خلیفه باید عملکرد والیان را بررسی کند و پیوسته و با سختگیری ارزیابی‌شان کند. او باید افرادی را مأمور کند تا اوضاع آنان را زیر نظر بگیرند، درباره‌شان تحقیق کنند، و هر از چندی همه یا برخی از ایشان را گرد آورد و به شکایات رعیت از آنان گوش فرا دهد.

The Khalifah must examine the actions of the governors and continually assess their performance strictly. He must deputise people to monitor their situations, investigate them, and periodically gather all or some of them, and listen to the complaints of the subjects regarding them.

ثابت شده است که پیامبر (ﷺ) هنگام گماشتن والیان، ایشان را می‌آزمود، چنان‌که با معاذ و ابوموسی چنین کرد، و همان‌گونه که با عمرو بن حزم در نامه‌اش شیوه‌ی کارشان را برایشان توضیح داد؛ نامه‌ای که نزد اهل علم مشهور است، چنان‌که ابن عساکر در تاریخ دمشق آن را آورده و حافظ [ابن حجر] در الإصابة یادآور شده است.

It is confirmed that the Prophet (phuh) used to test the governors when he appointed them as he did with Mu’adh and Abu Musa, and explained to them how they should proceed as he did with Amr b. Hazm in his message famous amongst the people of knowledge as mentioned by Ibn ’Asakir in Tarikh Damascus and Al-Hafiz said in Al-Isaba.

. » ... عمرو بن حزم على نج ران واس تعمل النبي ...«.

. » ... عمرو بن حزم على نج ران واس تعمل النبي ...«.

«…و پیامبر ﷺ عمرو بن حزم را بر نجران گمارد…» و از او روایت شده است که نامه‌ای که برای او نوشت درباره‌ی واجبات و دیه و مسائل دیگر بود، چنان‌که ابوداوود و النسائی، ابن حبان و الدارمی و دیگران روایت کرده‌اند.

“…and the Prophet (phuh) appointed Amr Bin Hazam over Najran…” and it is reported from him that the message he wrote to him was regarding the obligations and blood money and other issues, as narrated by Abu Dawud and Al-Nasa’i, Ibn Hibban and Al-Darimi and others.

همچنین او به برخی مسائل مهم توجه آنان را جلب می‌کرد، همان‌گونه که با ابان بن سعید هنگامی که او را بر بحرین گماشت چنین کرد، چنان‌که در «الطبقات» ابن سعد از واقدی نقل شده است، هنگامی که به او گفته شد.

Likewise he would make them aware of some important issues as he did with Abaan Bin Said when he appointed him over Bahrain as has been mentioned in Al-Tabaqat of Ibn Sa’d from Al-Waqidi when it was said to him.

«اسْتَوْصِ بِعَبْدِ قَيْسٍ خَيْراً، وَأَكْرِمْ سَرَاتَهِمْ» ﷺ؛ «با قبیلهٔ عبدالقیس نیکی کن و بزرگانشان را گرامی بدار». به همین ترتیب، ثابت شده است که او والیان را مورد بازخواست قرار می‌داد، اوضاع ایشان را بررسی می‌کرد و به آنچه دربارهٔ اخبارشان برایش نقل می‌شد گوش می‌داد. او همچنین والیان را دربارهٔ مالیات‌ها و هزینه‌ها مورد بازخواست قرار می‌داد؛ این روایت از ابوحمید الساعدی نقل شده است.

. » اسْ تَ وْصِ بَ عَ بْ دِ قَ يْسٍ خَيْراً، وَأَكْرِمْ سَرَاتَهِمْ « . “Take good care of ’Abd Qays and honour their leaders”. In the same way, it is confirmed that he used to account the governors, investigate their circumstances and listen to what was narrated to him regarding their news. He also used to account the governors over the taxation and expenditures; it is narrated by Abu Hamid Al-Sa’idi.

