الله سبحانه وتعالیٰ محمد ﷺ کو اسلامی شریعت کے ساتھ د انسانیت لپاره رحمت بنا کر ولیږل. هغه سبحانه وتعالیٰ فرمایلي دي:

Allah (swt) sent Muhammad (saw) with the Islamic Sharee’ah as a mercy for mankind. He (swt) said:

او الله تعالیٰ فرمایلي دي:

And Allah Ta’Aalaa said:

الله (سبحانه وتعالیٰ) خپل پیغمبر د اسلام سره ولېږه، د انسانانو لپاره د رحمت په توګه، ترڅو هغوی د الله پرته د نورو عبادت څخه وباسي او الله ته د عبادت لاره ورښيي، او هغه (سبحانه وتعالیٰ) د هغوی اړیکې د غوره ترین نظام سره سمې کړې.

Allah (swt) sent His Messenger with Islaam, as a mercy to mankind, to bring them out from worshipping other than Allah to worshipping Allah and He (swt) organised their relationships with the best of systems.

پس د شریعت مجموعی هدف او مقصد د انسانانو لپاره رحمت دی. ځکه شریعت په حقیقت کې یو رحمت دی. دا پدې مانا ده چې شریعت په مجموع کې راغلی ترڅو د خلکو په اړه، کله چې په دوی تطبیق شي، مصالح (ګټې او ښېګڼې) راوړي او وساتي، او مفاسد (ناګټورې او فاسدې او بد عناصر) لرې کړي. ادله (دلیلونه) په دې خبره ښکاره دي چې رحمت د شریعت د مجموعي هدف یا مقصد استازیتوب کوي. په دې حال کې چې دغو عمومي دلیلونو کې داسې هېڅ اشاره نشته چې رحمت د هر انفرادي حکم، یا د شریعت د هر یو نص، هدف او مقصد وي.

The aim and purpose of the Sharee’ah as a whole is therefore a Rahmah (mercy) for mankind. As the Sharee’ah represents a Rahmah. This means that the Sharee’ah as a whole came to bring and secure Masaalih (benefits/interests) and to repel Mafaasid (unbeneficial and corrupting/bad elements) in relation to the people generally when it is applied upon them. The Adillah (evidences) are explicit in respect to the Rahmah (mercy) representing the overall aim or objective of the Sharee’ah as a whole. That is whilst there isn’t any indication within these general evidences to indicate that the Rahmah represents the aim or objective of every single individual ruling in itself or of every text from amongst the Sharee’ah texts.

له همدې امله د شریعت عمومي مقصد د بندګانو د ګټو تحقق یا پوره کول دي، خو دغه مصالح هغه نه دي چې انسان یې د خپلو هوسونو او خواهشاتو له مخې د مصلحت په توګه ګني، بلکه مصلحت هغه دی چې د شریعت په میزان مصلحت وي، نه د هوسونو او خواهشاتو په میزان. علماوو دغه مصالح په درې ډلو ویشلي دي:

Consequently, the overall Maqsad (aim) of the Sharee’ah is the realisation or accomplishment of the interests of the ‘Ibaad (servants/people) however these Masaalih (interests/benefits) are not what the human views to be representative of a Maslahah or benefit in accordance to his whims or desires but rather the Maslahah is that which is a Maslahah according to the scale of the Shar’a and not the scale of whims and desires. The ‘Ulamaa have classified these Masaalih into three categories:

د دې څخه مراد هغه مصالح دي چې د خلکو ژوند، د ټولنې جوړښت او ثبات پرې ولاړ دی. که دا مصالح تر سره نه شي یا عملي نه شي، نو د ژوند نظام به خرابه شي او فساد او انارکي به خپره شي. دوی به په دې دنیا کې سختۍ او مصیبت او په آخرت کې عذاب سره مخ شي. دا ضروریات پنځه دي: حفظ الدین، حفظ النفس، حفظ العقل، حفظ النسل او حفظ المال (د دین، ژوند، عقل، نسل او مال ساتنه). اسلام د دې هرې ضرورت د ساتنې لپاره احکام تشریع کړي دي.

