والی پر لازم نہیں کہ وہ اپنے مجاز اختیار کے تحت انجام دیے گئے کاموں کی اطلاع خلیفہ کو دے۔ اگر کوئی نیا مسئلہ پیدا ہو جس کی کوئی نظیر موجود نہ ہو، تو اسے پہلے خلیفہ کو اس کی اطلاع دینی ہوگی، اور پھر وہ خلیفہ کی ہدایات کے مطابق کارروائی کرے گا۔ اگر اسے خوف ہو کہ تاخیر کی صورت میں مسئلہ مزید بگڑ جائے گا، تو وہ کارروائی کر لے اور بعد میں اسے خلیفہ کو پہلے سے اطلاع نہ دینے کی وجہ بتانا ہوگی۔

The governor is not obliged to inform the Khalifah of what he has carried out within his authorised command. If a new problem arises which has no precedent, he has to inform the Khalifah about it first, and he then proceeds according to the instructions of the Khalifah. If he was afraid that the problem would be exacerbated if delayed, he carries out the action and then must inform the Khalifah later on about the reason for not informing him beforehand.

دلیل دا دی چې نبي کریم ﷺ خپلو والیانو ته واک ورکړی و او له دوی څخه یې نه غوښتل چې هغه کارونه چې کوي له هغه ته خبر کړي، او دوی به هیڅ شی له هغه ته نه راپورته کاوه. بلکه دوی به خپل کارونه په بشپړ خپلواکۍ سره کول، هر یو به د خپل نظر له مخې په خپل مشرۍ کې حکومت کاوه؛ د معاذ، عتاب بن اسید، العلاء بن الحضرمي، او د رسول الله ﷺ د ټولو والیانو دا طریقه وه، چې دا په دې دلالت کوي چې والی د خپل کارونو څخه هیڅ شی خلیفه ته نه خبروي. او په دې اړه هغه د مرستیال څخه توپیر لري، ځکه مرستیال باید د هر هغه کار څخه چې کوي خلیفه ته خبر ورکړي، پداسې حال کې چې والي ته د خپلو کارونو له کومه شي څخه خلیفه ته خبر ورکول واجب نه دي.

The evidence is that the Prophet (phuh) empowered his governors and did not request them to inform him of what actions they undertook and they did not use to report to him about anything. Rather, they used to undertake their actions with full independence, each of them ruling in his leadership by his opinion; this was the manner of Mu’adh, and ’Attab Bin Asid, Al- ’Ala’ b. Al-Hadrami, and of all of the governors of the Messenger of Allah (pbuh) – which indicates that the governor does not inform the Khalifah about anything from his actions. And in this regard, he is different from the assistant, since the assistant must inform the Khalifah about every action that he undertakes, whereas it is not obligatory upon the governor to inform the Khalifah about any of his actions.

خلیفہ ہرعامل (معاون) کے ہر عمل کی جانچ کرنا واجب ہے، جبکہ والی کے ہر عمل کی جانچ کرنا اس پر ضروری نہیں، اگرچہ وہ والیوں کے احوال کا جائزہ لیتا رہتا ہے اور ان کی طرف سے آنے والی خبروں کی پڑتال کرتا ہے۔ اسی لیے والی کو اپنی ولایت میں مطلق اختیار حاصل ہوتا ہے، اور یہی وجہ ہے کہ جب معاذ کو یمن بھیجا گیا تو انہوں نے رسول اللہ ﷺ سے کہا: "میں اپنی رائے سے فیصلہ کروں گا"؛ پس یہ اس بات کی دلیل ہے کہ والی خلیفہ کو (ہر بات کی) اطلاع نہیں دیتا، بلکہ اپنی رائے سے کام لیتا ہے۔ اہم معاملات میں خلیفہ کی رائے لینا ممنوع نہیں، لیکن غیر اہم معاملات میں وہ خلیفہ کی رائے نہیں لیتا تاکہ لوگوں کے مفادات میں تاخیر نہ ہو۔ اگر کوئی نیا معاملہ پیش آjائے تو وہ اسے خلیفہ کی رائے پر چھوڑ دیتا ہے، کیونکہ والی بنانے کا مطلب یہ ہے کہ خلیفہ کسی شہر یا علاقے کی قیادت والی کو سونپتا ہے، جو وہاں کے تمام لوگوں پر حاکم ہوتا ہے، اور اس کے اعمال میں سے معلوم امور پر اس کا کنٹرول ہوتا ہے۔ لہٰذا اگر کوئی ایسا نیا معاملہ پیش آئے جو پہلے معلوم نہ تھا تو اسے خلیفہ کے جائزے کے لیے چھوڑ دیا جاتا ہے، إلا یہ کہ اندیشہ ہو کہ اس میں تاخیر نقصان دہ ہوگی، تب والی وہ معاملہ خود انجام دیتا ہے اور پھر خلیفہ کو اطلاع دیتا ہے، کیونکہ وہ ایک ایسا معاملہ تھا جس کی کوئی نظیر پہلے موجود نہ تھی۔

It is obligatory that the Khalifah scrutinise every action the assistant undertakes, whereas it is not necessary for him to scrutinise every action of the governor, though he studies the situation of the governors and scrutinises the news from them. Accordingly, the governor has unrestricted action in his governorship, which is why Mu’adh said to the Messenger (pbuh) when he was sent to Yemen “I will exert my own opinion.”; so this is evidence that the governor does not inform the Khalifah, rather he exercises his opinion. It is not forbidden to take the opinion of the Khalifah in the important issues, but he does not seek his opinion in unimportant issues in order that the interests of the people are not delayed. If something new occurs, he leaves it to the opinion of the Khalifah, because the empowerment of the governorship is that the Khalifah delegates the leadership of a city or region to the governor which is a governorship over all its people, and control in the known issues from his actions. So if a new issue which was not previously known occurred, it is left for the examination of the Khalifah, unless it was feared that this would be detrimental, in which case the governor undertakes the issue and then informs the Khalifah, since it was an issue that was unprecedented.