قاضی صرف عدالتی مجلس میں فیصلہ دے سکتا ہے، اور ہر قسم کے شواہد اور قسمیں صرف عدالتی مجلس میں ہی قابلِ غور ٹھہرائی جا سکتی ہیں۔

The judge can only give a verdict in a court session, and any evidence and oaths can only be considered in the court session.

دلیل هغه روایت دی چې عبدالله بن الزبیر نقل کړی دی، چې ویلي یې دي:

Its evidence is what is narrated by ‘Abd Allah Bin Al- Zubayr who said,

.» أَنَّ الْخَصْمَيْنِ يَ قْعُدَانِ بَ يْنَ يَدَيِ الْحَكَمِ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ « .

.» أَنَّ الْخَصْمَيْنِ يَ قْعُدَانِ بَ يْنَ يَدَيِ الْحَكَمِ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ « .

رسول الله ﷺ دوو اړخونو ته امر وکړ چې د قاضي په مخ کې (د هغه د لاسونو ترمنځ) کښېني. (روایت یې احمد او ابوداود کړی، د ابوداود د لفظ سره). دا روایت د هغه ډول بیانوي چې په کې قضاوت کېږي، او دا پخپله یو شرعي ډول دی. د قضایي پروسې لپاره یو ځانګړی ډول لازم دی، هغه دا چې دواړه متخاصم اړخونه د واکمن په مخ کې کښېني، او دا به د محکمې ناسته وي. له همدې امله دا د قضایي پروسې د صحت شرط دی، یعنی دا حتمي ده چې یوه ځانګړې غونډه وي چې په کې قضاوت وشي، تر څو قضاوت صحیح وي، او دا به هغه وي چې دواړه متخاصم اړخونه د یو واکمن په مخ کې کښېني. دا خبره د علي (رض) د روایت له مخې تقویه کېږي، کله چې رسول الله ﷺ ورته وفرمایل:

“The Messenger of Allah (pbuh) commanded that the two litigants sit in front of the judge (between his hands) .” (reported by Ahmad and Abu Dawud with the wording from Abu Dawud). This narration explains the form in which judgement is carried out and it is a lawful form in itself. There must be a specific form in which the judicial process be conducted, which is for the two disputing parties to sit before the ruler, and this would be the court session. Therefore, this is a condition for the validity of the judicial process i.e. it is imperative that there be a specific assembly where the judgement is to be conducted for it to be a valid judgement and this would be for the two disputing parties to sit before a ruler. This is supported by the narration of Ali (ra) when the Messenger of Allah (pbuh) said to him:

. يَا عَلِيُّ، إِذَا جَلَسَ إِلَيْكَ الْخَصْمَانِ فَلاَ تَ قْضِ بَ يْ نَ هُمَا حَتَّى تَسْمَعَ مِنَ الآخَرِ « » كَمَا سَمِعْتَ مِنَ الأَوَّلِ .

. يَا عَلِيُّ، إِذَا جَلَسَ إِلَيْكَ الْخَصْمَانِ فَلاَ تَ قْضِ بَ يْ نَ هُمَا حَتَّى تَسْمَعَ مِنَ الآخَرِ « » كَمَا سَمِعْتَ مِنَ الأَوَّلِ .

«اې علي! کله چې دوه دعوه کوونکي ستا په وړاندې کېني، نو تر هغې پورې فیصله مه کوه، څو چې د بل خبرې هم داسې نه اورې لکه څنګه چې د لومړي خبرې دې اورېدلې دي۔» (روایت احمد)، همدا روایت د دې بڼې څرګندوي چې د دې حدیث الفاظ د پیغمبر ﷺ دي۔

“O ‘Ali, When two litigants sit in front of you, do not decide till you hear what the other has to say as you heard what the first had to say.” (reported by Ahmad), which also explains the specific form with his words.

. إذَا جَلَسَ إيليكَ الخَصْمَا ي ن .

. إذَا جَلَسَ إيليكَ الخَصْمَا ي ن .

"کله چې دوه دعوا کوونکي ستا په مخ کې کښېني". نو د قاضي مجلس د حکم د صحت شرط دی، او په همدې ډول د قسمونو د اعتبار شرط هم دی، د رسول الله ﷺ د دې ارشاد له مخې.

“when two litigants sit in front of you”. So the court session is a condition for the validity of the judgement, and in the same manner it is a condition for the consideration of the oaths, due to the words of the Messenger (pbuh).

. » وَلَكِنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ « .

. » وَلَكِنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ « .

«او قسم د هغه چا په غاړه دی چې تورن شوی وي (مدعی علیه)» (متفق علیه له ابن عباس رضي الله عنهما)، او دا صفت، یعنې د تور لاندې کېدو صفت، یوازې د محکمې په مجلس کې پیدا کېږي. په همدې ډول، شاهدانو ته هم هغه وخت اعتبار ورکول کېږي چې د محکمې په مجلس کې راوړل شي، د رسول الله ﷺ د ارشاد له مخې.

“and the oath is upon the one who was accused (defendant)” (agreed upon from Ibn Abbas), and he would not have this attribute, the attribute of being accused, except in a court session. In the same manner, there would be no consideration for evidence unless given in a court session, due to the words of the Messenger (pbuh).

. » الْبَ يِّ نَةُ عَلَى الْمُدَّعِي « .

. » الْبَ يِّ نَةُ عَلَى الْمُدَّعِي « .

«د ثبوت بار مدعی (ادعا کوونکي) باندې دی» (دا حدیث البیهقي د صحیح سند سره روایت کړی دی، لکه څنګه چې ابن حجر وویل)، او دا صفت به یوازې د محکمې په ناسته کې ورکړل کیږي.

“The onus of proof is upon the claimant (plaintiff)” (reported by Al-Bayhaqi with an authentic chain as Ibn Hajar said), and this attribute would not be given except in the court session.