ماده ۳۶

امت است که خلیفه را نصب می‌کند. اما پس از آنکه بیعت طبق روش شریعت منعقد شد، امت حق عزل او را ندارد.

The Ummah is the one who appoints the Khalifah. However, it does not possess the right to remove him once the pledge of allegiance has been concluded according to the Shari’ah method.

این مقاله دو بخش دارد؛ بخش نخست آن که امت است که حق نصب خلیفه را دارد، و بخش دوم آن که امت حق عزل او را ندارد.

This article has two halves; the first that the Ummah is the one who holds the right to appoint the Khalifah; the second being that the Ummah does not possess the right to remove him.

اما نیمه اول، دلیل آن روایاتی است که دربارهٔ بیعت آمده است، زیرا هیچ کس حق ندارد منصب خلافت را جز از راه بیعت بر عهده گیرد، چرا که بیعت وسیلهٔ نصب خلیفه است. این امر از بیعت مسلمانان با پیامبر ﷺ و از فرمان پیامبر ﷺ به ما دربارهٔ بیعت ثابت است، و نیز از آن رو که خلفای راشدین تنها از راه بیعت به خلافت رسیدند.

As for the first half, the proof for it is the narrations regarding the pledge of allegiance, since no one possesses the right to undertake the position of the Khilafah except through the pledge, because the pledge is the method to appoint the Khalifah. This is established from the pledge of the Muslims to the Messenger (pbuh) and from the command of the Messenger (pbuh) for us regarding the pledge, and that the righteous Khulafaa’ only undertook the Khilafah through the pledge of allegiance.

در مورد نیمه دوم، دلیل آن امر به اطاعت از خلیفه است، حتی اگر او کار ناپسندی انجام دهد یا ستمگر باشد، به شرطی که آن کار کفر آشکار نباشد. مسلم از ابن عباس روایت کرده است که رسول خدا ﷺ فرمود:

With respect to the second half, its evidence is the order to obey the Khalifah even if he commits something reproachable, or is oppressive, as long as it is not a clear disbelief. It is narrated by Muslim from Ibn ‘Abbas that the Messenger of Allah (pbuh) said.

. مَنْ رَأَى مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَ لْيَصْبِرْ، فَإِنَّهُ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ شِبْ رًا فَمَاتَ « » فَمِيتَةٌ جَاهِلِيَّة .

«هر کس در امیرش چیزی دید که از آن کراهت دارد، باید صبر کند، زیرا هر کس که حتی به اندازه یک وجب از جماعت مسلمانان جدا شود و سپس بمیرد، مرگ او مرگ جاهلیت خواهد بود.» و عبارت «امیرش» عام است و خلیفه نیز تحت آن قرار می‌گیرد، چرا که او امیر مؤمنان است. و در روایت یزید بن سلمه جعفی در طبرانی آمده است که گفت: «ای پیامبر خدا ﷺ، نظرت چیست اگر حاکمانی بر ما حکومت کنند که از ما بخواهند وظایفمان را نسبت به ایشان ادا کنیم، اما خودشان وظایفشان را نسبت به ما ادا نکنند؟ به ما چه دستور می‌دهی؟» رسول خدا ﷺ از پاسخ دادن خودداری کرد. سلمه دوباره پرسید. او باز هم پاسخی نداد. سپس دوباره پرسید - این بار دوم یا سوم بود - که اشعث بن قیس او را کنار کشید و گفت:

“One who found in his Amir something which he disliked should hold his patience, for one who separated from the main body of the Muslims even to the extent of a handspan and then he died would die the death of one belonging to the days of Jahiliyya.”, and the word “his Amir” is general, and the Khalifah falls under it since he is the Amir of the believers. And in the narration of Yazid b. Salamah Al-Ju’fi in Tabarani in which he said: “O Prophet (phuh) of Allah, what do you think if we have rulers who rule over us and demand that we discharge our obligations towards them, but they (themselves) do not discharge their own responsibilities towards us? What do you order us to do? The Messenger of Allah (pbuh) avoided giving any answer. Salama asked him again. He (again) avoided giving any answer. Then he asked again-it was the second time or the third time-when Ash'ath b. Qais pulled him aside and said:

. » اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِ نَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْ تُمْ « . Listen to them and obey them, for on them shall he their burden and on you shall be your burden”.

