داسلامي عقیدې ته اړتیا ده چې د زده کړې نصاب د بنسټ په توګه ومني. نصاب او د تدریس طریقې داسې جوړې شوي دي چې له دې بنسټ څخه انحراف ونه کړي.

It is imperative that Islamic ‘Aqeedah is the basis for the education curriculum. The syllabi and the ways of teaching are all drafted in a manner that does not deviate from this basis.

یوې ژبنۍ معنا کې ویل کیږي: یو سړی علم زده کوي (عِلم) ـ یعنې هغه حقیقي علم ته رسیږي، او یو شی زده کوي ـ یعنې هغه پیژني. د «المحیط» قاموس کې راغلي دي: «هغه داسې زده کړه چې گویا یې د علم په توګه اورېدلې وي… او علم په انسان کې وي، او سړی عالِم او علیم وي». دا ژبنۍ معنا د علم کلمې او د هغې د مشتقاتو د معنا بنسټ ده، نو کلمې او مشتقاتو ژبنۍ معنا ترې اخیستل کیږي، تر هغو چې داسې کومه قرینه موجوده نه وي چې دا معنا اصطلاحي معنا ته واړوي. «د زدکړې نصاب» څخه مراد ژبنۍ معنا ده؛ یعنې هر ډول علم. د زدکړې نصاب هغه بنسټ دی چې په هغه باندې هغه معلومات جوړیږي چې زده کول غوښتل کیږي؛ یو اړخ ته دا هغه موضوعات دي چې دا معلومات یې شاملې وي، او بل اړخ ته دا چې دا معلومات به څنګه ورکول کیږي. نو دا دوه مسئلې شاملې کوي: لومړی، د مطالعې موضوعات، او دویم، د تدریس طریقې. څرنګه چې اسلامي عقیده د مسلمان د ژوند بنسټ دی، او د اسلامي دولت بنسټ دی، او د مسلمانانو تر منځ د اړیکو بنسټ دی، یعنې د ټولنې بنسټ دی، نو حتمي ده چې هر هغه معلومات چې مسلمان ترلاسه کوي، د اسلامي عقیدې پر بنسټ وي. دا خبره داسې ده چې دا معلومات د هغه د ژوند سره اړیکه ولري، یا د نورو سره د هغه د اړیکو سره، یا د دولت د سیاسي وضعیت سره، یا د دې ژوند د کوم بل اړخ سره، یا د هغه څه سره چې له دې مخکې وي یا له دې وروسته راځي. رسول الله ﷺ لومړی خلک اسلام ته رابلل، یعنې دا چې اسلامي عقیده ومني. کله چې دوی اسلام ومانه، نو هغه د اسلام احکام درس ورکول پیل کړل، او په دې ډول عقیده د رسول الله ﷺ د مسلمانانو ته د درسونو بنسټ وه. کله چې د هغه زوی ابراهیم مړ شو او لمر اخته شو، خلکو وویل چې لمر د ابراهیم د مرګ له امله اخته شوی دی، نو هغه ﷺ ورته وفرمایل:

It is said linguistically: a man learns knowledge (‘Ilm) – he arrives at the true knowledge, and he learns something – he knows it. In the Al-Muhit dictionary it mentions: “he learnt it is like he heard it as knowledge…and knowledge is in the person, and the man is a scholar, and knowledgeable”. This linguistic meaning is the basis of the meaning of the word knowledge and its derivations, and so the linguistic meaning of the word and its derivations are taken as long as there is no indication present which transfers it to the terminological meaning. What is meant by: “education curriculum” is the linguistic meaning; in other words, every knowledge. The education curriculum is an expression meaning the basis upon which the information which is desired to be learnt is built upon; from one angle this is the subjects which are encompassed by this information and from another angle how this information is going to be given. It therefore encompasses two issues: firstly, the topics for study, and secondly, the ways of teaching. Since the Islamic ‘Aqeedah is the basis of the Muslim’s life, and the basis for the Islamic State, and for the relationships between the Muslims, in other words, the basis for the society, then it is imperative that every piece of information that the Muslim receives is based upon the Islamic ‘Aqeedah. This is irrespective of whether the information was connected to his life, or to his relationship with others, or to the political situation in the State, or connected to any aspect of this life, or what came before it or what comes after it. The Messenger (pbuh) used to first call people to Islam, in other words, for them to embrace the Islamic ‘Aqeedah. Once they embraced Islam, he started teaching them the rules of Islam, and so the ‘Aqeedah was the basis of the teachings of the Messenger (pbuh) to the Muslims. When the sun was eclipsed at the time that his son Ibrahim died, the people said that the sun had eclipsed due to the death of Ibrahim, and so he said to them:

.» إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَ تَانِ مِنْ آيَاتِ اللهِ، لا يَ نْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ «.

.» إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَ تَانِ مِنْ آيَاتِ اللهِ، لا يَ نْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ «.

"سورج او سپوږمۍ د الله (ج) له نښو څخه دوه نښې دي، دوی د هیچا د مرګ یا ژوند له امله نه ګرهیږي." (متفق علیه)۔ همدا رنګه نبي ﷺ د لمریز او سپوږمیز ګرهنې په اړه ورکړې شوې معلومات د عقیدې پر بنسټ ولاړ کړل۔ امام البخاري د ابو سعید الخدري رضي الله عنه څخه روایت کوي، چې هغه ویلي:

“The Sun and the Moon are two signs from the signs of Allah (swt), they do not eclipse due to anyone’s death or life.” (agreed upon). And so the Prophet made the ‘Aqeedah the basis for the information he gave regarding the solar and lunar eclipses. It is reported by Al-Bukhari from Abu Sa‘id Al-Khudri who said:

فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ، فَأَصَبْ نَا سَبْ يًا مِنْ سَ بْيِ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ « الْعَرَبِ، فَاشْتَ هَيْ نَا النِّسَاءَ، فَاشْتَدَّتْ عَلَيْ نَا الْعُزْبَةُ وَأَحْبَبْ نَا الْعَزْلَ، فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللهِ » فَ قَالَ: مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَ وْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ. وَهِيَ كَائِنَة.

فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ، فَأَصَبْ نَا سَبْ يًا مِنْ سَ بْيِ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ « الْعَرَبِ، فَاشْتَ هَيْ نَا النِّسَاءَ، فَاشْتَدَّتْ عَلَيْ نَا الْعُزْبَةُ وَأَحْبَبْ نَا الْعَزْلَ، فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللهِ » فَ قَالَ: مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَ وْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ. وَهِيَ كَائِنَة.

ہم د الله (سبحانه و تعالیٰ) د رسول ﷺ سره د بني المصطلق په غزا کې ولاړو، او موږ ځینې عرب بندیان کړل، او د خپلو ښځو څخه اوږدې جدایۍ موږ ته ډیره سخته تمامېده، او موږ غوښتل چې عزل وکړو. موږ د الله (سبحانه و تعالیٰ) د رسول ﷺ څخه پوښتنه وکړه (چې آیا دا جائز دی). هغه وفرمایل: "که تاسو دا وکړئ، نو په تاسو باندې هیڅ ګناه نشته. هیڅ نفس داسې نشته چې (الله تعالیٰ) د قیامت تر ورځې پورې د پیدا کېدو فیصله کړې وي، مګر هغه به خامخا پیدا شي." او په بله روایت کې دي چې دوی د پیغمبر ﷺ څخه د عزل په اړه پوښتنه وکړه، او هغه وفرمایل:

“We went with Allah (swt)'s Messenger (pbuh), in the expedition of Bani Al-Mustaliq and we captured some of the 'Arabs as captives, and the long separation from our wives was pressing us hard and we wanted to practice coitus interruptus. We asked Allah (swt)'s Messenger (pbuh) (whether it was permissible). He said, " There is nothing upon you if you do it. No soul, (that which Allah (swt) has) destined to exist, up to the Day of Resurrection, but will definitely come, into existence."”, and in another narration they asked the Prophet about coitus interruptus and he said:

.» مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، فَإِنَّ اللهَ قَدْ كَتَبَ مَنْ هُوَ خَالِقٌ إِلَى ي وَْمِ الْقِيَامَةِ «.

.» مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، فَإِنَّ اللهَ قَدْ كَتَبَ مَنْ هُوَ خَالِقٌ إِلَى ي وَْمِ الْقِيَامَةِ «.

ځکه الله (ج) هغه څه لیکلي دي چې هغه یې پیدا کړي دي تر قیامت پورې؛ نو که تاسو یې وکړئ، په دې کې ستاسو پر ځان هیڅ ګناه نشته." او مسلم هم ورته روایت کړی دی. نو رسول الله ﷺ د عزل (جنسي اړیکه په داسې ډول چې نطفه بهر وغورځول شي) په اړه د پوښتنې ځواب داسې ورکړ چې آیا دا حمل مخنیوی کوي که نه، او د الله (ج) د علم په ایمان یې د خپل ځواب بنسټ ګرځولی و؛ په بل عبارت، هغه د اسلامي عقیدې څخه خپل ځواب بنسټ جوړ کړ. او یو شمیر روایات دلالت کوي چې د زده کړې نصاب بنسټ اسلامي عقیده ګرځول د دولت لپاره یوه واجبه مسئله ده، او دا چې د هغې څخه هیڅ ډول انحراف هم روا نه دی. په هرصورت، د زده کړې نصاب بنسټ عقیده ګرځول دا معنا نه لري چې هر معلومات باید له هغې څخه راووځي، ځکه شریعت دا نه دی غوښتي، او دا د واقعیت سره هم سمون نه خوري؛ ځکه هر معلومات له اسلامي عقیدې نه نه راوځي، زیرا عقیده یوازې د عقایدو او احکامو پورې ځانګړې ده او له نورو شیانو سره اړیکه نلري. بلکې د زده کړې نصاب بنسټ عقیده ګرځولو معنا دا ده چې هغه ټول معلومات چې د عقایدو او احکامو سره تړاو لري، باید له اسلامي عقیدې څخه راووځي، ځکه عقیده همدا ده چې راغلې ده. او د عقایدو او احکامو پرته نورو معلوماتو لپاره، د هغو بنسټ په اسلامي عقیده ګرځولو معنا دا ده چې دا معلومات او احکام باید په اسلامي عقیده ولاړ وي؛ په بل عبارت، اسلامي عقیده د معیار په توګه کارول کیږي، نو هرڅه چې ورسره ټکر ولري رد او نه منل کیږي، او هرڅه چې ورسره ټکر نه لري، د منلو وړ دي. نو عقیده د منلو او باور لپاره معیار ده.

There is nothing upon you if you do it, since Allah (swt) has Written whoever He Created until the day of Judgement.” and Muslim reported similar to this. So the Messenger (pbuh) answered their question regarding withdrawal from the angle of whether it prevents pregnancy, and made belief in the Knowledge of Allah (swt) the basis of his answer; in other words, he made the Islamic ‘Aqeedah the basis of his answer. And there are several narrations which indicate that making the Islamic ‘Aqeedah the basis for the education curriculum is an obligatory issue upon the State, and that it is not permitted for it to stray from that at all. However, making the ‘Aqeedah the basis for the education curriculum does not mean that every piece of information emanated from it, because that was not requested by the Shari’ah. This also contradicts the reality, since not every piece of information emanates from the Islamic ‘Aqeedah, since the ‘Aqeedah is specific to beliefs and laws, and has no relationship to anything else. Rather, the meaning of making it the basis for the education curriculum only means that all the information connected to beliefs and laws must emanate from the Islamic ‘Aqeedah, since that is what the ‘Aqeedah came with. As for with respect to any information other than beliefs and laws, the meaning of making the Islamic ‘Aqeedah the basis for it is that these information and laws should be built upon the Islamic ‘Aqeedah; in other words, the Islamic ‘Aqeedah is used as the criterion, so anything that contradicts it is rejected and not believed in, and whatever does not contradict it is permitted to be accepted. So the ‘Aqeedah is the criterion for acceptance and beliefs.

