ماده ۱۷۹
Article 179
دولت باید علاوه بر مدارس و دانشگاهها، وسایل توسعهی دانش، مانند کتابخانهها و آزمایشگاهها را فراهم کند تا کسانی که میخواهند پژوهش خود را در رشتههای گوناگون دانش ادامه دهند، از جمله فقه، حدیث و تفسیر، و اندیشه، پزشکی، مهندسی و شیمی، و همچنین اختراعات و اکتشافات و غیره، بتوانند این کار را انجام دهند. این کار برای آن انجام میشود که مجتهدان، دانشمندان و مخترعان برجسته بهوفور پدید آیند.
The State ought to provide the means of developing knowledge, such as libraries and laboratories, in addition to schools and universities, to enable those who want to continue their research in the various fields of knowledge, like jurisprudence, narrations and Tafsir, and thought, medicine, engineering and chemistry, and such as inventions and discoveries and so on. This is done to create an abundance of Mujtahidun, outstanding scientists and inventors.
دلیلِ این مسئله سخنِ پیامبر ﷺ است:
The evidence for the article are the words of the Prophet (saw):
.» الإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ «.
.» الإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ «.
امام (حاکم) سرپرست است و او در برابر رعیت خود مسئول است» (روایت البخاری از عبدالله بن عمر)، و این قاعده که: «آنچه انجام واجب بدون آن ممکن نیست، خود واجب است». کتابخانهها، آزمایشگاهها و سایر وسایل توسعه دانش از امور امتاند که امام باید آنها را اداره کند، و اگر در این کار کوتاهی کند، در برابر آن بازخواست میشود. اگر اجتهاد در فقه و ابداع اختراعاتی که برای آمادگی نظامی لازماند، بدون این وسایل توسعه دانش ممکن نباشد، آنگاه فراهم کردن این وسایل بر خلیفه واجب میشود، بر اساس این قاعده: «آنچه انجام واجب بدون آن ممکن نیست، خود واجب است». و اگر این وسایل به رسیدن به این اهداف کمک کنند و مسئله اجتهاد و ابداع را آسان سازند، آنگاه از جمله اداره امور تحققبخش منافع به شمار میروند؛ در این صورت فراهم کردن آنها واجب نیست، پس اگر دولت توان مالی داشته باشد آنها را برپا میکند و در غیر این صورت نه. با توجه به همه اینها، فراهم کردن کتابخانهها، آزمایشگاهها و بقیه وسایل توسعه دانش از اموری است که امام باید آنها را فراهم کند، یا به عبارت دیگر، بر عهده دولت است که آنها را فراهم کند.