İctihad, kifayet farzıdır ve gereklerini yerine getirmesi şartıyla her Müslüman, içtihat etme hakkına sahiptir.

Ijtihad is a duty of sufficiency and every Muslim reserves the right to perform Ijtihad provided he meets all its prerequisites.

İslam Şeriatı, Şâri'nin hitabından, yani Allah (c.c.) tarafından Allah'ın Resulü ﷺ'e vahyedilen şeriat nasslarından şer'i hükümleri çıkarmak için içtihadı Müslümanlara farz kılmıştır. İçtihadın farz olduğu, birkaç rivayetle sabit olmuştur. Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur:

The Islamic Shari’ah has made Ijtihad to deduce the Shari’ah rules from the address of the Legislator – i.e. from the Shari’ah texts which are revealed by Allah (swt) to the Messenger of Allah (pbuh) - an obligation upon the Muslims. The fact that Ijtihad is an obligation has been confirmed through several narrations. The Messenger of Allah (pbuh) said:

. إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَ هَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَ لَهُ أَجْرَانِ، وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَ هَدَ ثُمَّ « » أَخْطَأَ ف لَهُ أَجْرٌ .

. إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَ هَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَ لَهُ أَجْرَانِ، وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَ هَدَ ثُمَّ « » أَخْطَأَ ف لَهُ أَجْرٌ .

“Bir hâkim içtihadını kullanıp doğru bir karara varırsa iki sevap alır; içtihadını kullanıp hata ederse bir sevap alır.” (Amr bin el-Âs'tan, Buhârî ve Müslim'de ittifakla rivayet edilmiştir.) Ayrıca şöyle buyurmuştur:

“When a judge utilizes his skill of judgement and comes to a right decision, he will have a double reward, but when he uses his judgement and commits a mistake, he will have a single reward.” (agreed upon through Amru Bin Al-Aas). He also said:

. » وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَ هُوَ فِي النَّارِ «.

. » وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَ هُوَ فِي النَّارِ «.

"ve bilgisizlik içinde insanlar arasında hüküm veren bir adam, ateştedir" (Sünen sahipleri, el-Hakim ve et-Taberani tarafından sahih bir senetle rivayet edilmiştir). Bu, hâkimin hükmettiği konu hakkında bilgi sahibi olması gerektiğini teyit etmektedir. Ayrıca onun İbn Mes'ud'a şöyle dediği rivayet edilmiştir:

“and a man judged people without knowledge, he is in Hell fire” (transmitted by the compilers of the Sunan and Al- Hakim and Al-Tabarani with a Sahih chain). This confirms that the judge must be acquainted with what he judges on. It is also reported that he said to Ibn Mas’ud:

. اقْضِ بِالْكِتَابِ وَالسُّ نَّةِ إِذَا وَجَدْتَ هُمَا، فَإِذَا لَمْ تَجِدِ الحُكْمَ فِيهِمَا فَاجْتَهِدْ « » رَأْيَكَ .

. اقْضِ بِالْكِتَابِ وَالسُّ نَّةِ إِذَا وَجَدْتَ هُمَا، فَإِذَا لَمْ تَجِدِ الحُكْمَ فِيهِمَا فَاجْتَهِدْ « » رَأْيَكَ .

"Kitap ve Sünnet'e bakarak hüküm ver, eğer hükmü bunlarda bulamazsan içtihat et (kendi görüşünle değerlendir)" diye, Âmidî'nin el-Ahkâm'ında ve Râzî'nin el-Mahsûl'ünde nakledildiğine göre, Peygamber ﷺ, Muâz ile Ebû Mûsâ el-Eş'arî'yi Yemen'e göndermek üzere iken onlara şöyle buyurmuştur.

Judge by the Book and the Sunnah wherever you find (the ruling) in them, and if you don’t find the ruling in them, then do Ijtihad (use your judgement)” as mentioned by Al- Amidi in Al-Ahkam and Al-Razi in Al-Mahsul. He said to Mu’ath and Abu Moussa Al-Ash’ari when he was about to dispatch them to Yemen:

. بِمَ تَ قْضِيَانِ ؟ فَ قَالاَ: إِنْ لَمْ نَجْدِ الْحُكْمَ فِي الْكِتَابِ وَالسُّ نَّةِ قِسْ نَا الأَمْرَ « » بِالأَمْرِ، فَمَا كَانَ أَقْ رَبَ إِلَى الحَقِّ عَمِلْنَا بِه .

. بِمَ تَ قْضِيَانِ ؟ فَ قَالاَ: إِنْ لَمْ نَجْدِ الْحُكْمَ فِي الْكِتَابِ وَالسُّ نَّةِ قِسْ نَا الأَمْرَ « » بِالأَمْرِ، فَمَا كَانَ أَقْ رَبَ إِلَى الحَقِّ عَمِلْنَا بِه .

