Ini ialah apabila sesuatu hukum ditetapkan oleh Sunnah yang menjadikan wajib untuk menyanggahi Qiyas dan menolaknya, dalam satu realiti daripada antara realiti-realiti. Contohnya ialah apa yang diriwayatkan berkenaan sahnya puasa apabila seseorang memakan atau meminum sesuatu secara tidak sengaja. Qiyas mewajibkan batalnya puasa, namun wujudnya nas yang menunjukkan kepada sahnya puasa menyebabkan kaum Hanafiyah menolak Qiyas dalam konteks ini.

This is when a Hukm is established by the Sunnah that makes it necessary to oppose the Qiyaas and to reject it, within a reality from amongst the realities. An example of this is found in what has been narrated in relation to the validity of fasting when food or drink is consumed accidently. The Qiyaas dictated the breaking of the fast however the presence of the text guiding to the validity of the fast made the Hanafiyah reject the Qiyaas within this context.

Contoh lain berkaitan mazhab Hanafiyah ialah mengenai batalnya wudhu' dan ketawa yang terbahak-bahak semasa solat. Qiyas menetapkan bahawa solat sahaja yang menjadi batal kerana kecacatan atau kekurangan itu hanya terletak padanya. Dan jika kecacatan itu terletak pada yang disyaratkan (mashroot), iaitu solat, maka kecacatan (khalal) itu tidak merebak sehingga kepada syarat (shart), iaitu wudhu'. Namun, perkara yang membatalkan wudhu' itu berdasarkan sunnah, kerana Nabi ﷺ telah memutuskan bahawa wudhu' orang-orang yang ketawa terbahak-bahak dalam solat mereka akibat melihat seorang buta tersungkur adalah batal.

Another example in respect to the Hanafiyah relates to the invalidation of the Wudoo’ and the loud burst of laughter during the Salaah. Qiyaas dictates that the Salaah alone is invalidated as the fault or defect lay in it alone. And if the fault lay in the Mashroot (conditioned matter) which is the Salaah that fault (Khalal) does not extend beyond that to the Shart (condition) which is the Wudoo’. However, that which nullifies the Wudoo’ is the Sunnah because the Nabi (saw) declared the Wudoo’ of those who had laughed out loud in their Salaah as a result of seeing a blind man tumble to be invalidated.

Oleh itu, Istihsan yang diambil daripada Sunnah bertentangan dengan Qiyas dalam kedua-dua senario ini, dan oleh itu Sunnah diambil dan bukan Qiyas.

Consequently, the Istihsaan taken from the Sunnah is in opposition to the Qiyaas in these two scenarios and consequently the Sunnah is taken and not the Qiyaas.

Ini bermaksud meninggalkan Qiyaas dalam sesuatu Mas'alah (isu) kerana wujudnya Ijmaa' yang berlaku ke atas sesuatu selain daripada apa yang ditunjukkan oleh Qiyaas dalam isu tersebut.

This means leaving the Qiyaas in a Mas’alah (issue) due to the convening of an Ijmaa’ upon other than what the Qiyaas led to within that issue.

Itu seperti ijmak kaum Muslimin ke atas sahnya akad Istisna' (memesan sesuatu untuk dibuat). Ini seumpama perjanjian anda dengan seorang tukang kayu untuk membuatkan almari pakaian untuk anda dengan spesifikasi tertentu. Qiyas tidak akan membenarkannya, kerana perkara yang menjadi dasar akad itu (iaitu akad ('Aqd)) dibuat ke atas sesuatu yang tidak wujud, sedangkan dalam kes ini Syari' (Pembuat Syariat) telah melarang akad ke atas sesuatu yang tidak wujud.

That is like the Ijmaa’ of the Muslims upon the validity of the contract of Istisnaa’ (ordering something to be manufactured). This would be like your agreement with a carpenter to make a wardrobe for you of a particular description. Qiyaas would not permit that because the matter the agreement (i.e. the contract (‘Aqd)) is being made upon that which does not exist in the case where the Shaari’ (legislator) has prohibited the contract upon that which does not exist.

