لازم است که عقیدهٔ اسلامی پایهٔ برنامهٔ آموزشی باشد. سرفصل‌ها و شیوه‌های تدریس همگی به گونه‌ای تدوین می‌شوند که از این پایه منحرف نشوند.

It is imperative that Islamic ‘Aqeedah is the basis for the education curriculum. The syllabi and the ways of teaching are all drafted in a manner that does not deviate from this basis.

گفته می‌شود از نظر لغوی: انسان «علم» را فرا می‌گیرد؛ یعنی به حقیقت دانش می‌رسد، و «چیزی را می‌آموزد»؛ یعنی آن را می‌داند. در فرهنگ «المحیط» آمده است: «او آن را آموخت» یعنی گویی آن را به‌عنوان دانش شنید… و دانش در شخص است، و آن مرد عالم و دانا است. این معنای لغوی، مبنای معنای واژه «علم» و مشتقات آن است؛ بنابراین تا زمانی که نشانه‌ای وجود نداشته باشد که آن را به معنای اصطلاحی منتقل کند، معنای لغوی واژه و مشتقاتش پذیرفته می‌شود. آنچه از عبارت «برنامه آموزشی» مقصود است، همان معنای لغوی است؛ یعنی هر دانشی. «برنامه آموزشی» تعبیری است به معنای پایه‌ای که اطلاعاتی که قصد فراگیری آن‌ها وجود دارد، بر آن بنا می‌شود؛ از یک جهت این، موضوعات و دروسی است که این اطلاعات دربرمی‌گیرند و از جهت دیگر، شیوه ارائه این اطلاعات است. بنابراین دو موضوع را دربرمی‌گیرد: نخست، موضوعات مورد مطالعه، و دوم، روش‌های تدریس. از آنجا که عقیده اسلامی، پایه زندگی مسلمان، پایه دولت اسلامی و پایه روابط میان مسلمانان است، یعنی پایه جامعه؛ پس لازم است که هر اطلاعاتی که مسلمان دریافت می‌کند، بر عقیده اسلامی بنا شده باشد. این امر فرقی ندارد که آن اطلاعات به زندگی او، یا به رابطه‌اش با دیگران، یا به وضعیت سیاسی در دولت مربوط باشد، یا به هر جنبه‌ای از این زندگی، یا به آنچه پیش از آن یا پس از آن است. پیامبر ﷺ نخست مردم را به اسلام فرا می‌خواند؛ یعنی آنان را به پذیرش عقیده اسلامی دعوت می‌کرد. هنگامی که مردم اسلام را می‌پذیرفتند، ایشان به آموزش احکام اسلام به آنان می‌پرداخت؛ و از این رو عقیده، پایه تعالیم پیامبر ﷺ به مسلمانان بود. هنگامی که خورشید در زمان مرگ پسرش ابراهیم گرفت، مردم گفتند که خورشید به سبب مرگ ابراهیم گرفته است، و او به ایشان فرمود:

It is said linguistically: a man learns knowledge (‘Ilm) – he arrives at the true knowledge, and he learns something – he knows it. In the Al-Muhit dictionary it mentions: “he learnt it is like he heard it as knowledge…and knowledge is in the person, and the man is a scholar, and knowledgeable”. This linguistic meaning is the basis of the meaning of the word knowledge and its derivations, and so the linguistic meaning of the word and its derivations are taken as long as there is no indication present which transfers it to the terminological meaning. What is meant by: “education curriculum” is the linguistic meaning; in other words, every knowledge. The education curriculum is an expression meaning the basis upon which the information which is desired to be learnt is built upon; from one angle this is the subjects which are encompassed by this information and from another angle how this information is going to be given. It therefore encompasses two issues: firstly, the topics for study, and secondly, the ways of teaching. Since the Islamic ‘Aqeedah is the basis of the Muslim’s life, and the basis for the Islamic State, and for the relationships between the Muslims, in other words, the basis for the society, then it is imperative that every piece of information that the Muslim receives is based upon the Islamic ‘Aqeedah. This is irrespective of whether the information was connected to his life, or to his relationship with others, or to the political situation in the State, or connected to any aspect of this life, or what came before it or what comes after it. The Messenger (pbuh) used to first call people to Islam, in other words, for them to embrace the Islamic ‘Aqeedah. Once they embraced Islam, he started teaching them the rules of Islam, and so the ‘Aqeedah was the basis of the teachings of the Messenger (pbuh) to the Muslims. When the sun was eclipsed at the time that his son Ibrahim died, the people said that the sun had eclipsed due to the death of Ibrahim, and so he said to them:

.» إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَ تَانِ مِنْ آيَاتِ اللهِ، لا يَ نْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ «.

.» إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَ تَانِ مِنْ آيَاتِ اللهِ، لا يَ نْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ «.

«الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لَا يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَا لِحَيَاتِهِ» (متفق عليه). و لذا جعل النبيُّ ﷺ العقيدةَ أساسًا لما أخبر به عن كسوفِ الشمسِ والقمر. وقد روى البخاري عن أبي سعيد الخدري أنه قال:

“The Sun and the Moon are two signs from the signs of Allah (swt), they do not eclipse due to anyone’s death or life.” (agreed upon). And so the Prophet made the ‘Aqeedah the basis for the information he gave regarding the solar and lunar eclipses. It is reported by Al-Bukhari from Abu Sa‘id Al-Khudri who said:

فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ، فَأَصَبْ نَا سَبْ يًا مِنْ سَ بْيِ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ « الْعَرَبِ، فَاشْتَ هَيْ نَا النِّسَاءَ، فَاشْتَدَّتْ عَلَيْ نَا الْعُزْبَةُ وَأَحْبَبْ نَا الْعَزْلَ، فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللهِ » فَ قَالَ: مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَ وْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ. وَهِيَ كَائِنَة.

فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ، فَأَصَبْ نَا سَبْ يًا مِنْ سَ بْيِ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ « الْعَرَبِ، فَاشْتَ هَيْ نَا النِّسَاءَ، فَاشْتَدَّتْ عَلَيْ نَا الْعُزْبَةُ وَأَحْبَبْ نَا الْعَزْلَ، فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللهِ » فَ قَالَ: مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَ وْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ. وَهِيَ كَائِنَة.

ما همراه رسول الله ﷺ در غزوه بنی المصطلق بیرون رفتیم و عده‌ای از اسیران عرب را به اسارت گرفتیم. دوری طولانی از همسرانمان ما را سخت در فشار گذاشته بود و می‌خواستیم عزل کنیم. از رسول الله ﷺ پرسیدیم (که آیا این کار جایز است). فرمود: «اگر چنین کنید، گناهی بر شما نیست. هیچ جانی نیست که (خداوند) تا روز قیامت مقدر کرده باشد که وجود یابد، مگر آنکه قطعاً به وجود خواهد آمد.» و در روایت دیگری، از پیامبر ﷺ درباره عزل پرسیدند و ایشان فرمود:

“We went with Allah (swt)'s Messenger (pbuh), in the expedition of Bani Al-Mustaliq and we captured some of the 'Arabs as captives, and the long separation from our wives was pressing us hard and we wanted to practice coitus interruptus. We asked Allah (swt)'s Messenger (pbuh) (whether it was permissible). He said, " There is nothing upon you if you do it. No soul, (that which Allah (swt) has) destined to exist, up to the Day of Resurrection, but will definitely come, into existence."”, and in another narration they asked the Prophet about coitus interruptus and he said:

.» مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، فَإِنَّ اللهَ قَدْ كَتَبَ مَنْ هُوَ خَالِقٌ إِلَى ي وَْمِ الْقِيَامَةِ «.

.» مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَ فْعَلُوا، فَإِنَّ اللهَ قَدْ كَتَبَ مَنْ هُوَ خَالِقٌ إِلَى ي وَْمِ الْقِيَامَةِ «.

آنچه از آن کسی که انجام داد گناهی بر او نیست، زیرا خداوند (سبحانه و تعالی) آنچه را آفریده تا روز قیامت نوشته است.» و مسلم نیز مانند این را روایت کرده است. پس پیامبر (صلی الله علیه وسلم) پاسخ پرسش ایشان را درباره عزل از این جهت که آیا از بارداری جلوگیری می‌کند، داد و اعتقاد به علم خداوند (سبحانه و تعالی) را پایه پاسخ خود قرار داد؛ به عبارت دیگر، عقیده اسلامی را پایه پاسخ خود قرار داد. و روایات متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد قرار دادن عقیده اسلامی به‌عنوان پایه برنامه درسی آموزشی بر عهده دولت واجب است و برای آن جایز نیست که به هیچ وجه از آن منحرف شود. با این حال، قرار دادن عقیده به‌عنوان پایه برنامه درسی آموزشی به این معنا نیست که هر اطلاعاتی باید از آن برخیزد، زیرا شریعت چنین چیزی را نخواسته است. این امر با واقعیت نیز در تضاد است، زیرا هر اطلاعاتی از عقیده اسلامی برنمی‌خیزد، چرا که عقیده ویژه باورها و احکام است و هیچ ارتباطی با چیزهای دیگر ندارد. بلکه معنای پایه قرار دادن آن برای برنامه درسی تنها این است که تمام اطلاعات مرتبط با باورها و احکام باید از عقیده اسلامی برخیزد، زیرا عقیده اسلامی با همین‌ها آمده است. اما درباره هر اطلاعاتی غیر از باورها و احکام، معنای پایه قرار دادن عقیده اسلامی برای آن این است که این اطلاعات و احکام باید بر پایه عقیده اسلامی بنا شوند؛ به عبارت دیگر، عقیده اسلامی به‌عنوان معیار به کار گرفته می‌شود، بنابراین هر آنچه با آن در تضاد باشد رد می‌شود و به آن ایمان آورده نمی‌شود، و هر آنچه با آن در تضاد نباشد پذیرفتنی است. پس عقیده معیار پذیرش و باورها است.