“Neyle hükmedeceksin?” Dediler ki: “Kitap’ta veya Sünnet’te hükmü bulamazsak, şeyler arasında kıyas yaparız; (kendi içtihadımıza göre) hangisi doğruya daha yakınsa onu benimseriz.” (Âmidî’nin el-Ahkâm’da ve Ebu’l-Hüseyn’in el-Mu‘temed’de zikrettiği üzere.) Bu kıyas, hükmü istinbat etmek için kendi başına bir içtihattır ve Allah’ın Resulü ﷺ bunu onaylamıştır. Ayrıca Allah’ın Resulü ﷺ, Muaz’ı Yemen’e vali olarak atadığında ona şöyle dediği rivayet edilmiştir:

“What will you judge by?” They said: “If we don’t find the rule in the Book or in the Sunnah, we will make analogy (Qiyas) between things; whichever (according to our judgement) is closer to the right is adopted.” (mentioned by Al-Amidi in Al- Ahkam and Abu Al-Husain in Al-Mu’tamad). This analogy is in itself an Ijtihad to deduce the rule, and the Messenger of Allah (pbuh) approved it. It is also reported that the Messenger of Allah (pbuh) said to Mu’ath when he appointed him as governor to Yemen:

كَيْفَ تَ قْضِي إِنْ عَرَضَ لَكَ قَضَاء ؟ قَالَ: أَقْضِي بِكِتَابِ اللَّهِ، قَالَ: فَإِنْ لَمْ « قَالَ: فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي سُنَّةِ رَسُولِ ، يَكُنْ فِي كِتَابِ اللَّهِ ؟ قَالَ: فَسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ: أَجْتَهِدُ رَأْيِي وَلاَ آلُو. قَالَ: فَضَرَبَ صَدْرِي فَ قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي ؟ اللَّهِ » لِمَا ي رُْضِي رَسُولَه وَفَّقَ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ.

كَيْفَ تَ قْضِي إِنْ عَرَضَ لَكَ قَضَاء ؟ قَالَ: أَقْضِي بِكِتَابِ اللَّهِ، قَالَ: فَإِنْ لَمْ « قَالَ: فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي سُنَّةِ رَسُولِ ، يَكُنْ فِي كِتَابِ اللَّهِ ؟ قَالَ: فَسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ: أَجْتَهِدُ رَأْيِي وَلاَ آلُو. قَالَ: فَضَرَبَ صَدْرِي فَ قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي ؟ اللَّهِ » لِمَا ي رُْضِي رَسُولَه وَفَّقَ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ.

"Neyle hükmedeceksin?" dedi. O da: "Allah'ın Kitabı ile." dedi. "Ya onda bulamazsan?" dedi. "Allah Resûlü'nün Sünneti ile." dedi. "Ya onda da bulamazsan?" dedi. "Kendi görüşümle ictihad ederim." dedi. Bunun üzerine Allah Resûlü ﷺ şöyle buyurdu: "Allah'a hamd olsun ki, Allah'ın Resûlü'nün elçisini, Resûlü'nün razı olacağı şeye muvaffak kıldı." (Ahmed, Tirmizî, Dârimî ve Ebû Dâvûd rivayet etmiştir. Hâfız İbn Kesîr el-Basrâvî bu rivayeti sahih saymış ve bu hadisin hasen meşhur olduğunu, İslâm âlimlerinin de buna dayandığını söylemiştir.)

“What will you rule by?” He said: “By the Book of Allah.” He said: “What if you do not find the rule?” He said: “By the Sunnah of the Messenger of Allah (pbuh).” He said: “What if you do not find the rule?” He said: “I will exert my own opinion.” Upon this the Messenger of Allah (pbuh) said: “Praise be to Allah Who guided the envoy of the Messengerof Allah (pbuh) to what satisfies His Messenger” (transmitted by Ahmad and Al- Tirmidhi and Al-Darimi and Abu Dawud and was authenticated by Al-Hafiz Ibn Kathir Al-Basrawi who said that the narration is Hasan Mashur and relied upon by the scholars of Islam).

Bu, Mu'âz'ın içtihat yapmasına ilişkin Allah'ın Resûlü (ﷺ)'nün onayını açıkça göstermektedir. Ayrıca hükümlerin bilgisi içtihatla bağlantılıdır ve ilgilidir; çünkü hükümlerin idrak edilmesi ve kavranması içtihat olmadan gerçekleşemez. Dolayısıyla içtihat, şer'î bir kaide gereği farz olur, çünkü şeriat kaidesi şöyle hükmeder:

This clearly indicates the approval of the Messenger of Allah (pbuh) with regard to Mu’ath’s performance of Ijtihad. Furthermore, the knowledge of the rules is linked and is related to Ijtihad since the realisation and the comprehension of the rules could not be established without it. Hence, Ijtihad becomes obligatory because the Shari’ah principle stipulates:

. )ما لا يتم الواجب إلا به فهو اجب( .

. )ما لا يتم الواجب إلا به فهو اجب( .

"Bunsuz vâciblin yerine getirilemediği şey de bizzat vâciptir."

“That, without which the obligation cannot be accomplished, is itself an obligation”.