روایت کرده‌اند بخاری و مسلم (و عبارت از مسلم است) از عبادة بن الصامت که گفت:

Al-Bukhari and Muslim reported (with the wording here from Muslim) through ‘Ubadah b. Samit who said:

. فَ بَايَ عْنَاهُ فَكَانَ فِيمَا أَخَذَ عَلَيْ نَا أَنْ بَايَ عَنَا عَلَى السَّمْعِ دَعَانَا رَسُولُ اللَّهِ « وَالطَّاعَةِ فِي مَنْشَطِنَا وَمَكْرَهِنَا وَعُسْرِنَا وَيُسْرِنَا وَأَثَ رَةٍ عَلَيْ نَا وَأَنْ لاَ ن نَُازِعَ الأَمْرَ أَهْلَه قَالَ: » إِلاَّ أَنْ تَ رَوْا كُفْرًا بَ وَاحًا عِنْدَكُمْ مِنَ اللَّهِ فِيهِ ب رُْهَانٌ .

پیامبر ﷺ ما را فراخواند و ما با او بر اسلام بیعت کردیم. از جمله شرایطی که پیامبر ﷺ از ما برای بیعت گرفت این بود که در حالی که نشاط داشته باشیم و در حالی که خسته باشیم، و در زمان سختی و در زمان آسایش خود، فرمان ببریم و اطاعت کنیم، و از فرمانروا پیروی کنیم و حق او را ادا نماییم، حتی اگر او حق ما را ادا نکند، و با او نجنگیم مگر آنکه کفری آشکار از او ببینیم که دلیل آن نزد ما از جانب خداوند باشد. و از ابوذر روایت شده که رسول خدا ﷺ فرمود:

“The Prophet (phuh) called us and we gave him the Pledge of allegiance for Islam, and among the conditions on which he took the Pledge from us, was that we were to listen and obey (the orders) both at the time when we were active and at the time when we were tired, and at our difficult time and at our ease and to be obedient to the ruler and give him his right even if he did not give us our right, and not to fight against him unless we noticed him having open Kufr (disbelief) for which we would have a proof with us from Allah” And it is narrated from Abu Dharr that the Messenger of Allah (pbuh) said,

. يَا أَبَا ذَرٍّ، كَيْفَ أَنْتَ عِنْدَ وُلاَةٍ يَسْتَأْثِرُونَ عَلَيْكَ بِهَذَا الْفَيْءِ ؟ قَالَ: وَالَّذِي « بَ عَثَكَ بِالْحَقِّ، أَضَعُ سَيْفِي عَلَى عَاتِقِي فَأَضْرِبُ بِهِ حَتَّى أَلْحَقَكَ، قَالَ: أَفَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى » خَيْرٍ لَكَ مِنْ ذَلِكَ ؟ تَصْبِرُ حَتَّى تَ لْقَانِي .

«ای ابوذر! تو با آن فرمانروایانی که این غنیمت را تنها برای خود برمی‌دارند چگونه رفتار خواهی کرد؟» گفت: «به آن کسی که تو را به حق فرستاده، سوگند که شمشیرم را بر شانه‌ام می‌گذارم و آن‌قدر می‌جنگم تا تو را ملاقات کنم (بمیرم).» فرمود: «آیا به تو نگویم که از آن بهتر چیست؟ صبر کن تا مرا ملاقات کنی.» ﷺ (روایت احمد که الزین آن را صحیح دانسته، و ابوداود نیز آن را روایت کرده است).

“O Abu Dharr, how would you act with those governors who would take sole possession of this booty?” He said “By the One who sent you with the Truth, I would place my sword over my shoulder and then fight until I meet with you (die)”. He said, “Should I not tell you what is better than that? Have patience until you meet me” (reported by Ahmed and authenticated by Al-Zain, and it is also reported by Abu Dawud).

در تمام این روایات، خلیفه کاری انجام می‌دهد که موجب عزل او می‌شد، و با این حال پیامبر ﷺ به اطاعت از او و صبر بر ستم او فرمان داد. این امر نشان می‌دهد که امت حق عزل خلیفه را ندارد.

