د مسلمانانو لپاره د حاکمانو محاسبه کول د دوی یو حق دی او د کفایت یوه فریضه ده چې په دوی لازمه ده. د غیر مسلم رعیت حق دی چې د حاکم د ظلم یا د اسلامي احکامو د ناسم تطبیق په اړه د خپل شکایت آواز پورته کړي.

Accounting of the rulers by Muslims is one of their rights and an obligation of sufficiency upon them. The non-Muslim subjects have the right to voice complaint regarding the ruler’s injustice towards them or misapplication of the rules of Islam upon them.

کله چې حاکم د خلکو د اداره کولو لپاره د دوی په سر ټاکل کیږي، هغه یوازې د دوی د چارو د سمبالولو لپاره ټاکل شوی وي، نو که هغه د دې سمبالولو کې کمی وکړي نو د هغه محاسبه کول ضروري کیږي. که څه هم د هغه محاسبه د الله (ج) سره ده، او د هغه د غلطۍ یا غفلت بدله د الله (ج) له خوا سزا ده، خو الله (ج) مسلمانانو ته د حاکم د محاسبې حق ورکړی او دا محاسبه یې په دوی باندې د کفایي فریضه ګرځولې، او امت ته یې د حاکم د مسؤلیتونو په ترسره کولو باندې ساتونکتوب ورکړی. امت ته دا فرض شوي چې که حاکم په دې مسؤلیتونو کې غلطي وکړي یا بد چلند وښيي نو هغه ملامت کړي؛ مسلم د ام سلمه (رضي الله عنها) څخه روایت کړی چې رسول الله ﷺ فرمایلي دي.

When the ruler is appointed upon the people in order to rule them he has only been appointed to govern their affairs, so if he falls short in this governing then accounting him becomes necessary. Although his accounting lies with Allah (swt) and the recompense of his fault or negligence is punishment (from Allah (swt)), Allah (swt) gave the Muslims the right to account the ruler and made this accounting an obligation of sufficiency upon them, giving the Ummah the guardianship over the ruler’s execution of his responsibilities. It has been made binding upon the Ummah to rebuke the ruler if he is faulty in these responsibilities or displays evil conduct; Muslim narrated from Umm Salamah that the Messenger of Allah (pbuh) said.

. سَتَكُونُ أُمَرَاءُ فَ تَ عْرِفُونَ وَتُ نْكِرُونَ، فَمَنْ عَرَفَ بَرِئَ، وَمَنْ أَنْكَرَ سَلِمَ، وَلَكِنْ « » مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ .

. سَتَكُونُ أُمَرَاءُ فَ تَ عْرِفُونَ وَتُ نْكِرُونَ، فَمَنْ عَرَفَ بَرِئَ، وَمَنْ أَنْكَرَ سَلِمَ، وَلَكِنْ « » مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ .

ددې ژباړه ټکی په ټکی او طبیعي پښتو کې: «به ځینې امیرانو (واکمنانو) وي چې تاسو به د دوی ښې کارونه خوښوئ او بد کارونه به مو بد ښکاري. څوک چې د دوی د کارونو څخه وګوري (او د تکرار مخه نیسي)، هغه له تورې آزاد دی، او څوک چې د دوی بد کارونه په زړه کې بد وګڼي (د دې نه کولو توان نه لري)، هغه هم خوندي دی. مګر هغه څوک چې د دوی بدو کارونو ته رضا ورکوي او دوی ته پیروي کوي، هغه روحاني په تباه کیږي». یعنې څوک چې بدي پیژني، نو هغه یې بدلوي، او څوک چې د بدلولو توان نه لري، هغه زړه کې یې ردوي او په دې ډول خوندي دی. په دې اساس، مسلمانانو باندې فرض دي چې واکمن ته حساب ورکړي، ترڅو هغه څه بدل شي چې واکمن پرې دی؛ او که دوی د واکمن هغه ملامت کارونو ته راضي شي او پیروي یې وکړي، نو دوی به ګناهګاران وي.

