موږ ویلي دي چې مفهوم المخالفه د صفت، شرط، غایه او عدد سره کارول کیږي۔

We have said that the Mafhoom Al-Mukhaalafah is utilised with the Siffah, the Shart, the Ghaayah and the ‘Adad.

مفہوم المخالفہ کو صرف انہی مقامات پر استعمال کیا جاتا ہے جیسے:

The Mafhoom ul-Mukhaalafah is not utilised in other than these like:

۱ – مفہوم المخالفہ اسم کے ساتھ بالکل استعمال نہیں ہوتا، خواہ وہ علم (نام) ہو، جیسے جملہ "زید قائم ہے" میں، اور اس لیے کہ یہ اس پر دلالت نہیں کرتا کہ "سعید" (یعنی کوئی اور شخص) کھڑا نہیں ہے۔ یہی حکم اس صورت میں بھی ہے جب اسم جنس کے لیے ہو، جیسے یہ حدیث:

1 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah is not used at all with the Ism (noun) whether it was an ‘Alam (name) like in the sentence ‘Zaid Qaa’im (is standing)’ and that is because it does not indicate that ‘Sa’eed’ (i.e. someone) else is not standing. The same applies if the ‘Ism’ was for a ‘Jins’ kind like in the Hadeeth:

د پسونو باندې د زکات واجب کیدل دا نه ښيي چې د غواګانو باندې زکات نه وي واجب.

The Zakaah being due on the sheep does not indicate that there is no Zakaah due upon cows.

هم دغسې د لقب (نوم یا عنوان) په اړه هم همدا حکم دی، لکه په دې جمله کې: "اوږده سړی سخی دی"، ځکه چې هغه سړی هم سخی کیدای شي چې اوږد نه وي۔ ۲ – مفهوم المخالفہ د هغه وصف سره کار نه کوي چې مفهِم (د استدلال وړ) نه وي، د مفهوم المخالفہ په اړه، لکه د رسول الله ﷺ په دې فرمان کې:

The same applies in respect to the Laqab (title/label) like in the statement: ‘The tall man is generous’ and that is because the man who is not tall could (also) be generous. 2 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not function with the Wasf that is not Mufhim (open to reasoning) in respect to the Mafhoom Al-Mukhaalafah like in the statement of the Messenger of Allah (saw):

حدیث دا نه ښيي چې له سائل پرته نور کسان د زکات حق نه لري، بلکه زکات سائل ته او له هغه پرته نورو ته هم ورکول کیدای شي. وصف (توضیح صفت) غیر مفهِم دی، یعنی د استدلال او علت ښودلو وړ نه دی، او غیر مناسب هم دی. له همدې امله مفهوم المخالفه په دې باب کې نه شي کارولی.

The Hadeeth does not indicate that other than the Saa’il does not have a right in respect to the Zakaah but rather the Zakaah is provided to the Saa’il and to other than him. The Wasf (description) is Ghair (not) Mufhim i.e. open to understanding a reasoning and not Munaasib (suitable). The Mafhoom Al-Mukhaalafah consequently does not work in respect to it.

3 – مفہومِ مخالفہ د "إنّما" د لفظ په پوهاوي سره کار نه کوي، ځکه چې دا لفظ په قاطعه توګه د "حصر" (محدودولو او یوازې کولو) معنا نه ورکوي، بلکې یوازې هغه وخت حصر ښیي چې یو قرینه (تړونکی نښه یا څرګند اشاره) ورسره وي. که دا لفظ واقعاً حصر وښيي، نو بیا د هغه مفہومِ مخالفہ (برعکسه پوهاوی) هم شته، لکه د الله تعالیٰ د قول په شان:

3 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not work with the understanding of ‘Innamaa’ (ماَّإن (because it does not decisively indicate ‘Al-Hasr’ (restriction and limitation) but only indicates ‘Al-Hasr’ when accompanied by a Qareenah (connotation or linking indication). If it does indicate the ‘Hasr’ (restriction/limitation) then it has a Mafhoom Al-Mukhaalafah (opposite understanding) like in the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

د آیت څخه ترلاسه شوی مفهوم المخالفہ دا ښیی چې زکات د هغه اته ډلو پرته چې په آیت کې ذکر شوي دي، بل چا ته نه ورکول کیږي، ځکه چې داسې قرینه موجوده ده چې ښیی "إنّما" د "حصر" (محدودولو) لپاره دی.

The Mafhoom Al-Mukhaalafah that is attained from the Aayah indicates that the Zakaah is not given to other than the eight categories mentioned within the Aayah due to the presence of the Qareenah indicating that the ‘Innamaa’ is for ‘Hasr’ (restriction/limitation).