There is nothing upon you if you do it, since Allah (swt) has Written whoever He Created until the day of Judgement.” and Muslim reported similar to this. So the Messenger (pbuh) answered their question regarding withdrawal from the angle of whether it prevents pregnancy, and made belief in the Knowledge of Allah (swt) the basis of his answer; in other words, he made the Islamic ‘Aqeedah the basis of his answer. And there are several narrations which indicate that making the Islamic ‘Aqeedah the basis for the education curriculum is an obligatory issue upon the State, and that it is not permitted for it to stray from that at all. However, making the ‘Aqeedah the basis for the education curriculum does not mean that every piece of information emanated from it, because that was not requested by the Shari’ah. This also contradicts the reality, since not every piece of information emanates from the Islamic ‘Aqeedah, since the ‘Aqeedah is specific to beliefs and laws, and has no relationship to anything else. Rather, the meaning of making it the basis for the education curriculum only means that all the information connected to beliefs and laws must emanate from the Islamic ‘Aqeedah, since that is what the ‘Aqeedah came with. As for with respect to any information other than beliefs and laws, the meaning of making the Islamic ‘Aqeedah the basis for it is that these information and laws should be built upon the Islamic ‘Aqeedah; in other words, the Islamic ‘Aqeedah is used as the criterion, so anything that contradicts it is rejected and not believed in, and whatever does not contradict it is permitted to be accepted. So the ‘Aqeedah is the criterion for acceptance and beliefs.

از نظر کسب اطلاع و یادگیری، هیچ چیزی که مانع یادگیری آن باشد وجود ندارد، زیرا دلایلی که به طلب علم تشویق می‌کنند عام هستند؛ پیامبر ﷺ فرمود:

As for the angle of information and learning, there is nothing that prohibits it from being learnt, since the evidences which encourage seeking knowledge are general; the Prophet said:

.» طَلَبُ الْعِل مِ فَرِيضَة «.

.» طَلَبُ الْعِل مِ فَرِيضَة «.

«طلب علم فریضه است»، زرکشی در «التذکره» گفته است: «و حافظ جمال‌الدین مِزّی گفته است: این حدیث از راه‌های بسیاری روایت شده، به گونه‌ای که به درجه‌ی حدیث حسن می‌رسد»، و واژه‌ی «علم» عام است و هر دانش سودمندی را در بر می‌گیرد. و ابوداوود، احمد، ابن حبان و بیهقی در «شُعَب الإیمان» همگی از کثیر بن قیس روایت کرده‌اند که گفت: «هر کس راهی را بپیماید که در آن به دنبال علم است، خداوند به‌واسطه‌ی آن راهی از راه‌های بهشت را برایش آسان می‌گرداند».

“Seeking knowledge is a duty”, Al-Zarkashi said in Al- Tadhkirah: “and Al-Hafiz Jamal Al-Dinn Al-Mizzi said: this is reported from many paths such that it reaches the level of a Hasan narration”, and the word: “knowledge” which is general covering all knowledge that is beneficial. And Abu Dawud, Ahmad, Ibn Hibban, and Al-Bayhaqi in Al-Shu‘ab all reported from Kathir b. Qays that he said: .» مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ «.

«هر کس راهی را در جستجوی علم بپیماید، الله (سبحانه و تعالی) او را بر راهی از راه‌های بهشت قرار می‌دهد» و واژه «علم» عام است و شامل هر علم سودمندی می‌شود.

“Whoever sets out on a path in search of knowledge, Allah (swt) sets him on a path from the paths of Paradise” and the word: “knowledge” is general, covering all knowledge that is beneficial.