رَجُلاً مِنْ بَنِي أَسْدٍ ي قَُالُ لَهُ ابْنُ اللُّتَبِيَّةِ عَلَى صَ دَقَ ةٍ فَ لَمَّ ا اسْ تَ عْمَلَ النَّبِيُّ « عَلَى الْمِنْ بَرِ قَالَ سُفْيَانُ أَيْضًا قَ دِمَ قَ الَ هَ ذَا لَكُمْ وَهَ ذَا أُهْدِيَ لِي فَ قَامَ النَّبِيُّ فَصَعِدَ الْمِنْ بَ رَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْ نَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ مَا بَالُ الْعَامِلِ نَ بْ عَ ثُ هُ فَ يَأْتِي. يَ قُولُ هَ ذَا لَكَ وَهَ ذَا لِي فَ هَلاَّ جَلَسَ فِي بَ يْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَ يَ نْ ظُ رُ أَي هُْدَى لَهُ أَمْ لاَ وَالَّذِي نَ فْسِي بِيَدِهِ لاَ يَأْتِي بِشَيْءٍ إِلاَّ جَاءَ بِهِ يَ وْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى رَقَ بَ تِ هِ إِنْ كَانَ بَعِيرًا لَهُ رُغَاءٌ أَوْ ب قَرَةً لَهَا » خُوَارٌ أَوْ شَاةً تَ يْ عَرُ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْ نَا عُفْرَتَيْ إِبْطَيْهِ أَلاَ هَلْ بَ لَّغْتُ ثَلاَث اً .

رَجُلاً مِنْ بَنِي أَسْدٍ ي قَُالُ لَهُ ابْنُ اللُّتَبِيَّةِ عَلَى صَ دَقَ ةٍ فَ لَمَّ ا اسْ تَ عْمَلَ النَّبِيُّ « عَلَى الْمِنْ بَرِ قَالَ سُفْيَانُ أَيْضًا قَ دِمَ قَ الَ هَ ذَا لَكُمْ وَهَ ذَا أُهْدِيَ لِي فَ قَامَ النَّبِيُّ فَصَعِدَ الْمِنْ بَ رَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْ نَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ مَا بَالُ الْعَامِلِ نَ بْ عَ ثُ هُ فَ يَأْتِي. يَ قُولُ هَ ذَا لَكَ وَهَ ذَا لِي فَ هَلاَّ جَلَسَ فِي بَ يْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَ يَ نْ ظُ رُ أَي هُْدَى لَهُ أَمْ لاَ وَالَّذِي نَ فْسِي بِيَدِهِ لاَ يَأْتِي بِشَيْءٍ إِلاَّ جَاءَ بِهِ يَ وْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى رَقَ بَ تِ هِ إِنْ كَانَ بَعِيرًا لَهُ رُغَاءٌ أَوْ ب قَرَةً لَهَا » خُوَارٌ أَوْ شَاةً تَ يْ عَرُ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْ نَا عُفْرَتَيْ إِبْطَيْهِ أَلاَ هَلْ بَ لَّغْتُ ثَلاَث اً .

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) مردی از قبیله‌ی ازد به نام ابن اللتبیه را به‌عنوان جمع‌آورنده‌ی زکات به کار گماشت. هنگامی که آن کارگزار بازگشت (و اموال جمع‌آوری‌شده را آورد) گفت: «ای پیامبر ﷺ! این برای شماست و این برای من است، زیرا به من هدیه داده شد.» رسول خدا ﷺ بر منبر برخاست، خداوند را ستایش و تمجید کرد، سپس فرمود: «من کسی را برای کاری می‌گمارم و او می‌آید و می‌گوید: این برای شماست و این هدیه‌ای است که به من داده شده است؟ چرا در خانه‌ی پدر یا مادرش نمی‌ماند تا ببیند آیا به او هدیه داده می‌شود یا نه؟ به خدایی که جان محمد ﷺ در دست اوست، هر یک از شما که چیزی را به ناحق بگیرد، آن را در روز قیامت بر پشت خود حمل خواهد کرد. در روز قیامت هیچ‌یک از شما را نمی‌شناسم که شتری بانگ‌کنان، یا گاوی بانگ‌زنان، یا گوسفندی مع‌مع‌کنان بر دوش داشته باشد.» سپس دست‌ها را بلند کرد تا جایی که سفیدی زیر بغل‌هایش دیده می‌شد، و سه بار فرمود: «خدایا! آیا (فرمان‌های تو را) رسانده‌ام؟» (متفق علیه)