“There will be Amirs (rulers) and you will like their good deeds and dislike their bad deeds. One who sees through their deeds (and tries to prevent their repetition), is absolved from blame, and one who hates their bad deeds (in their hearts, being unable to prevent their recurrence), is (also) safe. But one who approves of their bad deeds and imitates them is spiritually ruined”; in other words, the one who knows the evil and so he changes it and whoever is not capable of changing it rejects it in his heart and so he is safe. Accordingly, it is obligatory upon the Muslims to account the ruler in order to change what he is upon and they would be sinful if they were content with and followed the actions of the ruler that are blameworthy.

په ذمیانو باندې د ظلم په اړه د واکمن څخه شکایت کولو حق لري، ځکه چې ظلم په مطلق ډول منع دی، پرته له دې چې دا ظلم په مسلمانانو وشي یا په غیر مسلمانانو، او همدارنګه د هغو احادیثو له کبله چې د ذمه لرونکو خلکو ته د زیان رسولو منع کوي؛ رسول الله ﷺ فرمایلي دي: «أَلاَ مَنْ ظَلَمَ مُعَاهِدًا، أَوِ انْتَقَصَهُ، أَوْ كَلَّفَهُ فَوْقَ طَاقَتِهِ، أَوْ أَخَذَ مِنْهُ شَيْئًا بِغَيْرِ طِيبِ نَفْسٍ، فَأَنَا حَجِيجُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».

As for the non-Muslims, they have the right to raise complaints regarding oppression of the ruler due to the narrations about the absolute prohibition of oppression irrespective of whether it was upon the Muslims or non-Muslims and due to the narrations regarding the prohibition of harming the people of Dhimma; the Messenger of Allah (pbuh) said. . أَلاَ مَنْ ظَلَمَ مُعَاهِدًا، أَوْ انْ تَ قَصَهُ، أَوْ كَلَّفَهُ فَ وْقَ طَاقَتِهِ، أَوْ أَخَذَ مِنْهُ شَيْئًا « » بِغَيْرِ طِيبِ نَ فْسٍ، فَأَنَا حَجِيجُهُ يَ وْمَ الْقِيَامَةِ .

جو څوک د یوه عهد لرونکي سړي باندې ظلم وکړي (یعنې ورسره زیاتي وکړي)، یا د هغه حق کم کړي، یا هغه ته د طاقت څخه زیات کار ورکړي، یا د هغه له رضا پرته د هغه څخه کوم شی واخلي، نو زه به د قیامت په ورځ د هغه په خلاف دعوه وکړم۔ (دا حدیث ابو داود روایت کړی او العراقي وویل چې سند یې ښه دی)۔ دا د هغه چا د ضرر رسولو څخه یوه ښکاره منع ده چې عهد لري، او د دې په لارې کې، په اولى توګه دا حکم د ذمه لرونکو خلکو لپاره هم ثابت دی۔ همدارنګه د ځانګړو ډولونو د ضرر څخه د منع کولو له امله، او دې ته ورته ټول زیانونه هم منع دي؛ ابو داود د ابن عباس له لارې د نجران د خلکو سره د تړون په باب کې د روایت په ترڅ کې د نبي ﷺ څخه روایت کوي،

“Whoever wrongs (oppresses) a contracting man (someone with a covenant) , or diminishes his right, or forces him to work beyong capacity, or take from him anything without his consent, I shall plead for on the Day of Judgement” (Reported by Abu Dawud and Al-‘Iraqi said the chain was good). This is a definitive prohibition on harming the one with a covenant and by greater reasoning this applies to the people of Dhimmah. Also due to the prohibition of specific types of harm and similar to them are all harms; Abu Dawud narrated through Ibn ‘Abbas from the Prophet (phuh) in the narration regarding the agreement with the people of Najran,

. عَلَى أَنْ لاَ تُ هْدَمَ لَهُمْ بَ يْ عَةٌ، وَلا يُخْرَجَ لَهُمْ قَ س، وَلا ي فُْتَ نُوا عَنْ دِينِهِمْ، مَا « » لَمْ يُحْدِثُوا حَدَثًا أَوْ يَأْكُلُوا الرِّبَا .

. عَلَى أَنْ لاَ تُ هْدَمَ لَهُمْ بَ يْ عَةٌ، وَلا يُخْرَجَ لَهُمْ قَ س، وَلا ي فُْتَ نُوا عَنْ دِينِهِمْ، مَا « » لَمْ يُحْدِثُوا حَدَثًا أَوْ يَأْكُلُوا الرِّبَا .