که چیرې "إنّما" د "الحصر" معنا نه ورکوي، نو د دې لپاره مفهوم المخالفه نشته، او دا د رسول الله ﷺ د دې قول په شان دی:

If, however the ‘Innamaa’ does not indicate ‘Al-Hasr’, then there is no Mafhoom Al-Mukhaalafah for it and that is like the Qawl of the Messenger (saw):

د حدیث لپاره مفہوم المخالفہ نشته، ځکه چې ربا یوازې د «النسیئہ» (یعنې د ځنډېدونکي یا وروسته تادیه کېدونکي پور) سره محدوده نه ده، ځکه د صحابه‌وو د اجماع له مخې د ربا الفضل حرمت باندې اتفاق شوی دی، کوم چې د پیسو د تبادلې څخه د زیاتوالي سره د پیسو تبادله ده. دا د سرو زرو د سرو زرو سره، د سپینو زرو د سپینو زرو سره، د کجورو د کجورو سره، او د هغو نورو شپږو توکو د تبادلې په څېر دی چې د رسول الله ﷺ په حدیث کې یادې شوې دي، چې په پای کې یې فرمایلي دي:

There is no Mafhoom Al-Mukhaalafah for the Hadeeth because Ribaa is not restricted to ‘An-Nasee’ah’ (the deferred or delayed debt) due to the convening of Ijmaa’ As-Sahaabah upon the Tahreem of Ribaa Al-Fadl which is the exchange of money for money with an increase. This is like the exchange of gold for gold, silver for silver, dates for dates, and the remainder of the six categories of items that were mentioned in the Hadeeth of the Messenger (saw) which stated at the end of it:

4 – مفہوم المخالفہ ہر اُس خطاب میں کام نہیں کرتا جس کا منطوق (صریح الفاظ) ایسی چیز کے ذکر کے ساتھ مقید کیا گیا ہو جو عام ترین اور غالب (یعنی زیادہ تر اور اکثر حالات میں پائی جانے والی) ہو (الأمرُ العام الأغلب)۔

4 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not work with every address where its Mantooq (expressed wordings) has been specified with a mention of a matter representing that which is most general and predominant (i.e. most likely or in most cases) (Al-A’ammu Al-Aghlab).

مثال:

Example:

الله تعالیٰ فرمایا:

Allah Ta’Aalaa said:

د آیت منطوق دا ده چې د میړه لپاره حرام دی چې د خپلې ښځې هغه لور په نکاح کړي چې د هغه په کور کې لوی شوې وي. 467

The Mantooq of the Aayah has made it Haraam upon the husband to marry the daughter of his wife that has been raised in his house and 467

یہ اس لیے ہے کہ سب سے عام اور غالب یا زیادہ تر پیش آنے والی صورت میں بیوی اپنی بیٹی کو پہلے شوہر کے ہاں سے اپنے ساتھ دوسرے شوہر کے گھر لے آتی ہے، اس صورت میں جب بیٹی کم عمر ہو۔ لہٰذا آیت میں آنے والے الفاظ ‘اللَّاتِي فِي حُجُورِكُم’ (یعنی آپ کی پرورش میں) کا مفہوم المخالفہ نہیں ہے، کیونکہ یہ وصف آیت میں اس لیے آیا ہے کہ یہ زیادہ تر ہونے والی صورت ہے (‘العام الاغلب’)، نہ اس لیے کہ یہ مناسب (مناسب ہونا) ہے یا علت (سبب) پر دلالت کرتا ہے۔ اس بنا پر بیوی کی بیٹی کی حرمت شوہر پر اس صورت میں بھی لاگو ہوتی ہے جب وہ اس کے گھر میں رہتی ہو اور اس صورت میں بھی جب وہ اس کے گھر میں نہ رہتی ہو۔ ایک اور مثال:

that is because in the most general and predominant or likely situation the wife would take her daughter from the first husband to live with her in the house of the second husband in the case where the daughter was young of age. As such there is no Mafhoom Al-Mukhaalafah for the wording: ‘Alaatiy Fee Hujoorikum’ (Those in your rooms i.e. under your guardianship) because this Wasf (description came in the Aayah because it is the most likely or what happens in most cases ‘Al-A’ammu Al-Aghlab’ and not because it is Munaasib (suitable) or Mufhim lit-Ta’leel (open to reasoning i.e. an ‘Illah). Consequently, the prohibition of the daughter of the wife upon the husband applies whether she lives under his roof or does not live under his roof. Another example:

الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:

Allah (swt) said:

دا آیت مفہومِ مخالفہ نہیں لري، نو په دې وجه داسې نه دی جائز چې که غربت نه وی ویرہ شوې، نو اولادونه ووژل شي. دا ځکه چې د اسلام نه مخکې عربو، په ډېرو صورتونو کې، د غربت د ویرې له امله خپلې اولادونه وژل، نو اسلام دوی له دې کار نه منع کړل.

