Madde 52
Article 52
Devletin yönetimi altındaki topraklar birimlere ayrılır; bu birimlerin her birine Vilayet (il) denir. Her vilayet de birimlere ayrılır ve bu birimlerin her birine İmale (ilçe) denir. Vilayeti yöneten kişiye Vali (vali) veya Emir denir, İmaleyi yöneten kişiye ise Amil (görevli) veya Hakim (hâkim) denir.
The lands which are ruled by the State are divided into units, where each unit is called a Wilayah (province). Each province is divided into units and each unit is called an ’Imalah (district). The one who governs the province is called the Wali (governor) or Amir and the one who governs the ’Imalah is called the ’Aamil (worker) or Hakim (ruler).
Valiler, yönetim yetkisine sahip olmaları bakımından yöneticilerdir; çünkü vilayet (valilik) yönetmektir. Bu husus Al-Muhit sözlüğünde şöyle geçmektedir: “Bir şeyi yönetmek ve onun üzerinde vilayet (valilik) ve velayet (sorumluluk) sahibi olmak; ya da bu kökten türemiştir; vilayet ise plan, liderlik ve yetkidir.” Vali atanması ise halifenin yetkilendirmesini gerektirir; halifenin ya da yetkilendirmesi için görevlendirdiği kişinin yetkilendirmesi gerekir. Bu nedenle vali yalnızca halife tarafından atanır. Valilik veya liderlik makamının kökeni, yani valilerin ve liderlerin yönetim yetkisinin kaynağı, Peygamber ﷺ’in uygulamasıdır. Peygamber ﷺ’in topraklara vali atadığı ve bu valilere bölgeleri yönetme hakkı verdiği sabittir. Muaz bin Cebel’i Cund’a, Ziyad bin Lebid’i Hadramut’a, Ebu Musa el-Eş’ari’yi ise Zebid ve Aden’e vali olarak atamıştır. Vali, halifenin temsilcisidir ve halifeyi temsil ettiği her işte, kendisine verilen yetki çerçevesinde hareket eder. Valiliğin Şeriat’a göre belirli bir sınırı yoktur. Bu nedenle, yönetimle ilgili herhangi bir işte halife adına hareket eden her kişi, halifenin atama sırasında belirlediği sözler uyarınca o işte vali sayılır. Ancak toprakların valiliği veya liderliği belirli bir alanla sınırlıdır; çünkü Peygamber ﷺ, valisi olacağı veya liderliğe yetki vereceği alanı belirlerdi. Bu valilik iki türlüdür: genel ve özel. Genel valilik, yönetimle ilgili tüm meseleleri kapsar. Bu şekilde yetkilendirilmek, halifenin valilik yaptığı şehrin veya bölgenin tüm halkı üzerindeki liderliğini ve tüm işlerin yürütülmesini kendisine devrettiği anlamına gelir; dolayısıyla vali genel bir denetime sahiptir. Özel liderliğe gelince, bu, liderin yetkisinin o bölge veya şehirdeki ordunun yönetimi, tebaanın idaresi, sınırların korunması ve kutsal değerlerin savunulmasıyla sınırlı olduğu durumdur. Yargıya ve vergi toplamaya müdahale edemez.