By these it is meant the Masaalih upon which the life of the people, the establishment of the society and its stability rests. If these Masaalih are not fulfilled or realised the system of life will become flawed and chaos and corruption will prevail. They will face hardship and suffering in this Dunyaa and punishment in the Aakhirah (hereafter). These Darooriyaat (essential matters) number five: Hifzh ud-Deen, Hifzh un-Nafs, Hifzh ul-‘Aql, Hifzh un-Nasl and Hifzh ul-Maal (preservation of the Deen, life, mind, progeny/lineage and property). Islaam has legislated Ahkaam for the preservation of each of these Darooriyaat (essential matters).

اسلامي شریعت هیچ څوک په زور یا جبر سره اسلام ته د داخلیدو مجبوره نه کوي. الله (سبحانه و تعالی) فرمایي:

The Islamic legislation does not force or compel anyone to enter into Islaam. Allah (swt) said:

او دا حکم د عربو مشرکانو د اسلام قبلولو څخه وروسته پلی کیده. خو هغه مسلمان چې له اسلام څخه مرتد شي، له هغه سره خبرې کیږي او د توبې غوښتنه ورڅخه کیږي د درې ورځو لپاره. بیا، له هغې وروسته، که هغه په خپل ارتداد ټینګ پاتې شي، وژل کیږي. د الله رسول ﷺ فرمایلي دي:

And this was applicable after the Arab Mushrikeen entered into Islaam. However, in respect to the Muslim that apostatises from Islaam, he is discussed with and his repentance is sought for three days. Then, after that, if he persists upon his apostasy, he is killed. The Messenger of Allah (saw) said:

دا ځکه چې اسلامي عقیده د انسان د فطرت (طبیعي جوړښت) سره سمون لري او د عقل (منطق) پر بنسټ ولاړه ده. له همدې امله، د دې عقیدې څخه مرتد کس داسې دی لکه د یوې ناروغۍ څرګندونه چې باید له ریښې څخه وویستل شي، ترڅو د اسلامي ټولنې نور افراد ونه اخته کړي. دا مسله د دین د ساتنې سره اړیکه لري.

That is because the Islamic Aqeedah is in harmony with the Fitrah (intrinsic nature) of the human being and built (or based) upon the mind (rationality). As such, the Murtadd (apostate) from this Aqeedah becomes like a manifestation of sickness that must be uprooted so that it does not infect the rest of the Islamic society. This relates to the preservation of the Deen.

اسلام د دین په کې فتنه (فساد او تفرقه) له وژلو څخه ډیره بده او سخته ګڼلې ده. الله تعالیٰ فرمایلي دي:

Islaam has considered Al-Fitnah (strife) in the Deen to be worse and more severe than killing. Allah Ta’Aalaa said:

ازبلې خوا اسلام د دین د ساتنې لپاره لاندې احکام مقرر کړي دي: د هغه په لور دعوت، د هغه په وړاندې تېرې یا تیري مخنیوی، او هغو کسانو په وړاندې د جهاد واجب کېدل چې غواړي دین له منځه یوسي. الله ‑ سبحانه و تعالی فرمایي:

As such Islaam has legislated the following for the preservation of the Deen: The Da’wah (invitation) to it, repelling the assault or aggression against it and the obligation of Al-Jihaad against those who wish to negate it. Allah (swt) says:

د نفس (ژوند) د ساتنې لپاره اسلام هغه ټول احکام تشریع کړي چې د هغې د دوام یا بقا لپاره اړین دي، لکه خوراک، څښاک، او هغه څوک سزا ورکول چې په دې باندې تیری کوي. الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:

For the preservation of the Nafs (life) Islaam legislated all that which is required for its continuance or survival like food, drink and punishing the one who aggresses against it. Allah (swt) says:

دا شریعت د ژوند د هلاکت ته د ورکولو هم منع کړې ده، او د ځان وژنې کول یې حرام ګرځولي دي.

It has also prohibited exposing the life to destruction by making suicide Haraam.

د عقل د ساتنې لپاره اسلام د خمر څښل او مخدره توکي (نشه یي توکي) منع کړي دي. په ورته وخت کې، اسلام د علم زده کړې، فکر او تدبر او اجتهاد ته هڅولی او تشویق کړی دی، کوم چې ټول هغه کارونه دي چې د انسان فکري وړتیا وده کوي. اسلام د هغو کسانو ستاینه کوي څوک چې پوهه لري او علم ترلاسه کوي.

