که د بیت المال دائمي عواید د دولت د لګښتونو د پوره کولو لپاره کافي نه وي، نو مسلمانانو باندې مالیات لګول ممکن دي. د لاندې ډول مالیاتو لګول واجب کیږي:

If the permanent revenues of the Bayt Al-Mal are not sufficient to cover the expenditure of the State, then it is possible to impose taxes upon the Muslims. It becomes obligatory to impose taxes as follows:

الف. بیت المال پر واجب خرچونو پوره کول، د فقیرانو، محتاجانو او مسافرانو لپاره، او د جهاد واجب ادا کول.

a. To fulfil the obligatory expenses upon the Bayt Al-Mal for the poor, needy, and wayfarers, and to undertake the obligation of Jihad.

ب. د بیت المال په واسطه د دولتي کارکوونکو او سرتیرو د معاشونو، هم دا راز د حاکمانو د مرستې او تاوان ورکولو لپاره د واجب مصارفو پوره کول۔

b. To fulfil the obligatory expenses upon the Bayt Al-Mal for remunerations of the civil servants and soldiers, as well as compensation for the rulers.

ج. د بیت المال لپاره واجب مصارف پوره کول، لکه د سړکونو جوړول، د اوبو ایستل، د جوماتونو، ښوونځیو او روغتونونو جوړول او نورې خدمتونه او اړتیاوې پوره کول۔

c. To fulfil the obligatory expenses upon the Bayt Al-Mal to undertake the services and needs such as establishing roads, extracting water, building mosques, schools and hospitals.

د. د بیت المال هغه واجب مصارف پوره کول چې د هغو ناورینونو په صورت کې ضروري وي چې رعیت ته رسیږي، لکه قحطۍ، سیلابونو او زلزلو.

d. To fulfil the obligatory expenses upon the Bayt Al-Mal which are necessary in case of a disaster which afflicted the subjects such as famine, floods and earthquakes.

دلیل دا دی چې شریعت د مسلمانانو په اړه د مالیاتو د لګولو واک داسې ورکولو څخه منع کړی، چې یوازې د یوه حاکم یوه امر پر بنسټ وي؛ پیغمبر ﷺ فرمایلي دي:

The evidence for this is that the Shari’ah prohibited the authority to impose taxes upon the Muslims simply based upon an order emanating from him; the Prophet said:

.» لا يَدْخُلُ الجَْنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ «.

.» لا يَدْخُلُ الجَْنَّةَ صَاحِبُ مَكْسٍ «.

"څوک چې په ناحقه توګه اضافي ماليه (صاحب مکس) واخلي، هغه به جنت ته نه داخلیږي." (روایت یې احمد کړی او الزین یې صحیح ګڼلی دی)، او د ګمرک ماليه هغه ماليه ده چې د هیواد په پولو کې له سوداګرو اخیستل کیږي. دا منع د ټولو هغو ماليو کې شامله ده، ځکه د رسول الله ﷺ هغه متفق علیه حدیث په اساس دی چې له ابوبکره ؓ څخه روایت شوی دی:

“One who wrongfully takes an extra tax (Sahib Maks) will not enter Paradise.” (reported by Ahmad and authenticated by Al- Zayn), and the custom duty is tax which is taken from the tradesmen at the borders of the country. This prohibition encompasses every tax due to the agreed upon narration of the Messenger (pbuh) through Abu Bakra:

. إِنَّ دِمَاءكَُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يوَْمِكُمْ هَذَا فِي بلََدِكُمْ هَذَا « »... فِي شَهْرِكُمْ هَذَا .

. إِنَّ دِمَاءكَُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يوَْمِكُمْ هَذَا فِي بلََدِكُمْ هَذَا « »... فِي شَهْرِكُمْ هَذَا .

