هغه کسان چې د مسلمانانو نظر خلیفې ته وړاندې کوي د امت شورا ده، او هغه کسان چې ولایتونو کې خلکو ته استازیتوب کوي ولایتي شورا ګانې دي. غیر مسلمانانو ته د شورا په غړیتوب کې شامل کیدل جائز دي، د دې لپاره چې د واکمنانو د هر ډول ظلم یا د اسلامي احکامو د غلط تطبیق په اړه شکایتونه وړاندې کړي.

The individuals who represent the Muslims’ views to the Khalifah are the Ummah Council, and the individuals who represent the people in the provinces are the Provincial Councils. It is permitted for non-Muslims to be members in the Shura council for the sake of raising any complaints against any oppression by the rulers or misapplication of the laws of Islam.

دا یوه شورا ده چې د عمومي مسلمانانو نظر استازولی کوي، چې خلیفه کولی شي د مختلفو مسلو په اړه د مشورې لپاره ورته مراجعه وکړي. دوی په نوبت سره د امت استازي دي چې واکمنان د حساب په وړ ساتي. دا د رسول الله ﷺ د انصارو او مهاجرو له ځینو هغو کسانو سره د مشورې څخه استنباط کیږي چې خپل قوم یې استازیتوب کاوه. همدارنګه دا د رسول الله ﷺ له هغو صحابه کرامو څخه د ځینو کسانو د مشورې لپاره ټاکلو څخه هم اخیستل کیږي. ده ﷺ به د نظر غوښتلو لپاره له نورو ډېر ورته مراجعه کوله، لکه ابوبکر، عمر، حمزه، علي، سلمان الفارسي، حذیفه (رضي الله عنهم)….

This is a Council formed by individuals representing the opinion of the Muslims at large, to which the Khalifah can refer to, in order to consult on various issues. They in turn are the representatives of the Ummah in holding the rulers accountable. This is deduced from the Messenger of Allah (pbuh)’s consultation with some men from the Ansar and the emigrants who represented their people. It is also derived from the Messenger’s assigning some of his companions for consultation (Shura). He used to refer to them more than others for seeking opinion, such as Abu Bakr (ra), Umar (ra), Hamza (ra), ‘Ali (ra), Salman Al- Farisi (ra), Hudhayfah (ra)….

دا خبره داسې هم ثابتېږي چې ابوبکر (رض) د مهاجرینو او انصارو څو کسان وټاکل څو کله چې یوه پېښه پېښه شي نو د دوی رایه ترلاسه کړي. د ابوبکر (رض) په وخت کې د شورا خلک هغه علما او هغه کسان وو چې د فتوا ورکولو وړتیا یې درلوده. ابن سعد د القاسم څخه روایت کړی دی:

It is also deduced from the fact that Abu Bakr (ra) designated some men from the Muhajir and the Ansar for seeking their opinion when something happened. The people of the consultation (Shura) at the time of Abu Bakr (ra) were the scholars and the people capable of giving legal edicts. Ibn Sa’ad reported from Al-Qasim:

. أن أبا بكر الصديق كان إذا نزل به أمر يريد مشاورة أهل الرأي وأهل الفقه « فيه، دعا رجالاً من المهاجرين والأنصار، دعا عمر، وعثمان، وعلياً، وعبد الرحمن بن عوف، ومعاذ بن جبل، وأُبَيّ بن كعب، وزيد بن ثابت، وكل هؤلاء كان ي فُْتي في خلافة أبي بكر، وإنما تصير فتوى الناس إلى هؤلاء، فمضى أبو بكر على ذلك، ثم وَلِيَ عمرُ » فكان يدعو هؤلاء النَّ فَرَ .

. أن أبا بكر الصديق كان إذا نزل به أمر يريد مشاورة أهل الرأي وأهل الفقه « فيه، دعا رجالاً من المهاجرين والأنصار، دعا عمر، وعثمان، وعلياً، وعبد الرحمن بن عوف، ومعاذ بن جبل، وأُبَيّ بن كعب، وزيد بن ثابت، وكل هؤلاء كان ي فُْتي في خلافة أبي بكر، وإنما تصير فتوى الناس إلى هؤلاء، فمضى أبو بكر على ذلك، ثم وَلِيَ عمرُ » فكان يدعو هؤلاء النَّ فَرَ .

جب کسی معاملے میں ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ اہلِ رائے اور اہلِ فقہ سے مشورہ کرنا چاہتے تو مہاجرین اور انصار میں سے ان لوگوں کو بلاتے: عمر، عثمان، علی، عبدالرحمن بن عوف، معاذ بن جبل، ابی بن کعب اور زید بن ثابت۔ یہ سب ابوبکر کی خلافت کے دور میں رائے دیا کرتے تھے، اور لوگ بھی ان سے فتوے لیا کرتے تھے۔ جب عمر خلیفہ بنے تو وہ بھی انہی لوگوں کو بلاتے تھے۔ ایسے دلائل بھی موجود ہیں جو امت کو حکمرانوں کا محاسبہ کرنے کی ترغیب دیتے ہیں۔ مسلمانوں نے خلفائے راشدین کے دور میں جس طرح محاسبہ کیا، وہ اسی کی مثال ہے۔ جس طرح امت کو شوریٰ میں نمائندگی دی گئی ہے، اسی طرح اسے محاسبے میں بھی نمائندگی دینا جائز ہے۔ ان تمام باتوں سے یہ واضح ہوتا ہے کہ ایک ایسی خصوصی کونسل قائم کرنا جائز ہے جو قرآن و سنت کے نص سے قائم ہونے والی شوریٰ اور محاسبے میں امت کی نمائندگی کرے۔ اسے "امت کونسل" کہا جاتا ہے، کیونکہ وہ شوریٰ اور محاسبے میں امت کی نمائندگی کرتی ہے۔

“when something happened and Abu Bakr wanted to consult the people of opinion and the people of jurisprudence, he called from the emigrants and the Ansar. Umar, ‘Uthman, ‘Ali, ‘Abd Al-Rahman b. ‘Awf, Mu’adh b Jabal, ‘Ubay b. Ka‘b and Zayd Bin Thabit. They all used to give their opinion during the Khilafah of Abu Bakr. People would also take their legal edicts (fatwa) from them. When Umar became Khalifah, he also called these people”. There are also evidences that call upon the Muslims to account the rulers. Muslims exercised such accounting as happened at the time of the Righteous Khulafaa’. As the Ummah is allowed to be represented in consultation (Shura), she is also allowed to be represented in accounting. All of this indicates that it is allowed to have a special council that represents the Ummah in accounting and in the consultation that is established by the text of the Quran and Sunnah. It is called the Ummah Council because it represents the Ummah in consultation and accounting.

دغه کار جائز دی چې غیر مسلم شهریان د شورا غړي وي، ترڅو د هغه ظلم څخه شکایت وکړي چې حکمرانان یې د دوی پر وړاندې کوي، یا د هغه ناسم تطبیق څخه چې د اسلام په نوم د دوی پر سر کېږي، یا د دوی ته د خدمتونو نه رسولو څخه، یا د دې په شان نورو څخه.

It is permitted for non-Muslim citizens to be members of the Council, in order to file complaints against any injustice perpetrated against them by the rulers or against any misimplementation of Islam upon them or the lack of services to them or the like.