Di sini Istihsan tercermin dalam pengambilan dari Ijma', yang menyatakan kebolehan Istisna' (pembuatan), dan bertentangan dengan Qiyas yang menyatakan ketidakbolehan mengadakan akad seperti itu atas sesuatu yang belum wujud, seperti almari pakaian dalam contoh di atas.

Here the Istihsaan is reflected in taking from the Ijmaa’ which states the permissibility of Istisnaa’ (manufacturing) and is contrary to the Qiyaas that states the impermissibility of convening such a contract upon that which does not exist, like the wardrobe in the above example.

Mazhab Hanafi menerima kaedah (prinsip): ‘Ad-Darooraat Tubeehu l-Mahzhooraat’ (Keperluan mendesak membolehkan perkara yang dilarang). Maka apabila seorang Mujtahid mendapati terdapat Daroorah (keperluan mendesak) dalam sesuatu Mas’alah (isu), dia akan meninggalkan Qiyaas dan mengambil pendekatan menurut kehendak kaedah: ‘Keperluan mendesak membolehkan perkara yang dilarang’. Contohnya ialah penyucian tanah dan perigi, kerana ia tidak mungkin disucikan jika kita berpegang kepada Qiyaas. Ini kerana tidak mungkin untuk menuang air ke atas kolam atau perigi bagi menyucikannya, kerana air yang masuk ke dalam kolam atau perigi itu menjadi najis apabila bersentuhan dengan Najas, sama seperti timba menjadi najis apabila bersentuhan dengan air dan kembali menjadi Najas (najis). Oleh itu, disebabkan keperluan mendesak, mereka menggunakan Istihsaan untuk meninggalkan amalan menurut kehendak Qiyaas.

The Hanafiyah adopt the Qaa’idah (principle): ‘Ad-Darooraat Tubeehu l-Mahzhooraat’ (The necessities make the prohibited matters permissible). So when or if the Mujtahid found a Daroorah (necessity) within a Mas’alah (issue) he would leave the Qiyaas and adopt in accordance to the dictates of the Qaa’idah: ‘The necessities make the prohibited matters permissible’. An example of this is the purifying of the land and the wells because it is not possible to purify them when we have adopted Qiyaas. That is because it is not possible to pour water upon the basin or well for it to be purified as the water entering the basin or well becomes impure upon coming into contact with the Najas just as the bucket becomes impure by coming into contact with the water and returns as being Najas (impure). Therefore, due to necessity of the need they utilised Istihsaan to abandon working in accordance to the dictates of the Qiyaas.

Para fuqaha' menilai bahawa perigi atau kolam air akan disucikan dengan menimba sejumlah besar timba air sepadan dengan kadar najis, sehingga, dengan mengulangi penimbaan dan penuangan (iaitu penggantian), kadar najis itu berkurang, walaupun ia tidak dibuang sepenuhnya.

The Fuqahaa’ evaluated that the well or water basin would be purified by scooping out a large number of bucketfuls of water corresponding to the (amount of) Najaasah (impurity) until, by repeating the scooping and pouring (i.e. replacing), the proportion of the Najaasah is lessened, even if it is not completely removed.

Ini adalah berdasarkan pendapat Hanafiyah berkenaan meninggalkan Qiyaas yang menuntut penghapusan Najaasah (sepenuhnya) sambil menerima pakai Istihsaan Ad-Daroorah yang mengabaikan sebahagian Najaasah (kekotoran) yang masih tertinggal. Pertentangan Istihsaan terhadap Qiyaas menurut Hanafiyah berkenaan dua jenis pertama: ‘Istihsaan As-Sunnah’ dan ‘Istihsaan Al-Ijmaa’’, merupakan suatu pertentangan antara nas-nas yang mengandungi ‘Ilal (sebab) Shar’iyah dengan nas-nas lain dalam masalah (Mas’alah) yang sama daripada Sunnah dan Ijmaa’. Para ‘Ulamaa’ telah meneliti pertentangan ini dan telah menetapkan kaedah-kaedah (Qawaa’id) baginya, yang akan kami bincangkan dalam bahagian kedua kitab ‘Al-Waadih Fee Usool ul-Fiqh’ Inshaa Allah. Kaedah-kaedah ini ialah seperti ‘Umoom dan Khusoos, Istithnaa’ serta At-Ta’aadul dan At-Taraaajeeh.