"بے شکہ تمہارا خون، تمہارا مال اور تمہاری عزت اتنی ہی مقدس اور محفوظ ہے جتنا تمہارا یہ دن، تمہارا یہ شہر اور تمہارا یہ مہینہ مقدس ہے۔" یہ حکم عام ہے، اس لیے خلیفہ کو بھی اسی طرح شامل ہے جس طرح باقی لوگوں کو شامل ہے۔ جب تک شریعت ٹیکس لینے سے منع کرتی ہے، خلیفہ کے لیے یہ جائز نہیں کہ اپنے کسی حکم کی بنیاد پر لوگوں پر ٹیکس لگائے۔ البتہ اگر مقصد وہ ہو جو اللہ تعالیٰ نے مسلمانوں پر فرض کیا ہے، تو خلیفہ کے لیے جائز ہے کہ مسلمانوں پر ٹیکس لگائے اور اس مقصد کے لیے ان سے زبردستی وصول کرے۔

“Verily your blood, your property and your honour are as sacred and inviolable as the sanctity of this day of yours, in this town of yours, and in this month of yours.”, which is general and so encompasses the Khalifah in the same way it encompasses the rest of the people. As long as the Shari’ah prohibited taking taxes, it is not permitted for the Khalifah to impose them upon the people based upon an order he made. However, if the purpose was something that Allah (swt) had made obligatory upon the Muslims, then it is permitted for the Khalifah to impose taxes upon the Muslims and take it from them by force for such purpose.

ان کو لینا اس صورت میں حاکم کے حکم پر مبنی نہیں ہوگا بلکہ اس بنیاد پر ہوگا جس کا اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے حکم دیا ہے، اور حاکم صرف اس حکم کو نافذ کرنے والا ہے جو اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے مقرر فرمایا ہے۔ چنانچہ شریعت نے خلیفہ کو ٹیکس لینے کی اجازت اس صورت میں دی ہے جب یہ اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) کے حکم سے ہو، اس شرط کے ساتھ کہ ٹیکس لینے کا حکم خلیفہ کی طرف سے ہو اور اس کے ساتھ وہ بات بھی ہو جو اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے مسلمانوں پر فرض کی ہے، نہ کہ محض خلیفہ کا اکیلا حکم کہ یہ ٹیکس لگایا جائے۔ اسی بنیاد پر، جو کچھ شریعت نے مسلمانوں اور بیت المال پر لازم کیا ہے، وہ بیت المال سے خرچ کیا جاتا ہے، اور اگر بیت المال میں کچھ نہ ہو، یا جو کچھ تھا وہ خرچ ہو چکا ہو، یا خرچ کی ضروریات پوری کرنے کے لیے کافی نہ ہو، تو خلیفہ شریعت کے ان احکام کے مطابق مسلمانوں پر ٹیکس لگا سکتا ہے جنہوں نے اصل میں یہ معاملہ مسلمانوں پر لازم کیا تھا۔ اور جو کچھ مضمون میں ذکر کیا گیا ہے وہ اس بات کی تفصیل ہے جو اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے مسلمانوں پر فرض کی ہے۔

In this circumstance taking them would not be based upon an order from the authority but rather based upon what Allah (swt) had ordered, and the authority is merely implementing the order that Allah (swt) had made. So the Shari’ah permitted the Khalifah to take taxes if it was ordered by Allah (swt), with the condition that the order to take the taxes is from the Khalifah together with what Allah (swt) ordered the Muslims to fulfil, and not simply an order from the Khalifah alone to impose this tax. Based upon this, what the Shari’ah obligated upon the Muslims and the Bayt Al-Mal is spent upon from the Bayt Al-Mal, and if nothing is found in the Bayt Al-Mal, or if whatever was there had already been spent, or was not sufficient to fulfil the expenditure needs, then the Khalifah may impose taxes upon the Muslims according to the Shari’ah rules which obligated that issue upon the Muslims in the first place. And what were mentioned in the article are details of what Allah (swt) has obligated upon the Muslims.