«د دوی هیڅ کلیسا به نه ویجاړیږي او د دوی هیڅ پادری به نه ایستل کیږي. د دوی په دین کې به هیڅ خنډ نه وي (دوی به له خپل دین څخه نه منع کیږي) تر هغه چې دوی داسې څه نه راولي چې د اسلام سره تړاو نه لري، یا سود واخلي.» که یو ذمي د واکمن له خوا ظلم شوی یا زیان ته اخته شي، نو هغه حق لري چې خپلې شکایتونه پورته کړي، تر هغه چې ظلم ترې لرې شي او هغه څوک چې ده ظلم کړی وي سزا شي. د هغه شکایت په هر حالت کې اورېدل کیږي، پرته له دې چې په شکایت کې حق بجانب و که نه.

“no church of theirs will be demolished and no clergyman of theirs will be turned out. There will be no interruption in their religion (will not coerced away from their religion) until they introduce something that does not belong to Islam, or take usury.”. If a Dhimmi is oppressed or afflicted by harm from the ruler, he has the right to raise his complaints until the oppression is lifted from him and the one who oppressed him is punished. The complaint from him is heard in every case irrespective of whether he was justified in his complaint or not.

په ابن ابی الدنیا کتاب الاموال کې، په صحیح سند سره سعید بن المسیب څخه، لکه څنګه چې الحافظ (ابن حجر) په فتح الباري کې د مقدمې په ځای کې هم ویلي، روایت دی چې کله ابوبکر (رض) یو یهودي چې فنحاص په نوم پیژندل کیده، اسلام ته بلنه ورکړه، فنحاص په ځواب کې ورته وویل:

In the book Al-Amwal by Ibn Abi ’l-Dunya with a Sahih chain to Sa’id Ibn Al-Musayyib, as also said by Al-Hafiz in the introduction of Al-Fateh, when Abu Bakr (ra) spoke to a Jew known as Fenhaas inviting him to Islam, Fenhaas replied to him saying.

. "والله يا أبا بكر ما بنا إلى الله من فقر وإنه إلينا لفقير، وما نتضرع إليه كما يتضرع إلينا، وإنا عنه أغنياء وما هو عنا بغني، ولو كان غنياً ما استقرضنا أموالنا كما يزعم صاحبكم، ينهاكم عن الربا ويعطيناه، ولو كان عنا غنياً ما أعطانا" .

. "والله يا أبا بكر ما بنا إلى الله من فقر وإنه إلينا لفقير، وما نتضرع إليه كما يتضرع إلينا، وإنا عنه أغنياء وما هو عنا بغني، ولو كان غنياً ما استقرضنا أموالنا كما يزعم صاحبكم، ينهاكم عن الربا ويعطيناه، ولو كان عنا غنياً ما أعطانا" .

«په الله قسم، اې ابوبکره! موږ د الله تعالی محتاج نه یو، او هغه زموږ محتاج دی، او موږ د هغه په شان له هغه نه سوال نه کوو څنګه چې هغه له موږ نه سوال کوي، او موږ د هغه محتاج نه یو او هغه زموږ څخه بې‌نیازه نه شي کېدای؛ که هغه محتاج نه وای، نو ستا ملګری (محمد ﷺ) به له موږ نه د مال قرض نه غوښت، لکه څنګه چې وایي؛ دا چې تاسو ته سود (سود) منع کوي او موږ ته یې ورکوي، او که هغه بې‌نیازه وای، نو هغه به موږ ته ورنکړی.» دا د هغه د (الله تعالی) د دې خبرو اشاره وه: {فَقَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ}

“By Allah O Abu Bakr, we have no need of Allah and He is needy to us, and we do not implore Him the way He implores us, and we are not in need of Him and He is not able to dispense with us, and if He were not poor , He would not ask for a loan from our property as your companion claims; forbidding you from usury (interest) and giving it to us, and if He were rich, he would not give us.”. So Fenhaas was alluding to His (swt) words.