“The Prophet (phuh) employed a man from the tribe of Al- Azd named Ibn Lutbiyyah as collector of Zakat. When the employee returned (with the collections) he said: " O Prophet (phuh) ! This is for you and this is mine because it was presented to me as gift." Messenger of Allah (pbuh) rose to the pulpit and praised Allah and extolled Him. Then he said, "I employ a man to do a job and he comes and says: 'This is for you and this has been presented to me as gift'? Why did he not remain in the house of his father or the house of his mother and see whether gifts will be given to him or not? By Allah in Whose Hand is the life of Muhammad, if any one of you took anything wrongfully, he will bring it on the Day of Resurrection, carrying it on (his back), I will not recognize anyone of you, on the Day of Resurrection with a grunting camel, or a bellowing cow, or a bleating ewe." Then he raised his hands till we could see the whiteness of his armpits. Then he said thrice, ''O Allah ! have I conveyed (Your Commandments” (agreed upon narration).

عمر (رض) در نظارت بر والیان سختگیر بود و محمد بن مسلمه (رض) را گماشت تا وضعیت آنان را بررسی و از ایشان تحقیق کند. او والیان را در موسم حج گرد می‌آورد تا آنچه را انجام داده‌اند بررسی کند، شکایات رعیت را درباره‌ی ایشان بشنود، ایشان را به وظایف حکومت یادآور شود و وضعیتشان را روشن سازد. از عمر (رض) روایت شده که روزی به کسانی که پیرامونش بودند گفت:

Umar (ra) used to be severe in his monitoring of the governors and appointed Muhammad Bin Maslamah (ra) to examine their circumstances and investigate them. He would gather the governors in the pilgrimage season in order to look into what they had done, listen to the complaints of the subjects regarding them and to remind them of the affairs of the governorship and establish their circumstances. It is narrated from Umar (ra) that one day he said to those around him.

. "أرأيتم إذا استعملت عليكم خير من أعلم ثم أمرته بالعدل، أكنت قضيت الذي علي قالوا: نعم، قال: لا، حتى أنظر في عمله، أعمل بما أمرته به أم لا" .

. "أرأيتم إذا استعملت عليكم خير من أعلم ثم أمرته بالعدل، أكنت قضيت الذي علي قالوا: نعم، قال: لا، حتى أنظر في عمله، أعمل بما أمرته به أم لا" .

فرمود: «آیا گمان می‌کنی اگر بهترین کسی را که می‌شناسم بر شما بگمارم و سپس او را به عدالت فرمان دهم، آنچه بر عهده‌ام بود را انجام داده‌ام؟» گفتند: آری. فرمود: «نه، تا آنکه در کردارش بنگرم که آیا به آنچه او را بدان فرمان داده‌ام عمل کرده است یا نه» (روایت بیهقی در السنن و شعب الایمان از طاووس). عمر (رض) والیان و عاملان خود را سختگیرانه بازخواست می‌کرد، و این سختگیری در بازخواست آنان گاه به آن می‌انجامید که یکی از ایشان را به سبب شبهه‌ای که دلیل قطعی بر آن نبود برکنار می‌کرد، و به سبب گمانی که به حد شک نمی‌رسید ایشان را عزل می‌کرد. روزی از این کار پرسیده شد و او چنین پاسخ داد.