د «الف» دلیل دا دی چې الله (سبحانه وتعالی) خلیفې ته دا فرض کړی چې په فقیرانو، محتاجانو او مسافرانو باندې مال ولګوي، او د جهاد د فریضې د ادا کولو لپاره هم مال ولګوي، او دا کار مسلمانانو باندې هم فرض شوی دی؛ پیغمبر ﷺ فرمایلي دي: «مَا آمَنَ بِيْ مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَجَارُهُ جَائِعٌ وَهُوَ يَعْلَمُ» [څوک چې په داسې حال کې شپه تېره کړي چې ځان یې ژوند وي او ګاونډی یې وږی وي، او هغه دا پوهیږي، هغه زما په لاس نه دی ایمان راوړی].

As for clause: “a” its evidence is that Allah (swt) obligated the Khalifah to spend upon the poor, needy and wayfarer, and to spend in order to undertake the obligation of Jihad, and this was also made an obligation upon the Muslims; the Prophet said: .» مَا آمَنَ بِِ مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَجَارُهُ جَائِعٌ وَهُوَ يعَْلَمُ «.

هغه څوک چې په داسې حال کې ویده شي چې ډیر خوړلي وي، پداسې حال کې چې هغه پوهیږي چې د هغه ګاونډی لوږه دی، زما په دین ایمان نلري۔ (دا حدیث البزار د انس رض له لارې روایت کړی او الهیثمي او المنذري یې حسن بللی دی)۔ او داسې نور دلیلونه هم شته چې په هغو کې د فقیرانو، محتاجانو، مسافرانو او سوال کوونکو ذکر راغلی دی، او د زکات آیت هم همدا مفهوم افاده کوي۔ د جهاد دلیلونه هم د الله سبحانه و تعالیٰ دا فرمان دی: {او د الله په لار کې خپل مال او ځانونه په جهاد کې ولګوئ} (التوبہ: ۴۱)۔

“One who goes to bed full while he knows that his neighbour is hungry, does not believe in Me” (reported by Al-Bazzar from Anas and Al-Haythami and Al-Mundhiri considered it Hasan). And there are evidences related which mention the poor, needy, wayfarers and beggars and the verse of Zakah. And the evidences of Jihad include His (swt) words: “And strive with your wealth and your lives in the cause of Allah (swt).” (TMQ 9:41).

جزء "ب" کی دلیل یہ ہے کہ اللہ (سبحانہ وتعالیٰ) نے خلیفہ پر لازم کیا ہے کہ وہ سرکاری ملازمین کے اخراجات ادا کرے، اور فوجیوں کی تنخواہیں اُس کے مطابق دے جو اُن کے ساتھ طے ہوا ہو، اور بیت المال پر لازم ہے کہ وہ خلیفہ اور باقی حکمرانوں کو معاوضہ دے۔ اس کی دلیل یہ ہے کہ صحابہ نے ابوبکر (رضی اللہ عنہ) کے لیے بیت المال سے کچھ رقم مقرر کی، اس کے بدلے میں کہ وہ اپنی تجارت چھوڑ دیں اور خلافت کی ذمہ داریاں اٹھانے کے لیے مکمل طور پر فارغ ہوں۔ اسی طرح اللہ (سبحانہ وتعالیٰ) نے تعلیم، عدالتوں کے قیام اور مال کے ذریعے جہاد کو مسلمانوں پر لازم کیا ہے، اور اُن پر خلافت کا قیام اُسی طرح لازم کیا ہے جس طرح امیر کا قیام لازم ہے۔ رہے فوجیوں کے لیے وظائف، تو ابو داؤد میں عبداللہ بن عمر سے مروی ایک روایت میں انہوں نے کہا:

As for clause: “b”, its evidence is that Allah (swt) obligated the Khalifah to pay for the expenses related to the civil servants, and the salaries for the soldiers according to what was agreed with them, and it is obligatory for the Bayt Al-Mal to recompense the Khalifah and the rest of the rulers, due to the evidence that the companions specified some money for Abu Bakr (ra) from the Bayt Al-Mal in return for him leaving his trade and being completely free to carry the duties of the Khilafah. In the same manner Allah (swt) made education, establishing the courts and Jihad with wealth obligatory upon the Muslims, and obligated them to establish the Khalifah in the same way it is obligatory upon them to establish the leader. As for the provisions for the soldiers, he said in a report from Abu Dawud from Abdullah Bin Umar:

.» لِلْغَازِي أَجْرُهُ، وَلِلْجَاعِلِ أَجْرُهُ وَأَجْرُ الْغَازِي «.

