د اقتضاء دلالت
4 – Dalaalat Ul-iqtidaa’ (indication Of Requirement/necessity)
د دې تعریف:
Its definition:
دلالة الاقتضاء هي دلالةُ اللفظ على أمرٍ لا يستقيم معناه إلا بتقدير. وهذا التقدير الضروري قد يكون مفروضاً بالشرع، وقد يكون مفروضاً بالعقل، إما بسبب ضرورة صدق المتكلم (مصدر الكلام أو الخبر)، وإما بسبب صحة وقوع اللفظ من خلاله.
Dalaalat ul-Iqtidaa’ is the Dalaalah (indication) of the Lafzh upon a matter that its meaning does not stand up except by its Taqdeer (determination). This necessary Taqdeer (determination) could be dictated by the Shar’a or it could be dictated (i.e. made necessary) by the ‘Aql, either due to the Daroorah (necessity) of the Sidq (truthfulness) of the Mutakallim (source of speech/information) or due to the correctness (Sihhah) of the occurrence of the Lafzh (wording) through it.
مثال:
Example:
الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:
Allah (swt) said:
په تاسو باندې حرام دي (د نکاح لپاره): ستاسو مورونه، ستاسو لوڼې، ستاسو خويندې، ستاسو د پلار خويندې، ستاسو د مور خويندې، ستاسو د ورور لوڼې، ستاسو د خور لوڼې… (النساء: ۲۳).
Forbidden to you (for marriage) are: your mothers, your daughters, your sisters, your father's sisters, your mother's sisters, your brother's daughters, your sister's daughters… (An-Nisaa’ 23).
تحریم (حرام کیدل) په ذات ځانګړي توګه نه د مور په ذات پورې تړلې ده او نه د لور په ذات پورې. له همدې امله په آیت کې دا لفظ دا لازموي چې د «امهاتکم» (ستاسو مورونه) له لفظ مخکې یو اړین لفظ وټاکل شي چې شریعت یې حکم کړی دی، او هغه د امهات، بنات، اخوات… (مورونو، لورونو، خویندو…) د نکاح منع کیدل دي. نو دلالة الاقتضاء د لفظ د شکل یا د معنا په لارې دلالت نه دی، بلکې د یوې اضافي یا نورې خبرې په لاره دی چې په خبرو کې د دې لپاره اندازه (تقدیر) کیږي چې د خبرو څخه څه غوښتل کیږي ودریږي (یعنې په شریعت سم معنا پوهیدل کیږي).
The Tahreem (prohibition) is not attributed to the essence of the mother herself or the essence of the daughter herself (specifically). As such, this Lafzh (wording) present within the Aayah dictates that before the Lafzh of ‘Ummahaatukum’ (your mothers) a necessary Lafzh is determined that the Shar’a has dictated and that is the prohibition of the Nikaah (marriage) of the Ummahaat, Banaat, Akhawaat… (mothers, daughters, sisters…). Therefore, the Dalaalat ul-Iqtidaa’ is not the Dalaalah (indication) of the Lafzh in its form or in its meaning but rather by way of an additional or extra matter that is determined or evaluated (Taqdeer) to exist within the speech so that what is required from the speech stands up (i.e. a correct meaning is understood) according to the Shar’a.
Another example:
Another example:
د الله رسول ﷺ فرمایلي:
The Messenger of Allah (saw) said:
هغه څوک چې د فجر څخه مخکې روزې نیت نه کوي، د هغه لپاره روزه نشته ([احمد، ابو داود، ترمذي او نسائي]).
The one who does not resolve (intend) the fast before Fajr there is no fasting for him (Ahmad, Abu Dawud, At-Tirmidhi and An-Nasaa’i).
د نیت (ارادې) پرته روژه د حدیث په وینا سمه روژه نه ګڼل کیږي، که څه هم انسان له خوړو، څښاک او ټولو هغو کارونو څخه چې روژه ماتوي ځان ساتي. دا ځکه چې روژه په حقیقت کې نیول شوې وي، خو بیا هم د ارزونې له مخې د دغه شخص روژه سمه نه ده.
