “Bunları tak” dedi, o da taktı. Sonra “Allahu ekber” dedi. (Peygamber ﷺ) “Allahu ekber” dedi. Sonra şöyle buyurdu: “Onları Kisra İbn Hirmiz'den alıp Benî Mudlic'ten bir bedevi olan Suraka b. Ca'şem'e giydiren Allah'a hamdolsun de.” Sonra bir değnekle malları karıştırmaya başladı ve şöyle dedi: “Bunu teslim eden kişi gerçekten emindir.” Bir adam ona dedi ki: “Sana şunu söyleyeyim, sen Allah'ın emînisin (emanetçisi); onlar, Allah'a teslim ettiğin şeyi sana teslim ediyorlar. Eğer sen de (bir kısmını) gizleseydin, onlar da gizlerdi.” (Peygamber ﷺ) “Doğru söyledin” dedi, sonra da (malı) dağıttı. Daha önce, Ed-Darimî'nin rivayet ettiği Abdullah b. Amr'ın rivayetini de zikretmiştik: “Osman'ın zamanında bir köle, akrabası olmadan vefat etti. Bunun üzerine malının Beytü'l-Mal'a konulmasını emretti.” Bunun yanı sıra, İbn Sirin'in el-İstidhkâr'daki rivayeti de vardır: “Ali, Beytü'l-Mal boşalana kadar malları dağıtırdı; sonra onu yıkar ve içinde otururdu.”

“But those who deny Our signs - We will progressively lead them [to destruction] from where they do not know.”. (TMQ 7:183). Then he said, ‘Where is Suraqah Ibn Ja’sham?’ He was brought to him while his arms were hairy and slim. He gave him the two bracelets of Kisra. He said, ‘Wear them’ and he did. He then said, ‘Allah is great.’ He said, ‘Allah is Great’ He said, ‘Say all Praise is to Allah, who wrested them from Kisra Ibn Hirmiz and dressed Suraqah b. Ja‘sham with them, a Bedouin from Bani Midlij.’ He started to turn over the funds with a stick and said, ‘Indeed the one that rendered that is honest.’ A man said to him, ‘Let me tell you, you are the trustee of Allah (ameen), and they render to you that which you rendered to Allah. So, if you reveled they would revel.’ He said, ‘You said the truth.’ then he distributed it”. We mentioned before also the narration of ‘Abd Allah b. Amr as reported by Al-Darimi “A servant passed away at the time of Uthman without having a relative. So, he ordered that his wealth be put in Bayt Al-Mal”. This is aside from the narration of Anas Ibn Sirin in Al-Istidhkar that “Ali used to divide the funds until the Bayt Al-Mal became empty, then he would wash it and sit inside (on the floor).”.

Doğru Halifeler de onun yöntemini izlediler; bu nedenle mal işlerini yürütmek üzere bazı kimseleri görevlendirirlerdi. İbn İshâk ve Halîfe şöyle dediler: “Ebû Bekir, Bâytü'l-Mâl'in başına Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'ı getirdi, sonra onu Şam'a gönderdi.” ez-Zehebî, Mu'eyḳib'in hayatına dair yorumunda şöyle demiştir: “Ebû Bekir ve Ömer onu Bâytü'l-Mâl'in başına getirdiler.” İbn Kesîr'in el-Bidâye ve'n-Nihâye adlı eserinde, Abdullah b. Zübeyr'den şöyle naklettiği bildirilmiştir: “Allah'ın Resûlü ﷺ, Abdullah b. el-Erḳam