قاضی، محتسب او د مظالم قاضی ته د دولت په ټوله سیمه کې د ټولو ستونزو په اړه د حکم کولو عمومي ټاکنه ورکول کیدای شي، یا دا چې دوی ته یوه ځانګړې سیمه او ځانګړي ډول قضیو د فیصلې لپاره ټاکنه ورکړل شي.

The Qadi, the Muhtasib and the Madhalim judge may be given a general appointment to pronounce judgement on all problems throughout the State, or alternatively they can be given an appointment to a particular location and to give judgement on particular types of cases.

دلیل د رسول الله ﷺ عملي کړنې دي، ځکه چې هغه علي بن ابي طالب رضي الله عنه د یمن د قاضي په توګه وټاکه، لکه څنګه چې احمد د علي رضي الله عنه څخه د یوې صحیحې سند سره روایت کړی، چې هغه وویل:

The evidence is the actions of the Messenger (pbuh) , since he appointed ‘Ali b. Abi Talib (ra) as a judge for Yemen as reported by Ahmad with an authentic chain from Ali (ra) who said.

. إيلَى الْيَمَ ي ن، قَالَ: فَ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّيه، تَ بْ عَثُيني إيلَى قَ وْمٍ )ب عََثَيني رَسُولُ اللَّيه اللَّهُمَّ ثَ بِّتْ « : أَسَنَّ يمنِّي وَأَنَا حَ ي ديثٌ لاَ أُبْ ي صرُ الْقَضَاءَ، قَالَ: فَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى صَدْيري وَقَالَ لِسَانَهُ وَاهْدِ قَ لْبَهُ، يَا عَلِيُّ، إِذَا جَلَسَ إِلَيْكَ الْخَصْمَانِ فَلاَ تَ قْضِ بَ يْ نَ هُمَا حَتَّى تَسْمَعَ مِنْ قَالَ: فَمَا ،» الآخَرِ كَمَا سَمِعْتَ مِنَ الأَوَّلِ، فَإِنَّكَ إِذَا فَ عَلْتَ ذَلِكَ تَ بَ يَّنَ لَكَ الْقَضَاء اخْتَ لَفَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ، أَوْ مَا أَشْكَلَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ ( .

. إيلَى الْيَمَ ي ن، قَالَ: فَ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّيه، تَ بْ عَثُيني إيلَى قَ وْمٍ )ب عََثَيني رَسُولُ اللَّيه اللَّهُمَّ ثَ بِّتْ « : أَسَنَّ يمنِّي وَأَنَا حَ ي ديثٌ لاَ أُبْ ي صرُ الْقَضَاءَ، قَالَ: فَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى صَدْيري وَقَالَ لِسَانَهُ وَاهْدِ قَ لْبَهُ، يَا عَلِيُّ، إِذَا جَلَسَ إِلَيْكَ الْخَصْمَانِ فَلاَ تَ قْضِ بَ يْ نَ هُمَا حَتَّى تَسْمَعَ مِنْ قَالَ: فَمَا ،» الآخَرِ كَمَا سَمِعْتَ مِنَ الأَوَّلِ، فَإِنَّكَ إِذَا فَ عَلْتَ ذَلِكَ تَ بَ يَّنَ لَكَ الْقَضَاء اخْتَ لَفَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ، أَوْ مَا أَشْكَلَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ ( .

ځکه چې رسول الله ﷺ ما یمن ته واستاوه، او ما وویل: تا ما داسې خلکو ته لیږلی چې تجربه لري، او زه ځوان یم! او زه د قضاوت کولو طریقه نه پوهیږم. هغه زما په سینه وواهه او وې فرمایل: ”ای الله، د دې زړه سمه لاره ورښکاره کړه او د ده ژبه ثابته کړه.“ وې فرمایل: کله چې دوه دعوه کوونکي ستا په مخ کې کینږي، نو تر هغه پورې قضاوت مه کوه تر څو چې د بل خبره هم ونه اوري. که داسې وکړې، نو قضاوت به دې تر ټولو ښه معلوم شي. علي وویل: له هغې ورځې وروسته ما هیڅکله د دوو کسانو تر منځ په قضاوت کې شک نه دی کړی.

“The Messenger of Allah (pbuh) sent me to Yemen, and I said: You have sent me to people of experience, and I am young! And I don’t know how to judge. He struck me on the chest and said:'O Allah, guide his heart and make his tongue steadfast. He said: When the two litigants sit in front of you, do not decide till you hear what the other has to say. If you do that, judgement will become clear to you. Ali said: after that I never doubted in passing judgment between two people.”.

هغه معاذ د یمن د یوې برخې د قاضي په توګه وټاکه، ابو عمر ابن عبدالبر په الاستیعاب کې یادونه کړې ده.

He appointed Mu’adh as a judge over a part of Yemen, Abu Umar b. ‘Abd Al-Barr mentioned in Al-Isti’ab.

بَ يْنَ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَبَ يْنَ جَعْفَرِ بْنِ )وقال ابن إسحق: آخَى رَسُولُ اللهِ قَاضِياً إِلَى الْجَنَدِ أَبِي طَالِبٍ، شَهِدَ العَقَبَةَ وَبَدْراً وَالْمَشَاهِدَ كُلَّهَا، وَبَ عَثَهُ رَسُولُ اللهِ مِنَ اليَمَنِ، ي عَُلِّمُ النَّاسَ القُرْآنَ وَشَ رائِعَ الإِسْلاَمِ، وَيَ قْضِي بَ يْ نَ هُمْ. وَجَعَلَ إِلَيْهِ قَ بْضَ الصَّدَقَاتِ مِنَ الْعُمَّالِ ...( .

