مادهٔ ۵۶ - د خلافت دولت د مسودې اساسي قانون | Quran Course

مادهٔ ۵۶ - د خلافت دولت د مسودې اساسي قانون | Quran Course

نه دی معلومه چې د رسول الله ﷺ والیان به د ولایت شورا لرله، او نه دی معلومه له رسول الله ﷺ د کړنو څخه چې هغه د ولایت شورا وټاکله، همدارنګه له راشدینو خلفاوو څخه هم د دې په شان څه نه دي معلوم. له همدې امله ولایت شورا د حکومتي دستګاه یا د شرعي احکامو برخه نه ده، ځکه حکومتي دستګاه هغه هره کړنه ده د واکمنۍ له کړنو څخه چې د شرعي دلیل لرونکې وي، او هر هغه څه چې دلیل نه لري له حکومتي دستګاه څخه نه دی. بلکې څیړل کیږي؛ که دا یوه فرعي کړنه وي چې له اصل څخه اخیستل شوې وي، نو له هغه اصل سره تابع کیږي او د هغو طریقو او وسیلو څخه ګڼل کیږي چې د عمل کولو لپاره جایز دي، یعنې له هغه څه څخه چې ادارې په نوم یادیږي؛ او که اصلي یا فرعي کړنه دلیل ولري، نو د شرعي دلیل پرته یې ترسره کول سم نه دي.

It is not known that the governors of the Messenger (pbuh) used to have a provincial assembly and it is not known from the actions of the Messenger (pbuh) that he selected a provincial assembly, and in the same way, nothing similar is known from the righteously guided Khulafaa’. From this, the provincial assembly is not part of the ruling apparatus or the Shari’ah rules, since the ruling apparatus is every action from the acts of ruling that has a Shari’ah evidence and anything which has no evidence is not from the ruling apparatus. Rather it is examined, and if it is a branch action that is derived from a root, then it follows that root and is from the styles and means that are permitted to be acted upon - in other words, from what is called administration; and if the root or branch action has evidence, then it is not correct to undertake it except in accordance with the Shari’ah evidence.

اسی طرح والی کے لیے ضروری ہے کہ وہ حکومت کرتے ہوئے اپنے صوبے کے لوگوں کی طرف رجوع کرے، اور اس کی دو وجوہات ہیں: ایک یہ کہ والی کو جن معلومات کی ضرورت ہے انہیں جمع کر سکے، اور دوسری یہ کہ اسے معلوم ہو کہ اس کی حکمرانی کے بارے میں صوبے کے لوگ کیا رائے رکھتے ہیں۔ لہٰذا والی کے لیے ضروری ہے کہ وہ اپنے صوبے کے لوگوں کی طرف رجوع کرے۔ اس رجوع کو آسان بنانے کے لیے والی ایک صوبائی مجلس قائم کرتا ہے، جو صوبے کے لوگوں میں سے منتخب کی جاتی ہے، تاکہ وہ انہی دو امور کے لیے اس کی طرف رجوع کر سکے: معلومات جمع کرنا اور صوبے کے لوگوں کی رائے معلوم کرنا کہ وہ والی کی حکمرانی کے بارے میں کیا سوچتے ہیں۔ اس بنا پر یہ مجلس نہ کوئی شورىٰ ہے، نہ رائے لینے کا ذریعہ ہے، اور نہ حکمرانی کے عمل سے اس کا کوئی تعلق ہے؛ بلکہ یہ انتظامی کارروائی کا جائزہ لینے کے لیے ہے۔ اس کی رائے لازمی نہیں ہوتی، بلکہ یہ والی کی مدد کے لیے موجود ہوتی ہے۔ اس مجلس کو سب سے پہلے قائم کرنے والے عمر بن عبدالعزیز تھے، کیونکہ خلیفہ بننے سے پہلے وہ مدینہ کے والی تھے، اور جب وہ کوئی حکومتی مجلس منعقد کرتے تو دو ایسے افراد سے ملتے جو رائے بنانے والے اور اپنے قبیلوں کے سردار تھے، اور ان سے کہتے: "یہ شر و فتنہ کی مجلس ہے، اور تم دونوں کا کام مجھ پر نظر رکھنے کے سوا کچھ نہیں، پس اگر تم مجھ میں کوئی ایسی بات دیکھو جو حق کے موافق نہ ہو تو مجھے اللہ یاد دلانا اور اس سے ڈرانا"۔ پس اصل یہ ہے کہ صوبے کے لوگوں کی طرف رجوع کیا جائے اور ان کی جانب سے والی کا جائزہ لیا جائے، اور اس رجوع کو حاصل کرنے کے لیے والی کے ساتھ ایک صوبائی مجلس قائم کی جاتی ہے۔

Additionally, it is imperative for him to refer to the people of his province while he is governing them, due to the following two reasons: to gather the information which the governor requires and for his knowledge of what the people of his province think about his ruling – ,therefore, it is necessary for him to refer to the people of his province. To facilitate this reference, the governor establishes a provincial assembly which is elected from the people of his province, so that he can refer to it for the two issues: gathering information and knowing the opinion of the people of the province regarding the rule of the governor. Accordingly, this assembly does not have any consultation (Shura) or taking of opinion and nothing to do with the practice of ruling; rather it is to look into the administrative action. Its opinion is not binding but rather it is present in order to assist the governor. The first one who created this assembly was Umar b. ’Abd Al-’Aziz, since before he became the Khalifah, he was the governor over Madinah, and if he conducted a leadership assembly, he would meet two men of the opinion formers and leaders of their tribes, and said to them “It is an assembly of evil and strife, and you two have no action other than to examine me (monitor me), so if you see something which does not agree with the Truth, then remind me of Allah and make me fear Him”. So the origin is to refer to the people of the province and the observation of the governor from their side and in order to achieve this reference, a provincial assembly is created beside the governor.