The fasting without the Niyah (intention) is not considered to be a valid fast as made clear in the Hadeeth irrespective of abstaining from food, drink and all matters that break the fast. That is even though the act of fasting has actually taken place and as such the evaluation dictates that: There is no validity to the person’s fast.
Please send the English text you would like translated into Pashto. I will translate it faithfully and return only the translation.
A further example:
د الله رسول ﷺ فرمایلي:
The Messenger of Allah (saw) said:
بې شکه الله تعالیٰ زما د امت څخه غلطي، هیروالی او هغه کار چې دوی ته په زور ترسره کړای شوی وي، پورته کړي دي۔ (الحاکم په صحیح ګڼلی دی)
Verily Allah has lifted from my Ummah the mistake, the forgetfulness and that which they were compelled/forced upon (undertaking) (Verified as Saheeh by Al-Haakim).
ظاهر د حدیث په خبره کې دا معنا ښکاري چې غلطي، هېروونه او جبر په امت کې نشته یا نه پېښېږي، حال دا چې دا معنا سمه نه ده. واقعیت دا ښيي چې د امت په منځ کې داسې کسان شته چې غلطي کوي، هېروي او د زور له لارې د ځينو کارونو یا چارو د کولو ته اړ کېږي.
The Zhaahir (apparent indicated meaning) in the speech of the Hadeeth indicates that the mistake, forgetfulness and compulsion do not exist or occur within the Ummah although that meaning is not correct. The reality contradicts that as there are amongst the Ummah those who make mistakes, forget and are forced through coercion to undertake certain acts or matters.
د کلام صدق او د خبرو صحت دا غوښتنه کوي چې یو پټ حذف شوی کلمه وټاکل شي او تقدیر یې ونیول شي، او هغه کلمه «حکم» ده، ترڅو د حدیث شریف معنا داسې شي: «د دې مسئلو حکم زما د امت څخه لیرې شوی دی، هغه کسانو څخه چې دا پیښه کیږي (یعنې غلطۍ، هیروالي او جبر)، نو څوک به په دنیا کې سزا نه ورکول کیږي او په آخرت کې به هم د دې له امله ګناه نه وي.» د «حکم» لفظ نو د کلام د صدق د غوښتنې سره سم ټاکل کیږي، او دا دلالت «دلالة الاقتضاء» بلل کیږي.
The Sidq (truthfulness) of the speech and correctness of the Kalaam (speech) dictates that an essential omitted word be determined and presumed (Taqdeer) and this is the word ‘Hukm’ (judgment) so that the meaning of the Noble Hadeeth is: ‘The Hukm (judgment) of these matters is lifted from my Ummah from those that it occurs from (i.e. the mistake, forgetfulness and compulsion) and so the person will not be punished in the Dunyaa (life of this world) and there will be no sin as a result of it in the Aakhirah (hereafter). The Lafzh ‘Hukm’ is therefore determined in accordance to the dictates of the truthfulness (Sidq) of the speech and this Dalaalah is considered to be Dalaalat ul-Iqtidaa’.
Another example:
Another example:
الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:
Allah (swt) says:
او د کلیو یا ښارونو څخه پوښتنه وکړئ (یوسف ۸۲).
And ask the town/village (Yusuf 82).
د تقدیر (ټاکل شوی مفهوم) دلته داسې باید وټاکل شي: «د ښار خلکو ته پوښتنه وکړه»، ترڅو د ویل شوي خبرې سمون عقلي وي، ځکه ښار عقل نه لري او نه پوښتل کیږي. د دې آیت دلالة الاقتضاء دا ښیي چې مراد د ښار خلک دي، نه خپل ښار، ترڅو خبره عقلاً سمه (او پوهیدل کیدونکې) وي.
The Taqdeer (determination) has to be made here with the meaning: ‘Ask the ‘people’ of the town’ so that the correctness of what has been uttered is rational and that is because the Qaryah (town) does not have a mind and is not questioned. The Dalaalat ul-Iqtidaa’ of this Aayah indicates that what is meant is to ask the people of the town and not the town itself so that the speech can be rationally correct (and understood).