In all of these narrations the Khalifah acted in a way that would mandate his removal and despite that the Messenger (pbuh) ordered obedience to him and to be patient over his oppression, which indicates that the Ummah does not have the right to remove the Khalifah.

علاوه بر این، پیامبر ﷺ به اعرابی اجازه نداد که بیعت خود را لغو کند. از جابر بن عبدالله روایت شده است که یک اعرابی با رسول خدا ﷺ بیعت کرد، سپس بیمار شد و گفت: «بیعتم را لغو کن»، اما آن حضرت ﷺ نپذیرفت. سپس او بازگشت و گفت: «بیعتم را لغو کن»، و باز هم آن حضرت ﷺ نپذیرفت. پس آن مرد رفت. پیامبر ﷺ فرمود:

Additionally, the Messenger (pbuh) refused to allow the Bedouin to cancel his pledge of allegiance. It is narrated by Jabir Bin ‘Abd Allah that a Bedouin gave the pledge of allegiance to the Messenger of Allah (pbuh) and then became ill and so said, “Cancel my pledge”, so he refused. Then he returned and said, “Cancel my pledge”, so he refused. So the man left. The Messenger (pbuh) said.

. » إِنَّمَا الْمَدِينَةُ كَالْكِيرِ تَ نْفِي خَبَثَ هَا وَيَ نْصَعُ طَيِّبُ هَا « .

«مدینه مانند کورهٔ آهنگر است. ناپاکی‌ها را بیرون می‌ریزد و خوبی را خالص می‌کند.» که نشان می‌دهد اگر بیعت داده شود، برای کسانی که آن را داده‌اند الزام‌آور است، و این به آن معناست که آنان حق برکنار کردن خلیفه را ندارند، زیرا حق ندارند بیعتی را که به او داده‌اند لغو کنند. نمی‌توان گفت که آن اعرابی می‌خواست از اسلام خارج شود و نه صرفاً از اطاعت حاکم، با لغو بیعتش. این توجیه‌پذیر نیست، زیرا اگر چنین می‌کرد، کارش ارتداد می‌بود و پیامبر ﷺ او را می‌کشت، چون مرتد کشته می‌شود. همچنین، بیعت بر اسلام نیست، بلکه بر اطاعت است. بنابراین او می‌خواست خود را از اطاعت خارج کند، نه از اسلام. در نتیجه، برای مسلمانان روا نیست که از بیعت خود روی برگردانند و از این رو حق برکنار کردن خلیفه را ندارند.

“Madina is like the blacksmith's furnace. It removes the impurities and purifies the good.” which indicates that if the pledge is given it is binding upon those who gave it and which means they do not have the right to remove the Khalifah since they do not have the right to cancel their pledge of allegiance to him. It cannot be argued that the Bedouin wanted to leave Islam and not just the obedience to the ruler through his cancellation of the pledge of allegiance. This cannot be justified since if he did that then his action would have been one of apostasy and the Messenger (pbuh) would have killed him, because the apostate is killed. Also, the pledge is not a pledge upon Islam but rather a pledge upon obedience. Accordingly he wanted to remove himself from the obedience and not from Islam. Consequently, it is not correct for the Muslims to turn away from their pledge and so they do not possess the right to remove the Khalifah.

اما شریعت روشن می‌کند که خلیفه کی خود را بدون نیاز به عزل برکنار می‌کند، و کی سزاوار عزل می‌شود؛ و هیچ‌یک از این‌ها به این معنا نیست که امت حق دارد او را برکنار کند. بلکه آن‌ها او را با کلمه حق در برابر ستم محاسبه می‌کنند و اگر کفر آشکار اعلام کند با او می‌جنگند. اختیار عزل او، هنگامی که سزاوار آن باشد، در اختیار دادگاه مظالم است.

However, the Shari’ah clarifies at what point the Khalifah removes oneself without a need to be removed, and when he deserves to be removed, and none of these mean that the Ummah has the right to remove him. Rather they account him with the powerful word of truth against oppression and fight against him if he announces clear disbelief. The power to remove him when he deserves it is held by the Madhalim court.