b. Abdi Yeğûs'u kâtip olarak kullanırdı; krallara onun adına cevap yazardı. Bazı krallara yazmasını emrettiğinde, kendisine okunanı, ona duyduğu güven nedeniyle mühürlerdi. Ebû Bekir'e de yazdı ve onu Bâytü'l-Mâl'den sorumlu kıldı; Ömer b. el-Hattâb da buna razı oldu.” İbn Sa'd, et-Tabakât'ta ve İbn Hacer, el-İsâbe'de naklettiklerine göre, Ömer'in (r.a.) hazinedarı kölesi Yesâr b. Nümeyr'di. Ahmed, Müsned'inde ve Abdürrezzâk, el-Musannef'inde Lâhik b. Hamîd'den şöyle rivayet etmişlerdir: “Ömer, İbn Mes'ûd'u kadılık ve Bâytü'l-Mâl'in başına gönderdi”; yani Kûfe'ye. Halîfe, Mâlik b. Enes'ten, onun da Zeyd b. Eslem'den naklettiğine göre, “Ömer, Abdullah b. el-Erḳam'ı Bâytü'l-Mâl'in başına getirdi” demiştir. İbn Huzeyme, Sahîh'inde Urve b. ez-Zübeyr'den şöyle rivayet etmiştir: “Abdurrahman b. Abdi'l-Kârî dedi ki: 'Ömer b. el-Hattâb zamanında Bâytü'l-Mâl'in sorumlusu bendim.'” İbn Hacer, el-Fethu'da Abdullah b. Mes'ûd'un faziletlerinden bahsederken şöyle anlatır: “Ömer ve Osman onu Kûfe'de Bâytü'l-Mâl'in başına getirdiler.” el-Cehşiyârî, el-Vüzerâ' ve'l-Küttâb adlı eserinde, “Peygamber'in (ﷺ) kâtiplerinden biri olan Abdullah b. el-Erḳam b. Abdi Yeğûs'un, onun adına Bâytü'l-Mâl'i yönettiğini” zikretmiştir; yani Osman'a (r.a.) adına. Hakim, el-Müstedrek'te Zübeyr İbn Bekkâr'dan şunu nakleder: "Abdullah İbn el-Erkam İbn Abdi Yağuth, Ömer'in zamanında ve Osman'ın hilafetinin başlangıcından vefat edinceye kadar Beytü'l-Mal'ın başında bulunmuştur; ayrıca Peygamber ﷺ ile bir süre sohbet etmiştir." İbn Abdilber, el-İstiab'da şöyle demiştir: "Zeyd İbn Sabit, Osman'ın hilafeti döneminde Beytü'l-Mal'ın sorumlusuydu. Zeyd'in Vehib adında bir kölesi vardı. Osman, onun Beytü'l-Mal'da onlara yardım ettiğini görünce, 'Bu kim?' diye sordu. Zeyd, 'Benim kölemdir' dedi. Osman, 'Müslümanlara yardım ettiğini görüyorum, bu da bir hakka sahip olduğu anlamına gelir; ben ona bu hakkı tahsis edeceğim' dedi ve ona iki bin tahsis etti. Zeyd, 'Allah'a yemin ederim ki, bir köleye iki bin tahsis edemezsiniz' dedi. Bunun üzerine ona bin tahsis etti." Sadfi, Mısır âlimleri ve oraya giren Allah Resulü'nün (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabı hakkındaki kitapta şunu zikreder: "Ebu Rafi', bundan sonra Ali İbn Ebi Talib'e başvurulunca, onu Kûfe'deki Beytü'l-Mal'ın başına getirdi." İbn Abdilber, el-İstiab'da şöyle demiştir: "Ubeydullah İbn Ebi Rafi', Ali'nin hazinedarı ve katibiydi." Aynî, Umdetü'l-Kari'de şunu zikreder: "Abdullah İbn Vehb es-Suvai. Ali ona ikram eder, onu sever ve güvenirdi; bu yüzden Kûfe'deki Beytü'l-Mal'ın başına getirildi." Ali, Ziyad'ı Basra'nın yönetimine tayin etti. Carşiyari şöyle demiştir: "Basra'dan ayrıldığında, onu Harac ve Divan'ın başına getirdi." Beytü'l-Mal iki kısma ayrılabilir.

