دا حدیث یو ذکر شوی علت لري، کوم چې غضب دی، او همدا علت دی چې د الله رسول ﷺ د غضب په وخت کې قضاوت کولو څخه منع کړی دی.
This Hadeeth contains a mentioned ‘Illah which is anger and it is the reason that the Messenger of Allah (saw) forbade passing judgement at the time of anger.
مګر دا یادshoot شوی ʿIllah (غصه) یو وصفِ مبهم دی، ځکه چې د غصې اغیزه یا تاثیر د فیصلې په صادرولو باندې د هغه څه له امله دی چې غصه یې پیدا کوي، یعنې د فکر تیاره کول او حالت متزلزل کول. په پایله کې دې نوې ʿIllah ته ویل کیږي: «د ذهن تیاره کول او د حالت متزلزل کول»، او دا یوه ʿIllah قیاسیه ده، او هغه عِلتونه چې د ذهن تیاره کیدو او د حالت د متزلزل کیدو شامل دي، پر دې باندې قیاس کیږي (یعنې قیاس ترې جوړیږي).
However, this mentioned ‘Illah (anger) is a Wasf Mufhim due to the effect or impact of anger upon passing judgement due to what anger causes in terms of clouding the thought and destabilising the condition. As a result, this new ‘Illah is called: ‘Clouding the mind and destabilising the condition’ and it represents an ‘Illah Qiyaasiyah and the ‘Illal (reasons) that include the clouding of the mind and destabilising the condition are measured upon it (i.e. Qiyaas is made).
دا به د مثال په توګه لوږه شامل وي، نو دا خبره چې «لوږه لرونکی مه قضاوت کوه» هم پر دې باندې پلي کیږي، یا درد هم شامل وي، نو 189
This would include hunger for instance so that the statement: ‘Don’t pass judgment whilst you are hungry’ would apply, or pain so that the 189
د «د ډیر درد په حالت کې قضاوت مه کوه» دا خبره پلي کیدای شي.
statement: ‘Don’t pass judgement whilst you are in a lot of pain’ would be applicable.
دلالت یعنی لفظ کے بارے میں تین شرطیں مقرر کی گئی ہیں۔
Three conditions are stipulated in regards to the Lafzh (wording)
هغه شیان چې څخه یې د قیاسي علت اخیستل صحیح دي:
from which it is valid for an ‘Illah Qiyaasiyah to be taken:
1 – دا چې دا یو وصف دی چې مشتق دی او جامد نه دی. مشتق (لفظ) هغه دی چې له بل څه اخیستل (اشتقاق) شوی وي، لکه «غضبان» (غضبناک) چې له «الغضب» (غضب) څخه اخیستل شوی دی. جامد هغه دی چې له بل څه نه اخیستل یا اشتقاق نه وي شوی، لکه «الأسد» (زمری)، «البُرّ» (غنم) او «الذهب» (سره زر).
1 – That it is a Wasf that is Mushtaqq and not Jaamid. The Mushtaqq (Lafzh) is that which is taken (derived) from other than it like ‘Ghadbaan’ (angry) is derived from ‘Al-Ghadab’ (anger). The Jaamid is that which is not taken or derived from other than it like ‘Al-Asad’ (lion), ‘Al-Burr’ (wheat) and ‘Adh-Dhahab’ (gold).
٢ – دا چې وصف یو وصف دی (بیان دی) مفهِم (داسې چې د علت د معلومولو توان ولري) چې تعلیل (علت بیانول) ښيي۔
2 – That the Wasf is a Wasf (description) Mufhim (open to understanding an ‘Illah) indicating Ta’leel (reasoning).
3 – دا چې وصف المفهم هم د استدلال زاویې ته رهنمایي کوي، لکه د لوږې څخه د فکر تیاره والی، او لکه درد او غصه یا سخت تندی.
3 – That the Wasf Al-Mufhim also guides to the angle of reasoning like hunger causing cloudiness of thought and like the pain and anger or severe thirst.
مثلاً روایت شوی دی چې د الله رسول ﷺ فرمایلي:
So for instance it is narrated that the Messenger of Allah (saw):