.» لِلْغَازِي أَجْرُهُ، وَلِلْجَاعِلِ أَجْرُهُ وَأَجْرُ الْغَازِي «.

"غازي اجر حاصلوي، او هغه څوک چې هغه ته وسله برابروي (جاعل) خپل اجر هم لري او د غازي اجر هم." او هغه کارکوونکي چې دولتي کارکوونکي دي، لکه ښوونکي، قاضیان، او هغه کسان چې الله (سبحانه و تعالیٰ) د دوی د قایمولو دوامداره فرض کړی دی، نو د هغو کسانو د معاش ورکول فرض دي چې دا دندې ترسره کوي، د ضرورت د دلیل له مخې، یعنې د قاضي مقرره کول د هغه د معاش ورکولو فرض کوي، او د دې قاعدې له مخې: "هر هغه شی چې د فرض د بشپړولو لپاره ضروري وي، پخپله هم فرض دی"، ځکه چې د ښوونکو او قاضیانو ټاکل د دوی د معاشونو د پوره کولو لپاره د پیسو له شتون پرته ممکن نه دي. او پاتې دولتي کارکوونکي، که د هغو کار هغه څه وي چې الله (سبحانه و تعالیٰ) د مسلمانانو او بیت المال باندې فرض کړي دي، لکه د مسجدونو ائمه، د جنګ د ریاست کارکوونکي، او نور ورته څه، نو د دوی لپاره مالیه ټاکل کیږي. او هغه څه چې الله (سبحانه و تعالیٰ) یوازې د بیت المال باندې فرض کړي دي، لکه هغه کسان چې له خلکو څخه مال راټولوي، نو د دوی لپاره مالیه نه ټاکل کیږي. او د واکمنانو معاش، الله (سبحانه و تعالیٰ) مسلمانانو ته د واکمن ټاکلو حکم کړی دی، نو د هغو لپاره فرض دي چې هغه څه ورکړي چې د دې ډاډ ورکړي چې هغه د خپلو دندو لپاره آزاد وي.

“The warrior (Ghazi) gets his reward, and the one who equips (Ja’il) him gets his own reward and that of the warrior.” And as for the maintenance of the civil servants, which are the teachers, judges, and those whom Allah (swt) has made it constantly obligatory to ensure they are established, then it is obligatory to pay the wages of those who undertake these issues, from the angle of the indication of necessity, in other words, the obligation to establish a judge necessitates the obligation of paying his wage, and from the angle of: “Whatever is required to complete an obligation is itself an obligation”, since the appointment of teachers and judges cannot be possible without the availability of money to cover their salaries. As for the remaining civil servants, if their work is part of what Allah (swt) obligated upon the Muslims and upon the Bayt Al-Mal such as the Imams of mosques, and the civil servants in the War Department and anything else similar, then taxes are imposed for their sake. With respect to whatever Allah (swt) obligated upon the Bayt Al-Mal alone such as the ones who collect the wealth from the people, then taxes are not imposed for their sake. And as for the recompense for the rulers, Allah (swt) obligated the Muslims to establish the ruler, and so it is obligatory for them to pay what is required to ensure he is free for his duties.

