۱ – استحسان د مصالحِ مرسلہ سره یوځای راځي، کوم چې امام مالک اخیستي و، ځکه استحسان د قیاسِ خفي د غلبې څرګندونه ده پر قیاسِ جلي (ښکاره قیاس) باندې، د دې له امله چې مصلحت په قیاسِ خفي کې ښکاره شو. هغه همدارنګه د قیاسِ کلي په مقابل کې یوه مصلحتِ جزئیہ هم اخیستې ده.

1 – Al-Istihsaan comes together with Al-Masaalih Al-Mursalah which were taken by Al-Imaam Maalik and that is because Al-Istihsaan represented the outweighing of the Qiyaas Khafiy over the Qiyaas Jalliy (apparent/evident analogy) due to the appearance of the Maslahah within the Qiyaas Al-Khafiy (hidden/concealed analogy). He also took a Maslahah Juz’iyah (partial interest) in opposition to a Qiyaas Kulliy (comprehensive Qiyaas).

2 – د الشافعي په نظر کې الاستحسان چې هغه يې باطل اعلان کړ، او د مالک په نظر کې چې هغه يې کارولی و، او مصالح مرسلې يې په خپل کې شاملې او احاطه کړې وې. امام مالک وویل: «الاستحسان د علم نهه لسمه برخه ده» او بیا وویل: «او هغه استحسان چې يوازې د قیاس د مصلحت په مقابل کې محدود وي، د کارونې په لحاظ يو ناچيز مقدار لري».

2 – Al-Istihsaan in the opinion of Al-Imaam Ash-Shaafi’iy who declared it invalid and in the opinion of Al-Imaam Maalik who used it, incorporated and covered the Masaalih Al-Mursalah within it. Al-Imaam Maalik said: “Al-Istihsaan is nine tenths of Al-‘Ilm (knowledge)” and then said: “And Al-Istihsaan that is restricted to opposing the Qiyaas by the Maslahah counts for a negligible amount (of its usage)”.

۳ – الاستحسان او المصالح المرسلہ، د هغو کسانو په نظر چې دا دواړه د دلیل په توګه کاروي، د قیاس پر بنسټ والړ دي. دا ځکه چې استحسان د قیاس جلي څخه قیاس خفي ته اړول، یا د قیاس څخه د ضرورت او مصلحت پر بنسټ د حکم غوره کول دي، ترڅو سختي (حرج) لرې شي. د المصالح المرسلہ جنس د هغو المصالح الضروریہ (ضروري او اړین ګټو) په جنس قیاس کیږي چې شریعت یې ذکر کړي دي، لکه د ژوند، مال، نسل، عقل او دین ساتنه.

3 – Al-Istihsaan and Al-Masaalih Al-Mursalah according to the view of those who used it as a proof is based upon Al-Qiyaas. That is because Al-Istihsaan represents the departure from a Qiyaas Jalliy to a Qiyaas Khafiy or the departure from Qiyaas to adopting based on the Daroorah (necessity) and the Maslahah (interest) to remove the hardship (Haraj). The Jins (type/kind) of Al-Masaalih Al-Mursalah is measured (analogised) upon the Jins (type) of the Masaalih Ad-Darooriyah (essential or necessary interests) that the Shar’a has mentioned like the preservation of the Nafs, Maal, Nasl, ‘Aql and Deen (life, property, progeny, mind and Deen).

۴ – المصالح المرسلة او الاستحسان، د هر یو تعریف له مخې، د شریعت د متونو په صریح نص باندې نه، بلکې د یو ډول شباهت باندې ولاړ دي۔ ۲۵۶

4 – Al-Masaalih Al-Mursalah and Al-Istihsaan according to the definition of each of them are not based upon an explicit (Sareeh) text from the Sharee’ah texts but are rather based upon a semblance 256

د شریعت د نصونو په سطرونو کې چې علماء یې لیدلي یا پوه شوي دي، د دلیل شبهه

(Shubhat) of a Daleel that the ‘Ulamaa have seen or perceived between the lines of the Sharee’ah texts.

