آیا تاسو نه وینئ چې الله تعالیٰ هغه ټول څهستاسو په واک کې کړي دي چې په ځمکه کې دي؟ (الحج: ۶۵)
Do you not see that Allah has put at your disposal (to use) whatever is upon the earth? (Al-Hajj 65).
د شیانو حکم او د عملونو حکم
The Hukm Of Things And The Hukm Of Actions
انسان خپلې کړنې د خپلو غریزو او عضوي اړتیاوو د پوره کولو لپاره تر سره کوي. د بیلگې په توګه، هغه د نوعیت غریزه یا د اولاد پیدا کولو غریزه (غریزة النوع) د واده له لارې پوره کوي، د ژوندي پاتې کیدو غریزه (غریزة البقاء) د ملکیت د درلودلو له لارې پوره کوي، او د دین د غوښتنې غریزه (غریزة التدین) د عبادت له کړنو له لارې پوره کوي. هغه خپلې عضوي اړتیاوې د خوړلو، څښلو او ویدې کیدو او نورو داسې کړنو له لارې پوره کوي.
The human undertakes his actions in order to satisfy his instincts and organic needs. So for instance he satisfies his instinct of (human) kind or procreation (Ghareezat An-Naw’i) through marriage, he satisfies the survival instinct (Ghareezat ul-Baqaa’) through the ownership of property and the instinct of religiosity (Ghareezat At-Tadayyun) through acts of worship. He satisfies his organic needs by eating, drinking and sleeping amongst other such actions.
پس د اشیاوو حکم څه دی؟
So what then is the Hukm of things?
هغه څوک چې د شرعي نصوصو پر هغه متنونو غور کوي چې د شیانو سره تړاو لري، ګوري چې شریعت د ټولیز ډول په توګه د اباحې وصف ورکړی دی، بیا یې د هغه ټولیزوالي څخه ځینې هغه شیان جلا کړي دي چې شریعت د تحریم حکم ورکړی دی۔
The one who examines the Shar’iyah texts related to things finds that the Shar’a has provided them with the description of Ibaahah (permissibility) in a general manner and then exempted from that generality a number of things which the Shar’a has given the Hukm of Tahreem (prohibition).
د هغو ادلّهو څخه چې د ټولو شیانو د ابـاحه (جواز) ښیي:
Some of the Adillah (evidences) that indicate the Ibaahah (permissibility) of all the things:
د الله تعالیٰ قول:
The Qawl of Allah Ta’Aalaa:
اې انسانانو، په ځمکه کې موجودو هغو شیانو څخه وخورئ چې حلال او پاک دي (البقره ۱۶۸).
O mankind, eat from whatever is on earth [that is] lawful and good (Al-Baqarah 168).
او د هغه د قول تعالیٰ:
And His Qawl Ta’Aalaa:
او د هغه د قول تعالیٰ:
And His Qawl Ta’Aalaa:
ایا تاسو نه ګورئ چې الله تاسو ته هغه هر څه مسخر کړي دي چې په آسمانونو کې دي او هغه هر څه چې په ځمکه کې دي؟ (لقمان ۲۰)
Do you not see that Allah has subjected to you whatever is in the heavens and whatever is in the earth? (Luqmaan 20).
د هغو ادلّهو (دلیلونو) څخه چې د ځینو شیانو تحریم (حرامیدل) ښيي:
Some of the Adillah (evidences) that indicate the Tahreem (prohibition) of some of the things:
هغه یوازې مړار، وینه، د خنزیر غوښه، او هغه څاروی چې د الله پرته د بل چا په نامه ذبح شوی وي، تاسو ته حرام کړي دي (النحل ۱۱۵).
He has only forbidden to you dead animals, blood, the flesh of swine, and that which has been dedicated to other than Allah (An-Nahl 115).
او د هغه د قول (سبحانه وتعالی):
And His Qawl (swt):
دا خواړه تاسو ته حرام دي: مړه شوي حیوانات، وینه، د خنزیر غوښه، هغه څه چې د الله پرته له بل چا په نوم ذبح شوي وي، هغه حیوانات چې په غاړه ټینګولو یا په سخت ضربه یا په لوړه ځایه د سر پر ځمکه لویدو یا د شاخونو په ټکر مړه شوي وي، هغه څه چې د یوه درندې حیوان څخه یې خوړلي وي، مګر هغه چې تاسو یې ژوندی پاتې کړئ او په ذبح یې کړئ، او هغه چې د ډبرو په تیږو (بتانو) باندې قربانی شوي وي، او دا چې د غشو په ذریعه فیصله وغواړئ (الْمَائِدَة: ۳).