This Ayah does not have a Mafhoom Al-Mukhaalafah and so it is not permissible to kill the children if poverty is not feared. That is because the Arabs, before Islaam, in most cases would kill their children due to the reason of the fear of poverty, and so Islaam forbade them from doing that.

د مفہوم المخالفہ لاګون نه کیږي کله چې بل نص موجود وي چې دا (یا د هغه معنا) بې اغیزې کوي.

5 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah is not utilised when another text (Nass) exists that makes it ineffectual (or negates its meaning).

مثال:

Example:

الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:

Allah (swt) said:

دا خبره د مفهوم المخالفہ سره نه سمون خوري، ترڅو وویل شي چې ربا حلاله ده تر هغه چې دوه چنده او ډیره نه شي. ځکه داسې مفهوم د بل نص په واسطه بې اثره او باطل ګرځي، او هغه د الله تعالی قول دی:

This does not work with the Mafhoom Al-Mukhaalafah so that it could be said that Ribaa is Halaal as long as it is not doubled and multiplied. That is because such a Mafhoom (understand) is made redundant and invalidated by another text and that is His Qawl (swt):

(مترجم کی یادداشت: عربی اڈیشن میں آیت کا حوالہ اور اصل پیش کی گئی آیت ایک دوسرے سے مختلف ہیں، لہٰذا احتیاط کے طور پر ان شاء اللہ دونوں پیش کر رہا ہوں۔)

(Translator’s note: In the Arabic edition the Aayah reference and actually Aayah presented are different and so I will present both Inshaa Allah as a precaution).

او

And:

6 – مفهوم المخالفہ د عدد (شمېر) سره کار نه کوي که د کلام سیاق (چوکاټ یا زمینه) داسې نه وي بنسټ کړی چې حکم یوازې ذکر شوې شمېرې پورې محدود وي۔

6 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not function with the ‘Adad (number) if the frame or context (Siyaaq) of the Kalaam (speech) does not indicate a Hukm that is restricted to the mentioned number.

رسول الله ﷺ وفرمایل:

The Messenger (saw) said:

د شریعت حکم چې شمېر محدود کړی، د "حصر" (محدودولو) لپاره نه، بلکې د بیانولو (څرګندولو) لپاره دی. په همدې وجه، نور داسې کارونه هم شته چې د معنا او اغیز له پلوه د دوی سره شریک دي، یعنې د نافرمانۍ او ویجاړونکو ګناهونو په توګه. نو حدیث بیا دا یادونه کوي: د الله سره شرک، جادو، هغه ژوند چې الله منع کړی وژل، پرته له حقه (یعنې په قانوني ډول)، د یتیم مال خوړل، سود خوړل، د جهاد په ورځ شاته تګ (د جګړې ته تلو په وخت کې) او غافله مؤمنې ښځې ته تور لګول (چې زنا کوي). خو زنا، همجنس بازي، جاسوسي او نور هغه کارونه چې د نافرمانۍ او ویجاړونکو ګناهونو (موبقات) څخه دي، یادونه نه ده شوې.

The legislative intention by restricting the number is not for the purpose of ‘Hasr (limitation) but rather it is for demonstration. Consequentky, there are other acts, which share with them in their meaning and their effect in terms of being destructive acts of disobedience. So the Hadeeth goes on to mention: Shirk in Allah, magic, killing the life that Allah has prohibited except by right (i.e. legitimately), the devouring of the orphan’s wealth, eating of interest, turning back on the day of the march (to battle) and accusing unaware believing women (of fornication). It did not however mention Zinaa, homosexual acts, spying or other actions which are also from the acts of disobedience and destructive sins (Moobiqaat).

پس، په دې حدیث کې ‹عدد› (شمېر) مفهوم مخالفه نه لري، ځکه چې حکم د شمېر سره محدود یا مقید نه دی.

Consequently, the ‘Adad (number) in this Hadeeth does not have a Mafhoom Mukhaalafah attached to it because the Hukm is not restricted or limited to the number.

د "عدد" لپاره چې مفهوم مخالفه ولري، دوه شرطونه ضروري دي:

For the ‘Adad (number) to have a Mafhoom Mukhaalafah two conditions are necessary:

لومړی: دا چې حکم د یوه شمیر سره محدود (یا پورې تړلی) وي.

Firstly: That the Hukm is restricted by (or to) a number.

دوهم: دا چې د کلام سیاق (چوکاټ/ سیاق) د دې شمېر پرته نورو ته د حکم د نفي دلالت کوي.

Secondly: That the Siyaaq (framing/context) of the speech indicates the negation of the Hukm for other than that number.