"څوک دی چې الله ته ښه پور ورکړي، نو هغه به ده لپاره ډیر ځله زیات کړي؟" (TMQ 2:245)، خو ابوبکر نشو کولای پر دې ځواب صبر وکړي، نو قهر شو او په یوه سخت ګوزار فنحاص ته په مخ وواهه، او وې ویل: "هغه ذات قسم دی چې زما ژوند د ده په لاس کې دی، که زموږ او ستاسو ترمنځ تړون نه واى، زه به دې سر ټکولی وای، اې د الله دښمنه!" نو فنحاص وروسته ابوبکر (رض) د الله رسول ﷺ ته شکایت وکړ، او نبي ﷺ د هغه شکایت واورېد او ابوبکر (رض) ته یې وپوښتل، نو ابوبکر (رض) هغه څه ورته وویل چې هغه ته ویلي شوي وو. کله چې فنحاص ته دا خبره وشوه، هغه هغه څه انکار کړل چې ابوبکر ته یې د الله (ج) په اړه ویلي وو، او په دې ترتیب د ده (ج) دا خبرې دي.

“Who is it that would loan Allah a goodly loan so He may multiply it for him many times over?” (TMQ 2:245), but Abu Bakr was unable to have patience over this reply and so became angry and hit Fenhaas in the face with a powerful strike, and said “By the One who my soul is in His Hand, if there were not a covenant between us and you, I would struck your head, O enemy of Allah”. So Fenhaas then complained about Abu Bakr (ra) to the Messenger of Allah (pbuh) , and the Prophet (phuh) listened to his complaint and asked Abu Bakr (ra), and so Abu Bakr (ra) told him what was said to him. When Fenhaas was asked about this he denied what he had said to Abu Bakr about Allah (swt), and so His (swt) words.

﴿لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ﴾ (سورۃ آل عمران، ۱۸۱) نازل شوه. د دې آیت د نزول سبب ابن ابي حاتم او ابن المنذر د ابن عباس رضي الله عنه څخه ښه سند سره روایت کړی، لکه څنګه چې الحافظ په "فتح الباري" کې ذکر کړی. او دا خبره ښه معلومه ده چې ابوبکر رضي الله عنه د رسول الله ﷺ وزیر وو، یعنې مرستیال، نو هغه یو حاکم وو، او فنحاص د ذمې عهد لرونکی و، او رسول الله ﷺ د ذمي څخه شکایت واورېد، نو په لوی استدلال سره باید د ذمي څخه هم واورېدل شي، او سربېره پر دې هغه ته د ذمې عهد ورکړل شوی دی.

“Allah has certainly heard the statement of those [Jews] who said, "Indeed, Allah is poor, while we are rich." We will record what they said and their killing of the Prophet (phuh)s without right and will say, "Taste the punishment of the Burning Fire. ’” (TMQ 3:181) were revealed. The cause for the revelation of this verse is mentioned by Ibn Abi Hatim and Ibn Al-Munthir with a good chain from Ibn Abbas as mentioned by Al-Hafiz in Al-fath. And it is well known that Abu Bakr (ra) was a Wazir (minister) of the Messenger (pbuh) , in other words, an assistant, and so he was a ruler, and Fenhaas was a covenanter, and the Messenger (pbuh) heard the complaint from the covenanter, and so by greater reasoning it must be heard from the Dhimmi, and on top of that he has been given the covenant of Dhimmah.

As for complaints regarding the misapplication of the implementation of the rules of Islam upon them, then this is from the rights of the Muslims and non-Muslims; some Muslims complained to the Messenger (pbuh) about Mu’ath Bin Jabal lengthening the recitation in prayer – Al-Bukhari reported from Jabir Bin ‘Abd Allah who said, . أَقْ بَلَ رَجُلٌ بِنَاضِحَيْنِ وَقَدْ جَنَحَ اللَّيْلُ، فَ وَافَقَ مُعَاذًا يُصَلِّي، فَ تَ رَكَ نَاضِحَهُ « وَأَقْ بَلَ إِلَى مُعَاذٍ، فَ قَرَأَ بِسُورَةِ الْبَ قَرَةِ أَوْ النِّسَاءِ، فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ - وَبَ لَغَهُ أَنَّ مُعَاذًا نَالَ يَا مُعَاذُ أَفَ تَّانٌ أَنْتَ ؟! أَوْ : فَشَكَا إِلَيْهِ مُعَاذًا، فَ قَالَ النَّبِيُّ مِنْهُ - فَأَتَى النَّ بِيَّ أَفَاتِنٌ ؟! ثَلاثَ مِرَارٍ، فَ لَوْلاَ صَلَّيْتَ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ، وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا، وَاللَّيْلِ إِذَا » يَ غْشَى، فَإِنَّهُ يُصَلِّي وَرَاءَكَ الْكَبِيرُ وَالضَّعِيفُ وَذُو الْحَاجَةِ .

As for complaints regarding the misapplication of the implementation of the rules of Islam upon them, then this is from the rights of the Muslims and non-Muslims; some Muslims complained to the Messenger (pbuh) about Mu’ath Bin Jabal lengthening the recitation in prayer – Al-Bukhari reported from Jabir Bin ‘Abd Allah who said, . أَقْ بَلَ رَجُلٌ بِنَاضِحَيْنِ وَقَدْ جَنَحَ اللَّيْلُ، فَ وَافَقَ مُعَاذًا يُصَلِّي، فَ تَ رَكَ نَاضِحَهُ « وَأَقْ بَلَ إِلَى مُعَاذٍ، فَ قَرَأَ بِسُورَةِ الْبَ قَرَةِ أَوْ النِّسَاءِ، فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ - وَبَ لَغَهُ أَنَّ مُعَاذًا نَالَ يَا مُعَاذُ أَفَ تَّانٌ أَنْتَ ؟! أَوْ : فَشَكَا إِلَيْهِ مُعَاذًا، فَ قَالَ النَّبِيُّ مِنْهُ - فَأَتَى النَّ بِيَّ أَفَاتِنٌ ؟! ثَلاثَ مِرَارٍ، فَ لَوْلاَ صَلَّيْتَ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ، وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا، وَاللَّيْلِ إِذَا » يَ غْشَى، فَإِنَّهُ يُصَلِّي وَرَاءَكَ الْكَبِيرُ وَالضَّعِيفُ وَذُو الْحَاجَةِ .

یوه سړی د دوو ناضحو (هغه اوښان چې د کرنې لپاره کارول کیږي) ښوونه کوله او شپه شوې وه. هغه مُعاذ ته وموند چې لمونځ کوي، نو خپل اوښ یې ودراوه او د مُعاذ سره یې په لمونځ کې ګډون وکړ. مُعاذ سورت البقره یا سورت النساء ولوست، نو سړي لمونځ پریښود او لاړ. کله چې پوه شو چې مُعاذ نیوکه کړې ده، نو د پیغمبر ﷺ په خدمت کې حاضر شو او د مُعاذ په اړه شکایت وکړ. پیغمبر ﷺ درې ځله وفرمایل: "ای مُعاذ! ایا ته خلک په فتنه اخته کوې؟ ښه به وای که ته سبح اسم ربک الاعلی (۸۷)، والشمس وضحاها (۹۱) یا والليل إذا يغشى (۹۲) ولولې، ځکه چې زاړه، کمزوری او محتاج خلک ستا شا ته لمونځ کوي." نو رسول ﷺ د مُعاذ په اړه شکایت واورېد او هغه یې دومره وسپکاوه چې حتی ورته وفرمایل.

“Once a man was driving two Nadihas (camels used for agricultural purposes) and night had fallen. He found Mu`adh praying so he made his camel kneel and joined Mu`adh in the prayer. The latter recited Surat 'Al-Baqara" or Surat "An- Nisa", (so) the man left the prayer and went away. When he came to know that Mu`adh had criticized him, he went to the Prophet (phuh) , and complained against Mu`adh. The Prophet (phuh) said thrice, "O Mu`adh ! Are you putting the people to trial?" It would have been better if you had recited "Sabbih Isma Rabbika-l-A`la (87)", Wash-Shamsi Wa Duhaha (91)", or "Wal-Laili Idha Yaghsha (92)", for the old, the weak and the needy pray behind you.” And so the Messenger (pbuh) listened to the complaint about Mu’adh and chastised him such that he even said to him.

. » أَفَ تَّانٌ أَنْتَ ؟ ثلاث مرات « .

. » أَفَ تَّانٌ أَنْتَ ؟ ثلاث مرات « .

«اے معاذ! کیا تم لوگوں کو فتنے میں ڈالنے والے ہو؟» یہ بات تین بار کہی گئی، اور معاذ یمن کے گورنر تھے اور اپنی قوم کے امام تھے۔ اس واقعے کی متعدد روایات ہیں، لہٰذا اس سے قطع نظر کہ شکایت ان کے بارے میں تھی اور وہ یمن میں تھے یا وہ اپنی قوم کے امام تھے، یہ ایک ایسے شخص کے بارے میں شکایت ہے جسے رسول اللہ ﷺ نے مقرر کیا تھا، تو یہ حاکم کے بارے میں شکایت ہے، اور شریعت کے احکام کے نفاذ کے بارے میں ہے، کیونکہ شرعی حکم یہ ہے کہ امام نماز کو ہلکا کرے، رسول اللہ ﷺ کے فرمان کی وجہ سے۔

“O Mu`adh ! Are you putting the people to trial?” three times, and Mu’ath was the governor over Yemen and was the Imam of his people. This event has a number of narrations so irrespective of whether the complaint was regarding him and he was in Yemen or he was the Imam of his people, it is a complaint regarding someone who had been appointed by the Messenger (pbuh) , so it is a complaint about the ruler, and regarding the implementation of the Shari’ah rules, since the Shari’ah rule is that the Imam should lighten the prayer due to the words of the Messenger (pbuh).

. » إِذَا أَمَّ أَحَدُكُمْ النَّاسَ فَ لْ يُخَفِّفْ « .

. » إِذَا أَمَّ أَحَدُكُمْ النَّاسَ فَ لْ يُخَفِّفْ « .

«کله چې ستاسو له منځ څخه څوک خلکو ته لمانځه مشري کوي، نو هغه باید لنډ وکړي.» (متفق علیه، د مسلم په الفاظو)۔ نو دا د اسلام د احکامو په ناسم تطبیق باندې یوه شکایت وو۔

“When any one of you leads the people in prayer, he should be brief.” (agreed upon with this wording from Muslim). So it was a complaint about the poor application of the rules of Islam.

په ورته ډول لکه څنګه چې د مسلمان څخه د لمانځه په اړه شکایت اوریدل کیږي، همداراز د نورو ټولو احکامو په اړه هر شکایت هم اوریدل کیږي، او یوازې لمونځ نه، ځکه چې د شریعت د احکامو غلط تطبیق د ظلم یوه ډول ګڼل کیږي. له همدې امله شکایت کول د مسلمان او ذمي دواړو حق دی، ځکه چې رسول الله ﷺ فرمایلي دي.

In the same way that a complaint from the Muslim regarding prayer is listened to, any complaint regarding all other rules are also listened to and not prayer alone, since the misapplication of the Shari’ah rules is considered to be an act of injustice. Accordingly the complaint is a right for the Muslim and Dhimmi, since the Messenger (pbuh) said.

. » وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ أَلْقَى رَبِّي وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يَطْلُبُنِي بِمَظْلِمَةٍ « .

. » وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ أَلْقَى رَبِّي وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يَطْلُبُنِي بِمَظْلِمَةٍ « .

"زه امید لرم چې خپل رب سره ملاقات وکړم، او ستاسو هیڅوک زما څخه د ظلم په بدل کې غوښتنه ونه کړي." (روایت یې الترمذي کړی او ویلي یې دي چې دا حدیث حسن صحیح دی)۔ په حدیث کې "یو" کلمه د مسلمان او ذمي دواړو لپاره شامله ده، ځکه چې ده (ﷺ) دا ځانګړی نه کړ۔

“I hope that I meet my Lord and non of you are seeking (recompense from) me for an injustice.” (reported by Al-Tirmidhi who said the narration is Hasan Sahih). The word “one” in the narration encompasses the Muslim and the Dhimmi, since he did not say.

. » وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يَطْلُبُنِي « .

. » وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يَطْلُبُنِي « .

او «هیڅ مسلمان ما ته نه راځي»، بلکه ویې ویل «او هیڅ څوک ما نه غواړي». دا ټول د دې مقالې دلیلونه دي۔

“and no Muslim is seeking me”, but rather he said “and no one is seeking me”. All of this is the evidence for the article.