د "ج" بند دلیل دا دی چې الله (ج) خلیفه ته دا فرض کړی چې د مسلمانانو د ګټو مدیریت په غاړه واخلي، د هغو ګټو لپاره مال لګوي چې دوی یې لري، او هغه ټول اړتیاوې اسانه کوي چې دوی ورته اړتیا لري. ګټه هغه څه دي چې ټوله امت یې کاروي، لکه د اوبو ایستل، زده کړه، د سړکونو جوړول، او نور په دې ډول شیان. او ګټه (الانتفاع) د هغه اسانتیا څخه ده چې خلک د خپلو ګټو د پوره کولو لپاره کاروي، لکه د مسافرو لپاره د آرام ځای، عامه تشنابونه، د ناروغانو د درملنې روغتونونه، او د عبادت کونکو لپاره د مسجدونو جوړول. ویل کیږي چې "انتفاع" د یوه شي کارول دي، نو مسلمان د مسجد ځای د ناستې لپاره او د هغه اوبه د وضو لپاره کاروي. نو شریعت خلیفه ته د سړکونو جوړول، د اوبو ایستل، د ښوونځیو، مسجدونو او روغتونونو جوړول او نور په دې ډول مسائل فرض کړي، ځکه دا د کارونو د مدیریت برخه ده، او ځکه چې ګټه د یوې ګټې د ترلاسه کولو او یوه زیان د ساتلو لپاره ده، او دا شیان چمتو نه کول زیان ته لاره هواروي. او انتفاع هغه څه دي چې خلک د خپلو اړتیاوو د پوره کولو لپاره کاروي، او د هغو نشتوالی په حتمي ډول زیان رامنځته کوي، او د زیان لرې کول په خلیفه باندې فرض دي، همدا راز په مسلمانانو باندې هم فرض دي. دا د ابن عباس (رض) څخه روایت شوی چې ویلي یې دي: رسول الله (ﷺ) وفرمایل:

As for clause: “c”, its evidence is that Allah (swt) obligated the Khalifah to undertake the management of the interests of the Muslims by spending upon whatever interest they have and facilitating anything they need. The interest is what the whole Ummah uses, such as extracting the water, education, fixing the roads, and anything similar, and the utility is from the facilitation, which is what people utilise in order to fulfil their interests, such as a place of rest for travellers/passengers, public toilets, hospitals for the treatment of the ill and building mosques for the worshippers. It is said to utilise something is to use it, and so the Muslim utilises the space of the mosque for sitting and its water for ablution. So the Shari’ah obligated the Khalifah with issues such as building roads, extracting water, building schools, mosques and hospitals and anything else similar, since they are part of the management of the affairs, and because the interest is to attain a benefit and protect against a harm, and not making these available leads to harm. And utilisation is whatever the people utilise to fulfil their needs, and its lack of availability would necessarily bring about harm, and removing the harm is an obligation upon the Khalifah and in the same manner is obligatory upon the Muslims; it is reported from Ibn ‘Abbas who said: The Messenger of Allah (pbuh) said:

.» لا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ «.

.» لا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ «.

«نه باید زیان رسول، ونه باید په زیان بدله ورکول» (روایت یې احمد د ابن عباس څخه کړی او حاکم د ابو سعید خدري څخه روایت او تصحیح کړی دی)، او فرمایلي یې دي: «هر څوک چې زیان ورسوي، الله به هم هغه ته زیان ورسوي، او هر څوک چې سختي وکړي، الله به هم په هغه سختي وکړي».

“There should be neither harming nor reciprocating harm” (reported by Ahmad from Ibn Abbas and reported and authenticated by Al-Hakim from Abu Sa‘id Al-Khudri), and he said: .» مَنْ ضَارَّ أَضَرَّ اللهُ بِهِ، وَمَنْ شَاقَّ شَقَّ اللهُ عَلَيْهِ «.

