د قرآن کریم په یو وخت کې نه، بلکې په برخو برخو نازلېدو حکمت
The Wisdom in respect to the Qur’aan being revealed in instalments
اللہ تعالیٰ نے قرآن کے قسط وار نازل ہونے کی حکمت دو آیتوں میں بیان فرمائی ہے:
Allah Ta’Aalaa has explained the Hikmah (wisdom) for the revelation of the Qur’aan in instalments and not all at once in two Aayah:
د لومړۍ آیت:
a) The First Aayah:
او هغه کسان چې کافران دي وايي: "قرآن ولې دې یو ځل ټول ده ته نازل نشو؟" همداسې [نازل شو] ترڅو ستا زړه پرې قوي کړو. او موږ دا [قرآن] په ډیر ښه ترتیب سره ویشلی دی ([الفرقان: ۳۲]).
And those who disbelieve say: "Why was the Qur'an not revealed to him all at once?" Thus [it is] that We may strengthen thereby your heart. And We have spaced it distinctly (Al-Furqaan 32).
ب) دوهم آیت:
b) The Second Aayah:
او قرآن چې موږ يې د برخو په توګه ويشلی دی، ترڅو تاسو يې انسانانو ته په وقفو وقفو سره ولولئ. او موږ دا په پړاوونو کې نازل کړی دی۔ (الإسراء ۱۰۶)
And a Qur'an which We have divided (into parts), in order that you might recite it to men at intervals. And We have revealed it by stages (Al-Israa’ 106).
دې دوو آیتونو څرګندوي چې قرآن کریم په برخو کې نازل شو، نه د یوځل ټول، د دې حکمت دا دی:
These two Aayah indicate that the Hikmah (wisdom) for the Qur’aan to have been revealed in parts and not all at once are:
1) د الله رسول ﷺ زړه د قرآن کریم د نازلېدو په ذریعه، د نبوت د دورې په اوږدو کې د برخو په توګه، پیاوړی او ډاډمن کول. هغه د خپلو قوم څخه د تکلیف او انکار سره مخ و، کله چې هغه دوی ته دعوت رسولو، نو هغه وحی چې په مختلفو وختونو کې نازله کېده د هغه لوی ملاتړ او مرسته وه، چې هغه ته دا احساس ورکوله چې الله تعالیٰ تل له هغه سره دی. دغه پرله پسې اړیکه، چې په دورو یا وقفو کې وه، د هغه عزم پیاوړی کاوه او هغه سره یې مرسته کوله چې د مشکلاتو او خنډونو سره مقابله وکړي او دعوت ته دوام ورکړي.
1) To strengthen and consolidate the heart of the Messenger of Allah (saw) through the revelation of the Qur’aan in parts throughout the mission of Prophethood. He had been exposed to harm and denial from his people whilst he carried the Da’wah to them and so the Wahi that descended at different times was his greatest support and assistance making him feel that Allah Ta’Aalaa was always with him. That consecutive connection over periods or intervals strengthened his determination and helped him to bear what he faced in terms of hardship and obstacles and to continue the Da’wah.
2) د زړه تینګښت او د هغه پیاوړتیا هم د هغو معنیو له لارې ده چې آیتونه د احکامو په ډول لري او په خپل ځان کې ساتي. څنګه چې پیښې رامنځته کیدې، قرآن نازلیده ترڅو د هرې پیښې حکم بیان کړي. په دې توګه دا د رسول الله ﷺ سره د قرآن په پوهیدو کې مرسته وه او دا پوهه یې په خپل فؤاد کې پیاوړې کوله. ځکه کلمه «فؤاد» په عربي ژبه کې د زړه معنا ښيي، لکه څنګه چې د عقل (ذهن) معنا هم ښيي.
2) The strengthening and consolidating of the heart is also by the meanings of the Aayaat represented in the Ahkaam that the Aayaat contain within them. As the incidents occurred the Qur’aan would be revealed to explain the Hukm of each incident. This therefore acted as an assistance to the Messenger (saw) in respect to understanding the Qur’aan and to consolidate this understanding within his ‘Fu’aad’ (heart/’Aql). That is because the word ‘Fu’aad’ indicates the meaning of heart (in the Arabic language) just as it also indicates Al-‘Aql (the mind).
۳) د اسلام څخه مخکې عربانو داسې یو عقیده درلوده چې په دوی کې ډیره ژور ریښه درلوده، او په ورته وخت کې دوی د هغو دودونو او رواجونو تابع وو چې له پخوانیو نسلونو څخه پاتې شوي وو. دوی په دې عقیده او دې دودونو کې سخت ولاړ شوي وو، له همدې امله دوی ته د نوې عقیدې او نوي دین په اړه د قانع کیدو لپاره وخت ته اړتیا وه. دوی ته هغه څه پریښودو لپاره تدریجي لاره ته اړتیا وه چې په هغې یې ایمان درلود او عادت یې شوی وو. له همدې امله، الله تعالیٰ قرآن کریم د برخو په ډول نازل کړ ترڅو د وخت په تیریدو سره د دوی غوږونو ته ورسیږي، او د دوی د باور باطل والی یې بیان کړ ترڅو دوی له هغه څخه لاس واخلي، او اسلامي عقیده یې بیانه کړه ترڅو دوی هغه ومني.