5 – استحسان او مصالح مرسلہ د هغو کسانو په نزد چې دا دواړه منی، دواړه د حرج لرې کولو، مصلحت حاصلولو او مفسدې دفع کولو په بنسټ قایم دي۔

5 – Al-Istihsaan and Al-Masaalih Al-Mursalah according to those who uphold it are both established upon the basis of removing or lifting Al-Haraj (the hardship or difficulty), acquiring the Maslahah and repelling the Mafsadah.

۶ – د مالکیانو اکثریت په دې نظر دی چې د دواړو ترمنځ واضح توپیر شتون لري. هغه دا چې استحسان هغه وخت رامنځته کېږي کله چې د مسئلې موضوع د قیاس تابع وي، نو په دې صورت کې استحسان هغه قیاس نفي کوي. او د مصلحۀ مرسله په فرعي مسائلو کې د هغو مسائلو لپاره دلیل ګرځي، په هغه صورت کې چې د هغې پرته بل دلیل نه وي.

6 – The majority of the Maalikiyah view that there exists a clear difference between the two. That is that Al-Istihsaan occurs in the case where the subject of the Mas’alah (issue) is subservient to the Qiyaas and so in that case the Istihsaan comes negating that Qiyaas. As for the Maslahah Al-Mursalah, then it, in its branch issues, represents a Daleel for these issues (Masaa’il) in the case when there is no Daleel other than it.

او که شاطبي وي نو هغه ليدلي چې د دواړو ترمنځ هيڅ توپير نشته.

As for Ash-Shaatibi then he viewed that there is no difference between them.

په دې توګه، د الاستحسان او المصالح المرسلة ترمنځ اړیکه کیدای شي په لاندې ټکو کې لنډه شي:

The relationship between Al-Istihsaan and Al-Masaalih Al-Mursalah can therefore be summed up in the following points:

دوی د القیاس سره تړاو لري۔

- They have a connection with Al-Qiyaas.

دوی د خلکو څخه د حرج (سختۍ/ستونزې) لرې کولو ته پاملرنه او اهمیت ورکوي.

- They give consideration and regard to the lifting of the Haraj (hardship/difficulty) from the people.

د هغوی هدف مصالح حاصلول او مفاسد دفع کول دي.

- The purpose of them is to bring or acquire the Masaalih and repel the Mafaasid.

هر یو له دې ټولو لره د دلیل یوه شبهه (ښکاره ورته والی) شته.

- Each of them has a Shubhat (semblance) of a Daleel.

نوټ: هغه احکام چې د المصالح المرسلہ له دلیل څخه استنباط شوي دي، د شرعي احکامو په توګه ګڼل کیږي، په ځانګړې توګه هغه احکام چې ائمه لکه الإمام مالک او الإمام ابو حنیفہ له علماؤ څخه استنباط کړي دي (نوټ: شاید دلته الإمام احمد بن حنبل مراد وي). دا ځکه چې دوی د ...

Note: The Ahkaam derived from the Daleel of Al-Masaalih Al-Mursalah are considered to be Ahkaam Shar’iyah and in particular those Ahkaam derived by the Imaams from the ‘Ulamaa like Al-Imaam Maalik and Al-Imaam Abu Haneefah (Note: May be Al-Imaam Ahmad Bin Hanbal was intended here). That is because they had a 257

شبهت د دلیل د دې احکامو لپاره، او همدا راز ځکه چې د دې ډیری احکام، لکه څنګه چې موږ مخکې د مصالح مرسلې د ردولو پر مهال بیان کړل، په حقیقت کې د کتاب، سنت یا اجماع (د صحابه کرامو) د کومې نص پر بنسټ ولاړ دي. خو هغه چا ته چې دا احکام د شریعت د تشریع لپاره حجت نه ګڼي، دا احکام لازم نه دي.

Shubhat of a Daleel for these Ahkaam and also because many of these Ahkaam, as we explained earlier when refuting the Masaalih Al-Mursalah, are actually based upon a text from the Kitaab, the Sunnah or Ijmaa (As-Sahaabah). They are however not binding for the one who does not consider them to represent a Hujjah (proof and evidence) for the legislation.