"جو کوئی دوسروں کو نقصان پہنچاتا ہے، اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) اس کو نقصان پہنچائے گا؛ اور جو کوئی دوسروں کو مشقت میں ڈالتا ہے، اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) اس کو مشقت میں ڈالے گا۔" (احمد نے ابو صرمہ سے روایت کیا، اس کی سند کو الزیّن نے صحیح قرار دیا، اور اسی طرح الحاکم نے ابو سعید الخدری سے روایت کیا اور صحیح قرار دیا)۔ لہٰذا، اگر وہ حق و مصلحت جس کا تقاضا ہے، اس کا کوئی بندوبست نہ کیا جائے اور اس کا کوئی معاوضہ نہ ہو، تو مسلمانوں پر جو نقصان واقع ہوگا اسے مدنظر رکھنا ہوگا، اور خلیفہ اور مسلمانوں پر لازم ہوگا کہ اس کا بندوبست یقینی بنائیں اگر یہ بندوبست اس نقصان کو دور کرتا ہو۔ خلیفہ پر یہ لازم ہونے کی وجہ واضح ہے کیونکہ یہ امور کی تدبیر کا حصہ ہے، اور مسلمانوں پر یہ لازم ہونے کی وجہ دلائل کا عمومی ہونا ہے، کیونکہ (شارع کے) یہ الفاظ:

“Whoever harms others, Allah (swt) will harm him; and whoever causes hardship to other Allah (swt) will cause hardship to him.” (reported by Ahmad from Abu Sarmah with a chain that Al- Zayn authenticated, and similarly reported and authenticated by Al- Hakim from abu Sa’id Al-Khudri). Therefore, what would occur from harm upon the Muslims if there was no provision for what the interest and utility necessitated if there was no recompense must be considered, and it would be obligatory upon the Khalifah and the Muslims to ensure it is provided if this provision removed that harm. What made it obligatory upon the Khalifah is clear since it is part of managing the affairs, and what made it obligatory upon the Muslims is the generality of the evidences, since the words:

.» لا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ «.

.» لا ضَرَرَ وَلا ضِرَارَ «.

دا ځکه چې «نه باید زیان ورسول کیږي او نه د زیان په بدل کې زیان»، هم عمومي دي، او په همدې ډول:

“There should be neither harming nor reciprocating harm” are general, and in the same way:

. » مَنْ شَ اقَّ «.

. » مَنْ شَ اقَّ «.

هر څوک چې مشقت پیدا کوي، د "هر څوک" عبارت عام دی، له همدې امله هم خلیفه ته شامل دی او هم ټولو مسلمانانو ته.

“whoever causes hardship” is general, therefore, encompasses the Khalifah and also encompasses all of the Muslims.

د "د" بند دلیل، د مصیبت کې د ځان ژغورنې دلیل دی، ځکه چې سیلاب او زلزلې او داسې نور مسائل پدې موضوع پورې تړاو لري. هغه کسان چې ښایي لوږه وي، د دې روایت لاندې راځي:

As for clause: “d”, its evidence is the evidence of saving the one who is in trouble, since issues like floods and earthquakes and the like, fall under this issue. As for those who may be starving they fall under the narration:

.» مَا آمَنَ بِِ مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَجَارُهُ جَائِعٌ وَهُوَ يعَْلَمُ «.

.» مَا آمَنَ بِِ مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَجَارُهُ جَائِعٌ وَهُوَ يعَْلَمُ «.

"هغه څوک چې په داسې حال کې ویده شي چې ډیر خوړلې وي، پداسې حال کې چې پوهیږي چې ګاونډی یې لوږه دی، زما پر لوری ایمان نه لري" (روایت یې البزار د انس څخه کړی او المنذري یې حسن ګڼلی دی)، او دا روایت:

“One who goes to bed full while he knows that his neighbour is hungry, does not believe in Me” (reported by Al-Bazzar from Anas and considered Hasan by Al-Mundhiri), and the narration:

. » أَ يََا أَهْلُ عَرْصَةٍ «.

. » أَ يََا أَهْلُ عَرْصَةٍ «.

"جو کوئی د یوې ګاونډۍ له خلکو څخه" (احمد د ابن عمر رضي الله عنهما څخه روایت کړی او احمد شاکر یې صحت ته ګواهي ورکړې ده). له همدې امله، د عمومي دلیلونو له مخې، بیت المال او مسلمانانو باندې دا لازم دی.

“Whoever from the people of a neighbohood” (reported by Ahmad from Ibn Umar and authenticated by Ahmad Shakir). Therefore, it is obligatory upon the Bayt Al-Mal and the Muslims due to the generality of the evidences.