The Righteous Khulafaa’ followed him in his method, so they used to appoint some other people to run the affairs of funds. Ibn Ishaq and Khalifah said: “Abu Bakr appointed Abu ‘Ubaydah b. Al-Jarrah in charge of Bayt Al-Mal, and then he sent him to Al-Sham”. Al-Dhahabi said commenting on the life of Mu’ayqib that “Abu Bakr and Umar appointed him in charge of the Bayt Al-Mal”. In Ibn Kathir’s Al-Bidayah wa ‘l- Nihayah he mentioned from ‘Abd Allah b. Zubayr “The Messenger of Allah (pbuh) used ‘Abd Allah b. Al-Arqam b. ‘Abdu Yaghuth as a scribe, and he used to reply to the Kings on his behalf, and it was mentioned that he used to order him to write to some of the Kings and would stamp what he read to him due to the trust he had with him, and he wrote to Abu Bakr and made him responsible for the Bayt Al-Mal and Umar b. Al-Khattab consented to that”. Ibn Sa‘d narrated in Al-Tabaqat and Ibn Hajar in Al-‘Isabah that the treasurer of Umar (ra) was his servant Yasar Ibn Numayr. Ahmad in his Musnad and ‘Abd Al-Razzaq in Al- Musannaf reported from Lahiq b. Hamid that he said, “And he sent Ibn Mas‘ud in charge of judiciary and Bayt Al-Mal”, meaning to Kufa. Khalifah reported from Malik Ibn Anas from Zayd b. Aslam that “Umar appointed ‘Abd Allah b. Arqam in charge of the Bayt Al-Mal”. Ibn Khuzymah reported in his Sahih from ‘Urwah b. Al-Zubaiyr that “‘Abd Al-Rahman b. ‘Abd Al-Qari said, ‘I was in charge of the Bayt Al-Mal at the time of Umar b. Al-Khattab”. Ibn Hajar narrated in Al-Fateh in the context of speaking about the virtues of ‘Abd Allah b. Mas‘ud: “And he was appointed by Umar and ‘Uthman in charge of the Bayt Al-Mal in Kufa”. Al-Jahshayari mentioned in Al-Wuzara’ wa ’l-Kuttab “that ‘Abdullah b. Arqam Ibn ‘Abdu Yaghuth, one of the scribes of the Prophet (phuh), used to run the Bayt Al-Mal to him”, meaning to ‘Uthman (ra). Al-Hakim mentioned in Al-Mustadrak from Al- Zubayr Ibn Bakkar that, “Abdullah Ibn Al-Arqam Ibn Abdu Yaghuth was in charge of Bayt Al-Mal at the time of Umar and the beginning of the authority of Uthman till he passed away; and he had some companionship (with the Messenger)”. Ibn ‘Abd Al- Barr said in Al-Isti’ab: “Zaid Ibn Thabit was in charge of the Bayt Al-Mal during the Khilafah of Uthman; Zaid used to have a slave called Wahib, Uthman saw him helping them in the Bayt Al-Mal, so he said: ‘Who is this?’ Zayd replied, ‘A slave to me.’ Uthman said, ‘I see that he helps the Muslims, and he is entitled for a right, and I allocate it to him.’ So he allocated to him two thousand. Zayd said, ‘By Allah, you cannot allocate two thousand to a slave’, so he allocated to him one thousand”. Al-Sadfi mentioned in the book about the scholars of Egypt and the companions of the Messenger of Allah (pbuh) who entered it: “Abu Rafi‘ was referred after that to ‘Ali b. Abi Talib, so he put him in charge of Bayt Al-Mal in Al-Kufa”. Ibn ‘Abd Al-Barr said in Al- Isti’ab: “‘Ubayd Allah b. Abu Rafi‘ was a treasurer and secretary to ‘Ali”. Al-‘Ayni mentioned in ‘Umdat Al-Qari': “‘Abd Allah b. Wahb Al-Suwa’i, ‘Ali used to honour him, love him and trust him, so he was put in charge of Bayt Al-Mal in Kufa”. ‘Ali appointed Ziyad in charge of Basra. Al-Jahshiyari said: “When he left Basra, he placed him in charge of Al-Kharaj and Diwan". The treasury (Bayt Al-Mal) can be divided into two parts: