اگر معاون کسی معاملے کو انجام دے، اور خلیفہ اسے حکم دے کہ وہ اسے اسی طرح انجام دے جس طرح خلیفہ نے حکم دیا ہے، بغیر کسی اضافے یا کمی کے، تو اس پر لازم ہے کہ اسے ویسے ہی نافذ کرے۔ اور اگر خلیفہ معاون کے اس کام کی مخالفت کے لیے لوٹ آئے جسے وہ پہلے ہی نافذ کر چکا ہو، تو معاملے کا جائزہ لیا جائے گا؛ اگر وہ کوئی ایسا حکم تھا جسے اس نے درست طور پر نافذ کیا تھا، یا ایسا مال تھا جسے اس نے اس کے صحیح مقام پر خرچ کیا تھا، تو معاون کی رائے نافذ رہے گی، کیونکہ وہ اصل میں خلیفہ ہی کی رائے ہے، اور خلیفہ اپنے ہی نافذ کردہ احکام اور خرچ کیے ہوئے مال کو منسوخ نہیں کر سکتا۔ اور اگر معاون نے جو کچھ نافذ کیا تھا وہ کسی اور چیز میں تھا، جیسے کسی گورنر کا تقرر یا لشکر کی تیاری، تو خلیفہ کے لیے جائز ہے کہ وہ معاون کی مخالفت کرے، خلیفہ کی رائے نافذ ہوگی، اور معاون کے اقدامات کالعدم قرار دیے جائیں گے، کیونکہ خلیفہ کو حق حاصل ہے کہ وہ اپنے ہی کیے ہوئے عمل کی اصلاح کرے، اس لیے وہ معاون کے عمل کی بھی اصلاح کر سکتا ہے۔

If the assistant conducted an issue, and the Khalifah ordered him to do it, then he must implement it as the Khalifah ordered him to do so, without any addition or deletion. If the Khalifah returned to oppose the assistant rejecting what he has already executed, then the matter is examined; if it was a rule that he had implemented properly, or wealth that he placed in of its right place, then the opinion of the assistant is implemented, since it is in origin the opinion of the Khalifah, and the Khalifah cannot revoke what he himself had implemented of rules and spent of wealth. If what the assistant had executed was in anything else, such as appointing a governor or preparation of an army, then it is permitted for the Khalifah to oppose the assistant, and the opinion of the Khalifah is implemented, and the actions of the assistant are cancelled because the Khalifah has the right to redress his own action so he may redress the actions of the assistant.

یوه مقاله د دې بیان دی چې معاون څنګه خپل کار تر سره کوي، او څنګه خلیفه د معاون د کړنو څارنه کوي، او دا د هغو شیانو له مخې دی چې خلیفه ته د بدلولو اجازه ده او کومې کړنې چې هغه ته د بدلولو اجازه نه لري، ځکه د معاون کړنه د خلیفه د کړنې په توګه شمیرل کیږي۔ دې ته دلیل دا دی چې معاون ته د خپلواکه حکم کولو اجازه ده، لکه څنګه چې خلیفه ته، ځکه د حکم کولو شرایط په هغه کې شتون لري۔ همدارنګه هغه ته د مظالمو د کتلو او د دې کار لپاره نور کسان ټاکلو اجازه ده، ځکه د مظالمو د شرایط په هغه کې شتون لري۔ هغه ته دا اجازه ده چې جهاد پخپله تر سره کړي او هغو کسانو ته واک ورکړي چې دا کار به یې کوي، ځکه د جنګ شرایط په هغه کې شتون لري۔ هغه ته دا اجازه ده چې د مسایلو په تطبیق پخپله لاس پورې کړي یا د دې لپاره بل څوک وټاکي، ځکه د رایې او د چارو د مدیریت شرایط په هغه کې شتون لري۔ خو دا دا معنا نه لري چې خلیفه ته دا روا نه وي چې هغه څه لغوه کړي چې معاون یې تر سره کوي، څو مهاله چې راپور هغه ته ورسول شوی وي؛ بلکه معنا دا ده چې معاون د هغو الزامي واکونو مالک دی چې خلیفه یې لري، خو دا د خلیفه په استازیتوب دی او د هغه څخه خپلواک نه دی۔

This article is a description of how the assistant carries out his work, and how the Khalifah scrutinises the actions of the assistant, and this is taken from what is permitted for the Khalifah to reverse, and what is not permitted for him to reverse from the actions, since the action of the assistant is considered to be the action of the Khalifah. The explanation for this is that the assistant is permitted to rule independently, as is the Khalifah, since the conditions for ruling are considered in him, and it is permitted for him to look into the Madhalim (injustices) and to appoint others to look into them, since the condition for the Madhalim are considered in him, and he is permitted to undertake the Jihad by himself and to empower those who will undertake it, since the conditions of war are considered in him, and he is permitted to undertake the implementation of the issues personally or to appoint someone else to implement them since the conditions of opinion and management of affairs are considered in him. However, this does not mean that it is not correct for the Khalifah to cancel whatever the assistant carries out as long as the report has been raised to him, rather what it means is that he possesses what the Khalifah does in terms of mandatory powers, but this is on behalf of the Khalifah and not independent of him.

لہٰذا خلیفہ کے لیے جائز ہے کہ وہ اپنے معاون کی مخالفت کرے، اُس کے کیے ہوئے کام کو رد کرے اور جو کچھ عملی طور پر انجام دیا جا چکا ہو اسے منسوخ کرے، لیکن اُن حدود کے اندر جن میں خلیفہ کے لیے وہ کام پلٹنا جائز ہو جو اُس نے خود انجام دیا ہو۔ پس اگر معاون نے کسی حکم کو درست طریقے سے نافذ کیا ہو، یا جہاں ضرورت تھی وہاں مال دیا ہو، اور بعد ازاں خلیفہ آ کر اُس کے نفاذ کے بعد اس میں معاون کی مخالفت کرے، تو اُس کی مخالفت کی کوئی قدر نہیں؛ بلکہ معاون کا عمل نافذ رہے گا اور خلیفہ کی رائے اور مخالفت رد کی جائے گی، کیونکہ اصل میں وہ اُس کی اپنی رائے ہے، اور ایسے مسائل میں خلیفہ کے لیے درست نہیں کہ وہ اپنی رائے کو پلٹے یا جو نفاذ مکمل ہو چکا ہو اُسے منسوخ کرے۔ چنانچہ ایسے مسائل میں اس کے لیے اپنے معاون کے عمل کو منسوخ کرنا درست نہیں۔ اور اگر معاون نے کسی گورنر، منتظم، فوج کے کمانڈر، یا کسی اور منصب پر کسی کو مقرر کیا ہو، یا معاشی امور، عسکری منصوبوں، صنعتی منصوبہ بندی، یا ان جیسی کسی چیز کے چلانے کا طریقہ وضع کیا ہو، تو خلیفہ کے لیے اسے منسوخ کرنا جائز ہے۔ اس لیے کہ یہ خلیفہ کی رائے شمار ہوتی ہے، لیکن یہ ان مسائل میں سے ہے جنہیں خلیفہ خود انجام دیتا تو اُن کو پلٹنا اس کے لیے جائز ہوتا، لہٰذا ان میں اس کے نمائندے کے کام کو منسوخ کرنا جائز ہے۔ پس اس صورت میں معاون کے اقدامات کو منسوخ کرنا جائز ہے۔

Accordingly, it is permitted for the Khalifah to oppose the assistant by rejecting what he has done and cancelling what has been carried out, but within the limits of what it is permitted for the Khalifah to reverse if he had done it himself. Therefore, if the assistant had implemented a rule in the correct manner, or gave wealth where it was necessitated, and subsequently the Khalifah came and opposed the assistant in this after its implementation, then there is no value in his opposition; rather the action of the assistant is implemented, and the opinion and opposition of the Khalifah is rejected, since in origin it is his opinion, and in issues similar to these situations it is not correct for him to reverse his own opinion or cancel whatever implementation had been completed. Consequently, it is not correct for him to cancel the action of his assistant in these issues. If the assistant had empowered a governor, an administrator, a commander of the Army, or any other appointment, or had laid down the running of economic issues, military plans, plans for industrialisation, or anything similar, then it is permitted for the Khalifah to cancel it. This is because it is considered to be the opinion of the Khalifah, but is from the issues that are permitted for the Khalifah to reverse if he had undertaken them himself, and so it is permitted to cancel the work of his representative in them. Therefore, in this situation, it is permitted to cancel the actions of the assistant.

د دې قاعدې مفهوم دا دی: هغه هر څه چې خلیفه د خپلو کړنو څخه سمولی شي، د هغه د معاون د کړنو څخه هم سمولی شي جائز دی، او هغه هر څه چې خلیفه د خپلو کړنو څخه سمولی نه شي، د هغه د معاون د کړنو څخه هم سمولی نه شي.

The rule in this is: Everything that the Khalifah is able to correct from his own actions, is permitted for him to correct from the actions of his assistant, and everything that the Khalifah is not permitted to correct from his own actions, he is not permitted to correct from the actions of his assistant.