“Do you think if I appointed over you the best whom I know, and then commanded him to be just, that have I completed what was upon me?” They replied, yes. He said “No, until I looked into his actions – did he act according to what I commanded him to or not” (reported from Al-Bayhaqi in Al-Sunan and Al-Shi’ab from Tawus). Umar (ra) used to strictly account his governors and ’Ummal, and his severity in accounting them would lead to him sometimes removing one of them due to a doubt for which there was no definite evidence and he used to remove them due to suspicion which did not reach the level of doubt. He was once asked about that and so said.

. "هان شيء أصلح به قوماً أن أبدلهم أميراً مكان أمير" .

. "هان شيء أصلح به قوماً أن أبدلهم أميراً مكان أمير" .

«ساده‌ترین کاری که برای اصلاح امور مردم انجام می‌دهم این است که امیری را که دارند با امیر دیگری عوض کنم» (روایت‌شده توسط ابوشامه در تاریخ المدینه، و توسط ابن سعد در الطبقات از الحسن).

“The simplest thing I do to make things right for people is to relplce a leader (Amir) they have by another” (reported by Abu Shabah in Al-Tarikh Al-Madinah, and by Ibn Sa’d in Al-Tabaqat from Al-Hasan).

با این همه سختگیری بر آنان، او همچنان به ایشان آزادی عمل می‌داد، جایگاهشان را در حکومت حفظ می‌کرد، به سخنانشان گوش می‌داد و به دلایلشان توجه داشت. اگر دلیل او را قانع می‌کرد، اقناع خود را پنهان نمی‌داشت و کارگزار را نیز ستایش می‌کرد. روزی به او خبر رسید که کارگزارش بر حمص، عُمَیر بن سعد، بر فراز منبر گفت:

However, even with his strictness over them he used to allow them freedom of conduct, would protect their standing in government, listen to them and be attentive to their proofs. If the proof convinced him, he would not hide his conviction of it and his praise of the ’Amil. One day, it reached him that his ’Amil over Hims, ’Umayr b. Sa’d, said while upon the pulpit,

. "لا يزال الإسلام منيعاً ما اش ت د السلطان. وليس ت ش دة السلطان قتلاً بالس ي ف أو ضرباً بالسوط، ولكن قضاءً بالحق وأخذاً بالعدل" .

. "لا يزال الإسلام منيعاً ما اش ت د السلطان. وليس ت ش دة السلطان قتلاً بالس ي ف أو ضرباً بالسوط، ولكن قضاءً بالحق وأخذاً بالعدل" .

«اسلام تا زمانی که اقتدار [حاکمیت] به شدت استوار باشد، قوی خواهد ماند. اما قدرت در اقتدار، کشتن با شمشیر یا زدن با تازیانه نیست، بلکه داوری بر اساس حق و اجرای عدالت است»، چنان‌که ابن سعد در «الطبقات» از سعید بن سُوَید نقل کرده است. و عمر (رضی الله عنه) درباره‌ی او گفت: «ای کاش مردی مانند عُمَیر بن سعد داشتم تا در امور مسلمانان از او یاری می‌گرفتم.» "وددت لو أن لي رجلاً مثل عمير بن سعد أستعين به على أعمال المسلمين".

“Islam will remain strong as long as the authority is rigorously strong. But strength in authority is not killking by sword or striking by whip, but it is judging according to Truth and applying justice” as mentioned by Ibn Sa’d in Al-Tabaqat from Said b. Suwayd. So Umar (ra) said regarding him, . "وددت لو أن لي رجلاً مثل عمير بن سعد أستعين به على أعمال المسلمين" .

«ای کاش مردی مانند عُمَیر بن سعد را داشتم که در امور مسلمانان بر او تکیه کنم.»

“I wish I had a man like ’Umayr Bin Sa’d who I could rely upon in Muslims’ matters”.