د معلومات او زده کړې له زاویې، داسې هیڅ شی نشته چې د زده کولو څخه یې منع کړي، ځکه هغه دلیلونه چې د علم د لټولو هڅوي عام دي؛ پیغمبر ﷺ فرمایلي دي:

As for the angle of information and learning, there is nothing that prohibits it from being learnt, since the evidences which encourage seeking knowledge are general; the Prophet said:

.» طَلَبُ الْعِل مِ فَرِيضَة «.

.» طَلَبُ الْعِل مِ فَرِيضَة «.

"علم حاصلول فرض دی"، الزرکشی په «التذکرہ» کې فرمايي: «او الحافظ جمال الدین المزّی ويلي دي: دا خبره له ډيرو لارو څخه روايت شوې ده، په دې ډول چې د حسن روايت درجې ته رسيږي»، او دا لفظ «علم» عام دی چې ټول هغه علوم شامل کوي چې ګټور وي. او ابو داود، احمد، ابن حبان او البيهقي په «الشعب» کې له کثير بن قيس څخه روايت کوي چې هغه وويل: «مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ» ﷺ.

“Seeking knowledge is a duty”, Al-Zarkashi said in Al- Tadhkirah: “and Al-Hafiz Jamal Al-Dinn Al-Mizzi said: this is reported from many paths such that it reaches the level of a Hasan narration”, and the word: “knowledge” which is general covering all knowledge that is beneficial. And Abu Dawud, Ahmad, Ibn Hibban, and Al-Bayhaqi in Al-Shu‘ab all reported from Kathir b. Qays that he said: .» مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ «.

هرڅوک چې د علم په لټه کې یوه لاره ونیسي، الله (ج) ده ته د جنت له لارو څخه یوه لاره آسانه کوي، او د «علم» کلمه عام ده، دا ټول هغه علم شامل کوي چې ګټور وي.

“Whoever sets out on a path in search of knowledge, Allah (swt) sets him on a path from the paths of Paradise” and the word: “knowledge” is general, covering all knowledge that is beneficial.

او په نیکه قرآن کې داسې نظریات او عقیدې شتون لري چې اسلام سره ټکر کوي، لکه:

And in the noble Quran there are ideas and beliefs which contradict Islam such as:

«او هیڅ شی زموږ د هلاکولو نه دی مګر زمانه» (الجاثیه: ۲۴) او نور داسې مثالونه، چې په دې دلالت کوي چې هغه افکار زده کول جائز دي چې د اسلامي عقیدې سره ټکر لري. په دې بنا، معلومات زده کول بغیر له دې چې په هغې باور وشي یا هغه ومنل شي، جائز دي او په دې کې هیڅ ناسمه خبره نشته، خو هغه څه چې منع دي هغه دا دي چې هغه افکار ومنل شي چې د اسلامي عقیدې سره ټکر کوي. د مثال په توګه، د ډارون نظریه وايي: انسانان له بندرانو څخه پیدا شوي دي، پداسې حال کې چې الله (ج) فرمایلي دي:

“And nothing destroys us but time.” (TMQ 45:24) and other such examples, which indicate the permissibility of learning those ideas which contradict the Islamic ‘Aqeedah. Accordingly, to learn information without adopting it or believing in it is permissible and there is nothing wrong with it, but what is prohibited is to adopt the ideas that contradict the Islamic ‘Aqeedah. For example, the idea of Darwin says: people evolved from apes, whereas Allah (swt) said:

"بې شکه، د عیسی علیه السلام مثال د الله (ج) په نزد د آدم علیه السلام په شان دی. هغه (الله) هغه له خاورو پیدا کړ، بیا یې ورته وفرمایل: «شه»، نو هغه شو." (تفسیر القرآن الکریم ۳:۵۹) او د کمونستي نظریې د ماډي تکامل نظریه وايي چې مادّه تل پرمختګ کوي، او نور هیڅ شی نشته چې دا یې پرمختللې وي، نو پدې ډول الله نشته، پداسې حال کې چې الله (ج) فرمایي:

“Indeed, the example of Jesus to Allah (swt) is like that of Adam. He created Him from dust; then He said to him, "Be," and he was.” (TMQ 3:59), and the communist theory of material evolution claims that material evolves eternally, and there is nothing else which developed it, and so there is no God, whereas Allah (swt) says:

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی دی، په الله (ج) ایمان راوړئ. (TMQ 4:136)، یعنی د هغه (ج) په شتون ایمان راوړئ، او هغه (ج) فرمایي:

“O you who have believed, believe in Allah (swt).” (TMQ 4:136), in other words, in His (swt) existence, and He (swt) says:

«هغه ذات چې آسمانونه او ځمکه او هغه څه چې د دواړو ترمنځ دي پیدا کړي» (سورۀ الفرقان، ۵۹)۔ د جاهلي ادب په کتاب کې راغلي دي چې د ابراهیم قصه جوړه شوې ده او دې کې هیڅ حقیقت نشته، بلکې راویانو دا قصه جوړه کړې ده، سره لدې چې د ابراهیم قصه په قرآن کریم کې ذکر شوې ده او داسې بیانېږي لکه چې په حقیقت کې پېښه شوې وي، نو دا انکار د قرآن کریم انکار دی۔ له همدې امله دا ډول معلومات او د دې په شان نور څه د تعلیمي نصاب ته نه ورځي که چېرې دا کار دې ته لاره هواروي چې دا معلومات ومنل شي او په هغې باور وشي، او له همدې امله دا د ابتدایي تعلیم برخه نه ده، ځکه دا کار به دې ته لار هواروي چې (ماشومان چې زده کوي) دا معلومات ومني۔ همداسې، که دا د نصاب برخه وګرځول شي، نو ضروري ده چې د دې سمون یا غلطي بیان شي او د دې نظریاتو تردید وشي، ترڅو هېڅوک دې ته لاره ونه کړي چې دا نظریات ومني یا پرې باور وکړي۔

“He who created the heavens and the earth and what is between them.” (TMQ 25:59). The Book of Pre-Islamic (Jaahili) Literature mentions that the story of Ibrahim was fabricated and that there is no substance in it but rather it was invented by the narrators, even though the story of Ibrahim is mentioned in the Quran and it tells it as a story that occurred in reality and so denying it is a rejection of the Quran. Therefore, these types of information and anything similar are not placed in the education curriculum if that would lead to them being adopted and believed in, and, therefore, they would not be a part of primary education, since this would lead to it being adopted (by the young children learning). In the same manner, if it is made part of the curriculum, it is imperative that its incorrectness be explained and that its ideas are dismantled such that no one would adopt them or believe in them.

په دې ډول، د اسلامي عقیدې څخه د زده کړې د نصاب بنسټ جوړ شوی دی، نو همدغه عقیده د هغو معلوماتو د منلو معیار ګرځولی شوی دی، چې د هغو د ریښتیا تایید او په هغو باور کول موخه ده، نه دا چې هغه یوازې یو معلومات وي.

In this manner, the Islamic ‘Aqeedah is made the basis for the education curriculum, so it is made the criterion for adopting information from the angle of confirming it as true and believing in it, and not simply from the angle that it is simply information.