بَ يْنَ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَبَ يْنَ جَعْفَرِ بْنِ )وقال ابن إسحق: آخَى رَسُولُ اللهِ قَاضِياً إِلَى الْجَنَدِ أَبِي طَالِبٍ، شَهِدَ العَقَبَةَ وَبَدْراً وَالْمَشَاهِدَ كُلَّهَا، وَبَ عَثَهُ رَسُولُ اللهِ مِنَ اليَمَنِ، ي عَُلِّمُ النَّاسَ القُرْآنَ وَشَ رائِعَ الإِسْلاَمِ، وَيَ قْضِي بَ يْ نَ هُمْ. وَجَعَلَ إِلَيْهِ قَ بْضَ الصَّدَقَاتِ مِنَ الْعُمَّالِ ...( .

ابن اسحاق وايي: رسول الله ﷺ د معاذ بن جبل او جعفر بن ابي طالب ترمنځ ورورولۍ جوړه کړه؛ دې دواړو د عقبې او بدر او نورو ټولو پیښو کې ګډون وکړ، او رسول الله ﷺ معاذ د یمن الجند ته واستاوه ترڅو خلکو ته قرآن او د اسلام شریعت وروښيي، د دوی ترمنځ قضاوت وکړي، او د کارکوونکو څخه صدقه راټوله کړي… هغه ﷺ عمرو بن العاص د یوې ځانګړې قضیې د فیصلې لپاره وټاکه. ابن قدامه په المغني کې دا یادونه کړې ده او وايي.

“Ibn Ishaq said: The Messenger of Allah (pbuh) made a brotherhood between Mu’adh Bin Jabal and Ja’far b. Abi Talib; they witnessed Al-Aqaba and Badr and all of the events, and the Messenger of Allah (pbuh) sent him to Al-Janad in Yemen to teach the people Quran and the Shari’ah of Islam, and to judge between them, and to collect the Sadaqah from the workers…” He (pbuh) appointed Amr b. Al-‘As to give judgement in one particular case. Ibn Qudamah mentioned in Al-mughni saying.

. فَ قَالَ: )وَعَنْ عُقْبَةَ بْ ي ن عَايمرٍ قَالَ: جَاءَ خَصْمَا ي ن يََْ تَ ي صمَا ي ن إيلَى رَسُويل اللهي قُ لْتُ: عَلاَمَ أَقْ ي ضي؟ قَالَ: .» وَإينْ كَانَ « : قُ لْتُ: أَنْتَ أَوْلَى بيذَليكَ. قَالَ » اقْضِ بَ يْ نَ هُمَا « )» اقْضِ فَإِنْ أَصَبْتَ فَ لَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وإِنْ أَخْطَأْتَ فَ لَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ «.

. فَ قَالَ: )وَعَنْ عُقْبَةَ بْ ي ن عَايمرٍ قَالَ: جَاءَ خَصْمَا ي ن يََْ تَ ي صمَا ي ن إيلَى رَسُويل اللهي قُ لْتُ: عَلاَمَ أَقْ ي ضي؟ قَالَ: .» وَإينْ كَانَ « : قُ لْتُ: أَنْتَ أَوْلَى بيذَليكَ. قَالَ » اقْضِ بَ يْ نَ هُمَا « )» اقْضِ فَإِنْ أَصَبْتَ فَ لَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وإِنْ أَخْطَأْتَ فَ لَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ «.

له عقبة بن عامر رضي الله عنه روايت دى چې ويې ويل: دوه دعوه کوونکي د الله د رسول ﷺ ته خپله شخړه راوړه، نو هغه وفرمایل: "دوی دواړو ترمنځ قضاوت وکړه." ما وویل: تاسو ماته د دې کار کولو کې پرتله لرئ. هغه وفرمایل: "که هم وي." ما وویل: زه په څه اساس قضاوت وکړم؟ هغه وفرمایل: "قضاوت وکړه، که ته حق وې، نو تا لپاره لس اجرونه دي، او که تا غلطي وکړه، نو تا ته یو اجر به ملاو شي." ابن قدامه وویل: احمد هم همدا روایت د عقبة بن عامر څخه د یوې داسې سند سره روایت کړی چې ټول راویان ثقه دي، له نبي ﷺ څخه، مګر دا چې هغه وویل: فَإِنِ اجْتَهَدْتَ فَأَصَبْتَ الْقَضَاءَ فَلَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وَإِنِ اجْتَهَدْتَ فَأَخْطَأْتَ فَلَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ

“From ‘Uqbah b. Amir who said: Two litigants brought their dispute to the Messenger of Allah (pbuh), and so he said – Judge between them. I said: You have supremacy over me to do that. He said: Even if. I said: On what should I judge? He said: Judge, and if you are right, you will have ten rewards and if you make a mistake, you will get one reward”. Ibn Qudamah said, and Ahmad reported the same narration with a chain whose men were all authentic to ‘Uqbah b. Amir from the Prophet (phuh) , except that he said. . فَإِنِ اجْتَ هَدْتَ فَأَصَبْتَ الْقَضَاءَ فَ لَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وَإِنِ اجْتَ هَدْتَ فَأَخْطَأْتَ « » فَ لَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ .

«او که تاسو اجتهاد وکړئ او حق ته ورسیږئ، نو تاسو ته لس اجرونه دي، او که اجتهاد وکړئ او خطا وکړئ، نو تاسو ته یو اجر دی.»

“And if you do Ijtihad and you are right, you will have ten rewards, and if you do Ijtihad and you have erred, you will get one reward”.