د عرف صحیح هم کیدای شي او فاسد هم، او هغه عرف چې علماؤ د حجت (شرعي دلیل) په توګه کارولی و، عرف صحیح و.

The ‘Urf can be Saheeh and it can be Faasid, and the ‘Urf that the ‘Ulamaa used as a Hujjah (legal proof) was the ‘Urf As-Saheeh.

د عُرْفِ صحیح هغه عُرف دی چې د شرعي نصوصو سره مخالف نه وي، او د معتبر مصلحت ضایع کېدو سبب نه وي، او نه داسې کېږي چې ډېره احتمال ولري چې فساد (زیان یا خرابي) راولي. دا داسې ده لکه څنګه چې خلک عادت لري چې هغه څوک چې نکاح وړاندیز کوي، هغې ته د جامو یا نورو شیانو په توګه ډالۍ وړاندې کوي، پرته له دې چې دا د مهر په اړه اغېزه ولري.

The ‘Urf As-Saheeh is the ‘Urf that does not oppose a text from the Shar’iyah texts and does not cause a considered Maslahah (interest) to be lost nor is it most likely to bring a Mafsadah (harmful or corrupt matter). This is like the people being accustomed to the one proposing offering items of clothing or something similar to the one he is proposing to, as a gift whilst having no impact in relation to the Mahr (dowry).

بعضو علماؤ عرف کو د استنباط د اصولو له جملې څخه یوه اصل او د اجمالي ادلې څخه، لکه قیاس او اجماع په څېر، یوه دلیل ګڼلی دی، چې د احکامو شرعیہ پرې بنا کېږي. د عرف په اړه د هغوی له اقوالو څخه یو دا قول دی: "العادۃ محکمۃ" (عادت حکم کوي، یا قضیه فیصله کوي)، او بل قول دا دی: "المعروف عرفاً کالمشروط شرطاً" (هغه شی چې په عرف کې معروف وي، د هغه شي په شان دی چې په شرط سره ټاکل شوی وي).

Some of the ‘Ulamaa considered the ‘Urf to represent an Asl from the Usool of Istinbaat upon which the Ahkaam Ash-Shar’iyah are built and as a Daleel from amongst the Adillah Al-Ijmaaliyah (Sources of evidence) like Qiyaas and Ijmaa’. From amongst their statements in respect to the ‘Urf is the saying: “Al-‘Aadah Muhkimah” (The custom resolves or overrides the matter) and the saying: “Al-Ma’roof ‘Urfan Ka-l-Mashroot Shartan” (The known by custom is like the stipulated matter by condition).

د عرف د حجیت د ملاتړ لپاره د دلایلو څخه دا دي:

From amongst the Adillah (evidences) supporting the Hujjiyah (proof validity) of Al-‘Urf are the following:

۱ – د قرآن کریم څخه د الله تعالیٰ ارشاد:

1 – From the Qur’aan His Qawl Ta’Aalaa:

2 – د سنت له جملې څخه هغه حدیث دی چې رسول الله ﷺ ته منسوب دی:

2 – From the Sunnah is the Hadeeth attributed to the Messenger of Allah (saw):

اس کے علاوہ رسول اللہ ﷺ کی جانب سے بعض ایسے عرفوں (رسم و رواج) کی تائید بھی ہوئی جو آپ ﷺ کے نبی بنائے جانے سے پہلے عربوں میں معروف تھے۔ جیسے المضاربہ کی صورت، جس کے بارے میں نقل کیا گیا ہے کہ العباس بن عبدالمطلب جب المضاربہ (شراکت کے معاہدے) میں رقم دیتے تو کام کرنے والے پر یہ شرط لگاتے کہ وہ سمندر کے راستے سفر نہیں کرے گا، کسی وادی میں نہیں اترے گا اور کوئی چیز نہیں خریدے گا۔ اگر وہ ایسا کرتا تو اس کا ضامن بنا جاتا۔ یہ بات رسول اللہ ﷺ تک پہنچی تو آپ ﷺ نے اسے اچھا سمجھا (یعنی آپ ﷺ نے اس کی تائید فرمائی)۔ [تبیین الحقائق، جلد 5، صفحہ 52-53]

This is in addition to the Messenger of Allah’s (saw) approval of some of the A’araaf (customs) that were well known to exist amongst the Arabs before his being sent as a Prophet. This is like Al-Mudaarabah in the case where it has been cited that Al-‘Abbaas Ibn ‘Abdul-Muttalib, when paying money in Al-Mudaarabah (contract of partnership), used to stipulate upon the worker that he would not cross by sea, descend a valley and to not buy anything. Then if he was to do that he would be assured. This reached the Messenger of Allah (saw) and he viewed it well (i.e. he (saw) approved of it). [Tabayyun Al-Haqaa’iq Vol 5 52-53].

دا هم د "السلم" (مخکې پیسې ورکول او وروسته سودا اخیستل) په څیر دی، لکه څنګه چې له ابن عباس رضي الله عنه څخه روایت دی چې هغه ویلي: «نبي ﷺ مدینې ته راغی، پداسې حال کې چې خلک د یو کال او دوه کاله لپاره د میوو په اړه مخکې سودا کوله. نو هغه ﷺ وفرمایل:

It is also like As-Salam (forward selling) as it was related from Ibn ‘Abbaas (ra) that he said: “The Nabi (saw) came to Al-Madinah whilst they were practising forward selling in respect to the fruits for a year and two years. So he (saw) said:

۳ – عرف، د هغو کسانو په نظر چې دې ته قایل دي، یو معتبر شرعي دلیل ته راګرځي، لکه اجماع او مصالح مرسله. هغه عرف چې اجماع ته راګرځي، په کې استصناع (د بل چا څخه د ځانګړي شي د جوړولو غوښتنه) او حمام ته ننوتل شامل دي. په دې دواړو کې د عرف عمل پرته له کومې ملامتۍ څخه شوی دی، نو په دې ډول اجماع په ترسره شوې ده، او اجماع معتبره ګڼل کیږي۔ ۴ – د فقهاؤ د مختلفو دورو او زمانو کې د عرف کارول او د هغه پر اجتهادونو کې د هغه پام ساتل، د هغه د معتبر کېدو لپاره دلیل دی. دا ځکه چې د دوی کارونه د اجماع سکوتي په درجه کې دي، او په دې ډول د هغه د دلیل په توګه پام ساتل د اجماع په واسطه ثابت کیږي۔

3 – The ‘Urf, in the opinion of those who upheld it, returns to a considered (Mu’tabar) Daleel Shar’iy like the Ijmaa’ and the Masaalih Al-Mursalah. Included within the ‘Urf that returns back to the Ijmaa’ is the Istisnaa’ (asking someone to manufacture something on their behalf) and entering the baths. The practise of an ‘Urf took place in respect to both of these without any rebuke and so it has occurred by way of Ijmaa’ whilst Al-Ijmaa’ is considered (Mu’tabar). 4 – The Fuqahaa’s usage of the ‘Urf throughout different eras and times and their consideration of it within their Ijtihaadaat represents a Daleel for the correctness of its consideration. That is because their utilisation of it is equal to the level of the Ijmaa’ As-Sukootiy and as such their consideration of it as a Daleel is established (or proven) by Al-Ijmaa’.