For the preservation of the mind Islaam has prohibited the drinking of Khamr or consumption of drugs (intoxicants). At the same time, it has encouraged and urged the pursuit of knowledge, contemplation and Ijtihaad, which are all matters that develop the intellectual capability within the person. Islaam commends those who are knowledgeable and attain knowledge:

د دې ساتلو لپاره اسلام د زنا حرام کولو او د مرتکب لپاره د سزا مقرره کولو قانون جوړ کړی دی. همدارنګه دی د قذف (د پاکدامنۍ تورنولو) منع کړې او د داسې تور یا دعوا کوونکي (القاذف) لپاره د سزا قانون جوړ کړی دی. دی د شرعي عذر پرته د حمل د ساقطولو منع کړې ده، او واده او ډیرو اولادونو د زیږولو ته یې هڅولی دی.

For its preservation Islaam has legislated the prohibition of Zinaa and a punishment for its perpetrator. It has also prohibited Al-Qadhf (accusations against chastity) and legislated the punishment for the one who makes such accusations or claims (Al-Qaadhif). It prohibited abortion for other than a Shar’iy ‘Udhr (excuse) and encouraged marriage and the reproduction of many offspring.

اسلام د ملکیت د ساتنې په اړه د غلا منع کولو او غل ته د ټاکل شوې حد (مقرره سزا) حکم ورکړی دی. همدارنګه د مال تاوان کول یې منع کړي دي، د سفیه (کم عقله) او مجنون (ناروغ عقله) د مال د ساتنې لپاره محدود کوونکې قانون جوړ کړی دی، شخصي ملکیت یې جایز کړی دی او د مال د وده کولو هڅه یې کړې ده.

Islaam has legislated the prohibition of stealing and the Hadd (set punishment) for the thief in regards to the preservation of the property. It has also prohibited the damaging of property, provided restrictive legislation to safeguard the wealth of the Safeeh (foolish) and Majnoon (not of sound mind), made (private) ownership permissible and encouraged wealth growth.

دا هغه مسائل دي چې خلکو ته د اړتیا لري ترڅو د هغوی څخه ستونزه یا مشکل (حرج) لرې شي او د تکلیف بارونه پر دوی باندې سپک شي. الله (سبحانه و تعالیٰ) فرمایلي دي:

These are the matters that the people need to lift the hardship or difficulty (Haraj) from them and to lighten the burdens of the Takleef upon them. Allah (swt) said:

په عبادتونو کې تکلیف د هغوی د توان سره سم دی، او رخصتونه د دوی لپاره د آسانتیا په توګه مشروع شوي دي، په هغه صورت کې چې د عزیمت (هغه اصلي حکم چې رخصت یې مخکې راځي) په نسبت دوی باندې مشقت وي. له همدې امله، سفر کوونکي لپاره د رمضان په میاشت کې روژه ماتول مباح شوي، او هغه څوک چې د ودریدو توان نه لري لپاره د ناستې په حالت کې لمونځ کول، او نور داسې احکام.

So in relation to the ‘Ibaadaat the Takleef is in accordance to their capability whilst Rukhas (special permissions) have been legislated for them as a lightening for them in the case where there is a hardship upon them in respect to the ‘Azeemah (the obligation before the Rukhsah). Consequently, it made the Iftaar (breaking of fast) in Ramadhaan Mubaah for the traveller and the prayer sitting for the one incapable of standing amongst other such rulings.

او د خوراکي توکو په اړه، طيبات (پاکې او ښې شيان) د دوی لپاره حلال کړل شول او خبائث (ناپاکې او بدې شيان) حرام کړل شول، خو هغه څوک چې مجبور (مضطر) وي، ته اجازه ورکړل شوې چې هغه څه وخوري چې په ده حرام شوي دي. الله سبحانه وتعالیٰ فرمايي:

And in respect to the foodstuffs, the Tayyibaat (good things) were made Halaal for them and the Khabaa’ith (dirty/bad things) were made Haraam, whilst the one who is compelled to (Mudtarr) has been permitted to eat that which has been made Haraam upon him. Allah (swt) said:

او دیت د قاتل د "عاقلہ" (د قاتل نږدې خپلوان) باندې په غیر ارادي وژلو کې د قاتل د بار د سپکولو لپاره مشروع شوې ده.

