حاکمان څلور ډوله دي: خلیفه، مرستیال چې ورته واک سپارل شوی وي، والي، او عامل، او هغه څوک چې د همدې حکم لاندې راځي. نور هر څوک حاکم نه ګڼل کیږي، بلکې کارکوونکي ګڼل کیږي.

There are four types of rulers: the Khalifah, the delegated assistant, the governor, and the worker (’amil), and whoever falls under the same rule. As for anyone else, they are not considered rulers, but rather employees.

په دې مضمون کې "حاکم" هغه صاحب اختیار شخص دی چې د چارو د سمبالولو مسؤولیت لري، پرته لدې چې دا واکمني د ټول دولت لپاره وي یا د یوې برخې لپاره. د شریعت د احکامو له استنباط څخه دا څلور کسان دي چې د چارو د سمبالولو، قوانینو د تطبیق کولو او د قوانینو په پلي کولو کې د دوی د اطاعت مسؤولیت لري: خلیفه، مرستیال (تفویض شوی وزیر)، والي، او عامل؛ او د واکمنۍ د مقام له امله دوی ته اطاعت کول واجب دي۔

The ruler in the article is the one holding authority who is responsible for governing the affairs, irrespective of whether the governance was for the whole State or for a part of it. Through deduction from the Shari’ah rules, the ones who are made responsible for governing the affairs, establishing the laws and are to be obeyed with respect to their implementation of the laws are these four: the Khalifah, the assistant (delegate minister), the governor, and the Amil; and they are to be obeyed due to their position of rule.

د خلیفې په اړه، هغه سړی دی چې امت (ملت) د دین (مذهب) د قائمولو لپاره د دوی د استازي په توګه د بیعت ورکول کیږي، نو هغه حدود قائموي، قوانین عملي کوي، او جهاد ترسره کوي، او د هغه اطاعت لازم دی:

With regards to the Khalifah, he is the man who is given the pledge by the Ummah (nation) to establish the Deen (religion)as their representative, and so he establishes the hudud, implements the laws, and carries out the Jihad, and he is owed obedience:

.وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَ لْ بِهِ فَ لْيُطِعْهُ إِنِ اسْتَطَاعَ، فَإِنْ جَاءَ « » آخَرُ ي نَُازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الآخَرِ.

.وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَ لْ بِهِ فَ لْيُطِعْهُ إِنِ اسْتَطَاعَ، فَإِنْ جَاءَ « » آخَرُ ي نَُازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الآخَرِ.

هغه څوک چې د یوه خلیفه سره بیعت کوي، باید هغ ته خپل لاس او زړه له اخلاصه ورکړي (یعنې په ظاهري او باطني توګه ورته تسلیم شي). هغه باید د خپل توان تر حده هغه ته اطاعت وکړي. که بل څوک راشي او د خلافت دعوه وکړي او د هغه د واک سره مخالفت وکړي، نو (مسلمانان) باید دغه سړی ووژني. (دا روایت مسلم د عبدالله بن عمرو بن العاص له لارې نقل کړی دی.)

“He who swears allegiance to a Caliph should give him the grasp of his hand and the sincerity of his heart (i. e. submit to him both outwardly as well as inwardly). He should obey him to the best of his capacity. If another man comes forward (as a claimant to Caliphate), disputing his authority, they (the Muslims) should behead the latter.” (reported by Muslim through ‘Abd Allah b. Amr b. Al-‘As).

څرنګه چې د استازي وزیر، هغه مرستیال دی چې خلیفه ته د چارو په چلولو او حکومت په اداره کولو کې مرسته کوي؛ په بل عبارت، عمومي او دوامداره تړلی واکمني. دې ته دلیل دا دی چې هغه د واک په مقام کې یو داسې کس دی چې په هغو مسئلو کې باید د هغه خبرو ته غاړه کیښودل شي چې خلیفه ورته سپارلي وي یا له هغه غوښتي وي چې د چارو په پلې کولو کې ورسره مرسته وکړي. احمد د ښه سند په لرلو سره د عایشې (رضي الله عنها) څخه روایت کړی چې هغې وویل: د الله رسول ﷺ وفرمایل،

As for the delegate minister, he is the assistant who assists the Khalifah in running the governing of the affairs; in other words, the general, continuous binding governorship. The evidence for this is that he is the one in a position of rule who must be obeyed in the issues that the Khalifah charged him with or requested him to assist him in carrying out the affairs. Ahmad reported with a good chain from 'Aisha (ra) that she said: the Messenger of Allah (pbuh) said,

"مَنْ وَلاَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ شَيْئًا فَأَرَادَ بِهِ خَيْ رًا جَعَلَ لَهُ وَزِيرَ صِدْقٍ، فَإِنْ نَسِيَ ذكََّرَهُ، وَإِنْ ذكََرَ أَعَانَه ".

"مَنْ وَلاَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ شَيْئًا فَأَرَادَ بِهِ خَيْ رًا جَعَلَ لَهُ وَزِيرَ صِدْقٍ، فَإِنْ نَسِيَ ذكََّرَهُ، وَإِنْ ذكََرَ أَعَانَه ".

کله چې الله (ج) د مسلمانانو په سر یو والی مقرر کړي او د دې والي لپاره خیر وغواړي، نو الله (ج) د هغه لپاره یو مخلص وزیر (مرستیال) مقرر کوي، چې کله هغه هیر کړي نو هغه ته یادونه وکړي، او کله چې هغه یاد کړي نو هغه سره مرسته وکړي.