Asıl itibarıyla hükümlerin istinbatı (çıkarımı), içtihad edebilecek nitelikteki müctehidler tarafından yapılır; çünkü belirli bir konudaki Allah'ın hükmü, içtihad yoluyla olmaksızın bilinemez ve bu nedenle içtihad vazgeçilmez hale gelir. Usûl-i Fıkıh âlimleri, içtihadın Müslümanlar üzerine kifâye farzı olduğunu ve Müslümanların herhangi bir zamanda tek bir müctehidden bile yoksun kalmalarının haram olduğunu belirtmişlerdir. Hepsi içtihadı terk etmeleri üzerinde ittifak etseler, günaha girmiş olurlar; çünkü Şeriat hükümlerini bilmenin tek yolu içtihaddır. Dolayısıyla bir çağda, hükümleri kavrayabilecek ve kendisine güvenilebilecek en az bir müctehid bulunmazsa, bu Şeriatın felce uğramasına yol açar ki bu da haramdır. Ayrıca Şeriat nasları, Müslümanlara içtihadı zorunlu kılar; çünkü bu naslar (yani Kitap ve Sünnet, bunların dışında hiçbir şey değildir) ayrıntılı biçimde değil, insanlığın karşılaştığı her gerçeğe uygulanabilecek genel bir biçimde gelmiştir. Bu naslardan her konu için Şeriat hükmünü elde etmek, onların anlaşılmasını ve Allah'ın hükmünün istinbatını, bunun için gayret ve çaba sarf etmeyi gerektirir. Bu içtihad imkânsız bir iş değildir, aşırı derecede zor da değildir; aksine, Şeriat hükümlerini en az şüpheyle elde etmek için gücünün yettiği ölçüde çaba harcama sürecidir. Diğer bir deyişle, bu anlayışa ulaşmak ve Şeriat hükmünü kavrayabilmek için en yüksek çabayla Şeriat nasslarını anlamaktır. Bu, aslında herkesin erişebileceği bir şeydir. İçtihad, ilk dönemlerde Müslümanlar için doğal ve açık bir şeydi ve hiçbir ön şartı yoktu. Ancak klasik Arapça'nın anlaşılması zayıflamaya ve insanlar dini kavramaya daha az önem vermeye başladıkça, müçtehidin şer'î deliller (Edilletü Sem'iyye) hakkında bilgi sahibi olması, yani kuralların ve hükümlerin bunlardan çıkarıldığı naklî kanıtları bilmesi gerekli hale gelmiştir. Ayrıca, klasik Arapça'da ve belagat kullanımında yaygın olarak kullanılan ifadelerin anlamını ayırt edebilmesi de ona vacip olmuştur. İctihad yapabilmek için bu iki şartın dışında başka bir şart yoktur. Bu nedenle içtihat, Müslümanlar üzerinde kifaye farz olmasının yanı sıra, tüm Müslümanların erişebileceği bir şeydir. Bu maddenin dayanakları bunların hepsidir.

In origin, the deduction of the rules is performed by Mujtahideen (those capable of Ijtihad) because the knowledge of Allah’s rule in a given matter cannot be reached except through Ijtihad, and Ijtihad ,therefore, becomes indispensable. The scholars of Usul Al Fiqh (the principles of jurisprudence) have indicated that Ijtihad is a duty of sufficiency upon the Muslims and that it is forbidden for Muslims to be without a single Mujtahid at any given time, and that if they all agreed upon forsaking Ijtihad, they would be sinful because the only way to know the Shari’ah rules is through Ijtihad. Therefore, if an era were devoid of at least one Mujtahid upon whom it could be relied in perceiving the rules, it would lead to the paralysis of the Shari’ah and this is forbidden. Besides, the Shari’ah texts make it incumbent upon Muslims to perform Ijtihad because these Shari’ah texts (i.e. the Book and the Sunnah and nothing else) have not come in a detailed manner but rather in a general manner that can be applied to every reality faced by humanity. Their understanding and the deduction of the rule of Allah require the exhausting of efforts in order to obtain the Shari’ah rule from them for every matter. This Ijtihad is not an impossible task nor is it extremely difficult; rather, it is the process of exhausting one’s effort in order to acquire the Shari’ah rules with the least amount of doubt. In other words, it is the understanding of the Shari’ah texts with the exhausting of one’s utmost effort in order to attain this understanding and to perceive the Shari’ah rule. This is in fact within everyone’s reach. Ijtihad was natural and evident to the Muslims in the early times and it had no prerequisites. However, since the understanding of the classical Arabic language started to weaken and since people started to devote less attention to discerning the Deen, it has become incumbent upon the Mujtahid to know the narrated evidences (Adillah Sam’iyyah) from which the principles and the rules are deduced. It has also become incumbent upon him to discern the meaning of expressions which are commonly used in the classical Arabic language and in the usage of rhetoric. There are no other conditions apart from these two to performing Ijtihad. Therefore, in addition to being a duty of sufficiency upon the Muslims, Ijtihad is within the reach of all the Muslims. These are all the evidences for this Article.