And the Diyah (blood money) has been legislated upon the ‘Aaqilah’ (relatives of the killer) in relation to the unintentional killing as a lightening (of the burden) upon the killer.

په «عقوبات» (جزاګانو/جزايي قوانينو) په ساحه کې دا اصول مقرر شوی دی:

Within the area of the ‘Uqoobaat’ (punishments/penal-code) the following principle has been legislated:

دا هغه کارونه دي چې د خلکو حال ښه کوي، سره له دې چې دا د عزت، وقار او ښو اخلاقو د احساس سره سمون لري. له همدې امله، د عبادتونو په برخه کې د بدن، جامو او ځای پاکوالی مشروع شو، سربیره پر دې چې د نجاساتو په اړه احتیاط مشروع شو، او مسلمانانو ته امر شوی چې هر مسجد ته د ښکلا (یعنې ښې جامې اغوستلو) په اړه پام وکړي. د معاملاتو په برخه کې، ټګ (دوکه او فریب)، تقلب، دغل، اسراف او کنجوسي حرام شوي دي. سربیره پر دې، د هر ډول نجاست او مضر شیانو سره معامله منع ده. شریعت منع کړی چې یو کس د خپل ورور په معامله باندې معامله وکړي او بیې وټاکي، او نور هم مسائل. ورته حکم د حدودو (جزاګانو) په اړه هم دی، پداسې حال کې چې د جهاد کې د راهبانو، ماشومانو او ښځو وژل حرام شوي، لکه څنګه چې مثله کول، خیانت، د استازو (سفیرانو) وژل او مړي یا ژوندي کسان سوځول منع شوي دي.

These are the matters that improve the condition of the people conforming with the requirements of a sense of honour, dignity and noble virtuous morals. Consequently, in respect to the ‘Ibaadaat the purification of the body, clothing and place was legislated in addition to legislating caution in respect to the Najaasaat (impurities) and for the Muslims to pay attention to their adornment at every Masjid (i.e. where nice clothing.) In regards to the Mu’aamalaat Al-Ghish (swindling/cheating), fraud, deceit, Israaf and stinginess has been made Haraam. In addition, dealing with every kind of Najas (impurity) and Daarr (harmful matter) is prohibited. The Shar’a forbade a person conducting a trade over the trade of his brother and fixing prices amongst other matters. Similar to that applies in respect to the ‘Uqoobaat (punishments/penal code) whilst the killing of monks, children and women have been made Haraam in Al-Jihaad, just as mutilation, treachery, killing of messengers (envoys) and burning the dead or living has been forbidden.

د اخلاقو په اړه، اسلام انسان ته دا لازمه کړې چې په صداقت (ریښتیا ویلو)، امانتداری، صبر، استقامت او نیکی باندې متصف شي، او دروغ، دوکې، فریب، بزدلي او بې حیا خبرو څخه یې منع کړی دی. رسول الله ﷺ فرمایلي دي:

In relation to the Akhlaaq (morals) Islaam has demanded the person to be characterised with truthfulness (honesty), trustworthiness, patience, perseverance and righteousness whilst it has forbidden lying, cheating, deceiving, cowardice and lewd speech. The Messenger of Allah (saw) said:

او د الله رسول ﷺ څخه د هغه شي په اړه پوښتنه وشوه چې انسان ته ډېر زیات جنت ته داخلوي، نو هغه ﷺ وفرمایل:

And the Messenger of Allah (saw) was asked about that which most enters (its possessor) into Al-Jannah (paradise) and he (saw) said:

د ښې اخلاقو (اخلاق الحسنہ) له ځانه داسې دي چې د ټولنې د افرادو ترمنځ مینه، درناوی او باور پیدا کوي.

The Akhlaaq Al-Hasanah (good morals/virtues) as such are responsible for generating affection, respect and trust or confidence amongst the individuals of the society.