“ When Allah (swt) appoints a governer over Muslims, and desire good for him (this ruler), Allah (swt) appoints a sincere minister (assistant) to him who will remind him if he forgets and helps him if he remembers.”.

څرنګه چې والي، هغه سړی دی چې خلیفه یې د دولت د یوې ولایت د ادارې واک ورکوي. دا چې هغه د حکومت کولو داسې مقام لري چې اطاعت یې واجب دی، دلیل هغه روایت دی چې مسلم د عوف بن مالک الاشجعي څخه نقل کړی، چې هغه وویل: ما رسول الله ﷺ ته اورېدلی چې ويل یې:

As for the governor, he is the man who the Khalifah gives authority to over one of the governorates of the State. The evidence that he is in a position of ruling who must be obeyed is what is reported by Muslim from Auf Bin Malik Al-Ashja’i who said that he heard the Messenger of Allah (pbuh) say.

."... أَلاَ مَنْ وَلِيَ عَلَيْهِ وَالٍ فَ رَآهُ يَأْتِي شَيْئًا مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ، فَ لْيَكْرَهْ مَا يَأْتِي مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ ، وَلاَ يَ نْزِعَنَّ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ ".

."... أَلاَ مَنْ وَلِيَ عَلَيْهِ وَالٍ فَ رَآهُ يَأْتِي شَيْئًا مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ، فَ لْيَكْرَهْ مَا يَأْتِي مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ ، وَلاَ يَ نْزِعَنَّ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ ".

... خبردار! هر څوک چې یو والي (حاکم) یې ټاکل شوی وي او وویني چې والي د الله تعالیٰ په نافرمانۍ کې لاس اچوي، نو هغه باید د دې کار په اړه انکار وکړي، ځکه چې دا د الله نافرمانۍ ده، خو هغه باید د والي له اطاعت څخه لاس نه اخلي.

“…mind you! One who has a governer appointed over him and he finds that the governer indulges in an act of disobedience to Allah, he should condemn his act, in disobedience to Allah, but should not withdraw himself from his obedience.”.

. "... إِذَا رَأَيْ تُمْ مِنْ وُلاتِكُمْ شَيْئًا تَكْرَهُ ونَهُ، فَاكْرَهُوا عَمَلَهُ، وَلا تَ نْزِعُوا يَدًا مِنْ طَاعَةٍ ".

. "... إِذَا رَأَيْ تُمْ مِنْ وُلاتِكُمْ شَيْئًا تَكْرَهُ ونَهُ، فَاكْرَهُوا عَمَلَهُ، وَلا تَ نْزِعُوا يَدًا مِنْ طَاعَةٍ ".

وګورئ، عامل هغه څوک دی چې خلیفه یې د یو کلي، ښار یا د یوې ولسوالۍ برخې باندې مسؤل ټاکي، یا د هغه استازی دی. د هغه دنده د والي (ولایت مشر) د دندې په څېر ده، خو فرق دا دی چې هغه د ولایت یوې برخې باندې حکومت کوي، نه د ټول ولایت باندې، او له همدې امله هغه هم د والي په څېر یو داسې واکمن دی چې اطاعت یې واجب دی، ځکه هغه یو داسې مشر دی چې یا له خلیفه څخه ټاکل شوی دی یا له والي څخه. البخاري د انس بن مالک څخه روایت کړی چې هغه وویل: رسول الله ﷺ وفرمایل:

As for the ‘Amil he is the one who the Khalifah puts in charge of, or his representative, a village, town or part of a governorate. His work is like that of the governor except that he is ruling over a part of the governorate and not the whole of it and accordingly he is a ruler who must be obeyed like the governor, because he is a leader coming either from the Khalifah or the governor. Al- Bukhari reported from Anas b. Malik who said that the Messenger of Allah (pbuh) said.

. "اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وإِنِ اسْ تُ عْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِ ي كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَة ".

. "اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وإِنِ اسْ تُ عْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِ ي كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَة ".

«که یو حبشي، چې سر یې د وچې مويزې په شان وي، ستاسو امیر وټاکل شي، نو خبره واورئ او اطاعت یې وکړئ». امام مسلم د ام الحصین په روایت کړی دی، چې وایي: ما د الوداع په حج کې د پيغمبر ﷺ خطبه واوریده چې ویې فرمایل.

“Listen and obey even if an Ethiopian whose head is like a raisin where made your ruler”. Muslim reported from Umm Al- Husayn who said that she heard the Prophet (phuh) give a sermon in the farewell pilgrimage where he said.

."وَلَوِ اسْتُ عْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ يَ قُودُكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا".

."وَلَوِ اسْتُ عْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ يَ قُودُكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا".

او که چیرې د الله د کتاب له مخې درباندې یو غلام هم مشر وټاکل شي، نو د هغه خبره واوریه او اطاعت یې وکړه۔

“and even if a slave who leads you by the book of Allah is appointed over you, listen to him and obey”.

د «او هرڅوک چې د ورته حکم لاندې راځي» له جملې څخه مراد هغه مظالمو قاضي او د قاضیانو قاضي دی، که چیرې هغه ته د مظالمو قاضي د ټاکلو او ګوښه کولو واک ورکړل شوی وي، همدارنګه د مظالمو په محکمه کې د قاضیانو واکونه، ځکه چې د مظالمو قاضي د هغه حکم څخه دی لکه څنګه چې د ۷۸ مادې موضوع ده.

With respect to the expression “and whoever falls under the same rule”, this means the Madhalim judge and the judge of judges if he is given the authority to appoint and remove the Madhalim judge, as well as the powers of the judges in Madhalim, since the judge of Madhalim is from the rule as is the subject of article 78