و در قرآن کریم اندیشه‌ها و باورهایی وجود دارد که با اسلام در تضاد است، از جمله:

And in the noble Quran there are ideas and beliefs which contradict Islam such as:

«و ما یهلکنا إلا الدهر» (الجاثیہ: ۲۴) اور اسی طرح کی دوسری مثالیں، جو ان نظریات کو سیکھنے کے جواز پر دلالت کرتی ہیں جو اسلامی عقیدے کے مخالف ہوں۔ بنابراین، معلومات کو بغیر اپنانے یا ان پر ایمان لائے سیکھنا جائز ہے اور اس میں کوئی حرج نہیں، لیکن جو چیز ممنوع ہے وہ ان نظریات کو اپنانا ہے جو اسلامی عقیدے کے مخالف ہوں۔ مثال کے طور پر ڈارون کا نظریہ کہتا ہے کہ انسان بندروں سے ارتقا پذیر ہوئے، جبکہ اللہ سبحانہ و تعالیٰ نے فرمایا:

“And nothing destroys us but time.” (TMQ 45:24) and other such examples, which indicate the permissibility of learning those ideas which contradict the Islamic ‘Aqeedah. Accordingly, to learn information without adopting it or believing in it is permissible and there is nothing wrong with it, but what is prohibited is to adopt the ideas that contradict the Islamic ‘Aqeedah. For example, the idea of Darwin says: people evolved from apes, whereas Allah (swt) said:

«همانا مثل عیسی نزد الله (سبحانه و تعالی) مانند مثل آدم است. او را از خاک آفرید، سپس به او فرمود: "باش"، پس او بود.» (قرآن کریم ۳:۵۹)، و نظریه کمونیستی تکامل مادی ادعا می‌کند که ماده به‌طور ابدی تکامل می‌یابد و هیچ چیز دیگری آن را پدید نیاورده است، و از این رو خدایی وجود ندارد، در حالی که الله (سبحانه و تعالی) می‌فرماید:

“Indeed, the example of Jesus to Allah (swt) is like that of Adam. He created Him from dust; then He said to him, "Be," and he was.” (TMQ 3:59), and the communist theory of material evolution claims that material evolves eternally, and there is nothing else which developed it, and so there is no God, whereas Allah (swt) says:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به الله (سبحانه و تعالی) ایمان آورید.» (ترجمه معانی قرآن کریم ۴:۱۳۶)، یعنی به وجود او (سبحانه و تعالی) ایمان آورید، و او (سبحانه و تعالی) می‌فرماید:

“O you who have believed, believe in Allah (swt).” (TMQ 4:136), in other words, in His (swt) existence, and He (swt) says:

«الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا» (سوره فرقان، آیه ۵۹). کتاب «ادبیات جاهلی» ذکر کرده است که داستان ابراهیم ساختگی است و هیچ اساسی ندارد، بلکه راویان آن را جعل کرده‌اند؛ با این‌که داستان ابراهیم در قرآن آمده و آن را به‌عنوان رویدادی واقعی بیان کرده است، و از این رو انکار آن، انکار قرآن است. بنابراین، این‌گونه مطالب و هر آنچه مشابه آن باشد، اگر موجب پذیرفته شدن و باور شدن آن‌ها شود، در برنامه آموزشی گنجانده نمی‌شوند و به همین دلیل بخشی از آموزش ابتدایی نخواهند بود، زیرا این امر به پذیرفته شدن آن‌ها (از سوی کودکان خردسال در حال یادگیری) منجر می‌شود. به همین ترتیب، اگر این مطالب در برنامه درسی گنجانده شود، ضروری است که نادرستی آن‌ها توضیح داده شود و اندیشه‌های آن‌ها نقد و ابطال گردد، به‌گونه‌ای که هیچ‌کس آن‌ها را نپذیرد یا به آن‌ها باور نکند.

“He who created the heavens and the earth and what is between them.” (TMQ 25:59). The Book of Pre-Islamic (Jaahili) Literature mentions that the story of Ibrahim was fabricated and that there is no substance in it but rather it was invented by the narrators, even though the story of Ibrahim is mentioned in the Quran and it tells it as a story that occurred in reality and so denying it is a rejection of the Quran. Therefore, these types of information and anything similar are not placed in the education curriculum if that would lead to them being adopted and believed in, and, therefore, they would not be a part of primary education, since this would lead to it being adopted (by the young children learning). In the same manner, if it is made part of the curriculum, it is imperative that its incorrectness be explained and that its ideas are dismantled such that no one would adopt them or believe in them.

بدین ترتیب، عقیدهٔ اسلامی به عنوان مبنای برنامهٔ آموزشی قرار داده می‌شود، و از این رو معیار پذیرش اطلاعات می‌گردد؛ از این جهت که آن‌ها را تأیید کرده و به صحت‌شان ایمان آورده شود، و نه صرفاً از این جهت که اطلاعاتی ساده‌اند.

In this manner, the Islamic ‘Aqeedah is made the basis for the education curriculum, so it is made the criterion for adopting information from the angle of confirming it as true and believing in it, and not simply from the angle that it is simply information.