Prohibited to you are dead animals, blood, the flesh of swine, and that which has been dedicated to other than Allah, and [those animals] killed by strangling or by a violent blow or by a head-long fall or by the goring of horns, and those from which a wild animal has eaten, except what you [are able to] slaughter [before its death], and those which are sacrificed on stone altars, and [prohibited is] that you seek decision through divining arrows (Al-Maa’idah 3).
له دې متنونو او ورته نورو متنونو څخه دا شرعي قاعده استنباط شوه:
From these texts and those similar to them the following Qaa’idah Ash-Shar’iyah was deduced:
د اشیاو په اړه اصلي حکم اباحه (جواز) دی، څو چې د منع کولو دلیل موجود نه وي.
‘The original position in respect to things is Ibaahah (permissibility) as long as there is no evidence of prohibition’.
دا پدې معنا ده چې شارع (الشارع) ټول هغه شیان چې په عمومي دلیلونو کې ذکر شوي، د هر شي نوم یادولو پرته حلال کړي دي، او بیا له دې ټولو شیانو هغه شیان مستثنی کړي دي چې شارع د ځانګړو دلیلونو په واسطه ممنوع کړي دي، چې په هغو کې د هر یو شي نوم په ځانګړې توګه ذکر شوی دی.
This means that the Shaari’ has made all of the things permissible by the general evidences without mentioning the name of each thing and then exempted from all of these things those things which the Shaari’ prohibited through specific evidences which mentioned each of these things by its name.
د انسان د عملونو حکم څه دی؟
As for the Hukm (ruling) of the actions of the Insaan (human)?
الله تعالیٰ له هر مکلف څخه غوښتنه کړې چې د خپلو عملونو په ترسره کولو کې د الله د امرونو او د هغه د منع شویو شیانو پابند او ملتزم اوسي. دا ځکه چې هغه (ج) به د قیامت په ورځ د هرې هغې کړې کړنې حساب واخلي چې کوم انسان یې کړی وي، خواه هغه خیر وي که شر. الله تعالیٰ فرمایي:
Allah Ta’Aalaa has requested from every Mukallaf (legally responsible person) during the undertaking of his actions to be restricted to and to adhere to the commands of Allah and his forbiddances. This is because He (swt) will hold the person account on the Day of Judgement for every action that he has done whether it is Khair (good) or Sharr (bad/evil). Allah Ta’Aalaa said:
څوک چې د ذرې په اندازه نیکي وکړي، هغه به یې وویني. او څوک چې د ذرې په اندازه بدي وکړي، هغه به هم یې وویني۔ (الزلزلہ 7-8)
So whoever does an atom's weight of good will see it. And whoever does an atom’s weight of bad shall see it (Az-Zalzalah 7-8).
او د الله رسول ﷺ وفرمایل:
And the Messenger of Allah (saw) said:
څوک چې زموږ په دین (یعنې اسلام) کې داسې څه داخل کړي چې له هغه نه نه وي، نو هغه مردود دی. (البخاري او مسلم)
Whoever brings anything into our matter (i.e. Islaam) that is not from it, then it is rejected (Al-Bukhaari and Muslim).
له دې دلیلونو او د دې په شان نورو دلیلونو څخه د شرعي قاعدې استنباط کیږي
From these evidences and others like them the Qaa’idah Ash-Shar’iyah is deduced
اصل موقف د اعمالو په اړه د حکم شرعي پابندي ده.
‘The original position in respect to the actions is adherence to the Hukm Ash-Shar’iy’.
لهذا باید یو مسلمان د هغه عمل شرعي حکم وپیژني چې ده ته یې ارادې ته ځي، که دا حکم فرض وي، مستحب وي، حرام وي، مکروه وي یا مباح وي، او دا ځکه چې هغه هغه څه وکړي چې حلال دي او له هغه څه ځان وساتي چې حرام دي.
Therefore, a Muslim must know the Hukm Ash-Shar’iy (ruling) of the action before proceeding upon it whether the Hukm was Fard, Mandoob, Haraam, Makrooh or Mubaah, and that is so that he does that which is Halaal and stays away from what is Haraam.