د اصول الفقہ دوه اصلي موخې لري:

Usool ul-Fiqh has two main objectives:

1) د اجمالي ادلّه‌و (یعنی هغه ادلّه‌ چې عمومي اصول بيانوي) قطعي وحي‌ څخه ‌والي تحقيق کول. دا ضروري ده چې دغه ادلّه، لکه قرآن، اجماع او نور، قطعي توګه د الله ‌څخه ثابت شي. ځکه الله تعالیٰ فرمايي:

1) To verify that the Adillah Al-Ijmaaliyah are definitely (Qat’an) from the Wahi (divinely inspired revelation). This means that is essential for these Adillah (evidences) like the Qur’aan, Ijmaa’ and others to be definitely proven to be from Allah. This is because Allah Ta’Aalaa says:

او هغه تعالی فرمائی:

And He Ta’Aalaa says:

په دې اړه چې آیا دا له الله څخه ده یا نه؟ او د "مصدر" (سرچینې) د حجت (معتبر دلیل) په توګه منل کیدو لپاره ضروري ده چې "دلیل قطعي" یعنې "برهان قاطع" موجود وي، ترڅو د هغې د حجت کیدو ثابته کړي. دا ځکه چې مسلمان ډاډ او یقین ولري چې هغه چې په عملي توګه ترسره کوي، د الله امرونو سره سم دي او هغه څه چې الله تعالی منع کړي دي، ترې ډډه کوي.

respect to whether it is from Allah or not? And for the Masdar (source) to be considered as a Hujjah (valid proof) then it is necessary for the Daleel Al-Qat’iy (definite evidence) which is the ‘Burhaan Al'Qaat’i’ (decisive proof) to establish its consideration as a Hujjah. This is so that the Muslim is convinced and assured that what he is undertaking in terms of actions are in line with the commands of Allah and what He Ta’Aalaa has forbidden.

۲) د اصول الفقه د قواعدو تطبیق په تفصیلي شرعي دلیلونو لکه آیتونو، احادیثو او نورو باندې، د دې لپاره دی چې عملي شرعي احکام ترلاسه شي، هغه احکام چې مسلمانان په خپل ژوند کې پابند کوي، ترڅو کله چې عمل کوي، پرې عمل وکړي. دا هدف له ټولو لوړو اهدافو څخه دی، ځکه الله تعالیٰ انسان پیدا کړ او شریعت یې ورباندې نازل کړ، ترڅو په دنیا کې د ژوند پر مهال د هغې احکامو پابندي وکړي. بیا به ورڅخه د قیامت په ورځ حساب واخیستل شي، چې یا به جنت وي یا دوزخ (اور). الله تعالیٰ فرمایي:

2) The application of the Qawaa’id of Usool ul-Fiqh upon the detailed Shar’iyah evidences like the Aayaat, the Ahaadeeth and others is for the purpose of arriving at the practical Ahkaam Ash'Shar’iyah that bind the Muslims in their lives so that they adhere to them when undertaking actions. This objective is of the most noble of objectives and that is because Allah Ta’Aalaa created the human and revealed the Sharee’ah to him so that he abides by its Ahkaam in his life of the Dunyaa. He will then be held to account upon that on the Day of Judgement where it will either be Jannah (paradise) or the Naar (fire). Allah Ta’Aalaa said:

او هغه تعالیٰ وفرمایل:

And He Ta’Aalaa said:

په اصول الفقه کې د قواعدو د تطبیق طریقه د تفصیلي شرعي دلیلونو په اړه د یوې عملي بیلګې په توګه، ترڅو د عملي شرعي حکم د استنباط یا استخراج لپاره دا وښودل شي:

The following is a practical example in respect to the manner of how to apply the Qawaa’id (principles) of Usool ul-Fiqh upon the detailed Shar’iyah evidences, in order to deduce or extract a practical Shar’iy Hukm (ruling):

الله تعالىٰ فرمايي:

Allah Ta’Aalaa states:

او الله تعالیٰ فرمایلي دي:

And Allah Ta’Aalaa said:

1) که مونږ د اصولو د قواعدو څخه دا قاعده واخلو: «وروستی نص مخکنی نص منسوخ کوي»، نو د سورت الطلاق آیت به د سورت البقرہ آیت منسوخ کړی وای، ځکه چې دا له هغه وروسته نازل شوی. د هغه ښځې عدت چې خاوند یې مړ شوی وي، د ماشوم په زیږولو سره پوره کیږي، سره له دې چې د الله تعالیٰ دا قول دی:

1) If we were to take the Qaa’idah (principle) from the Qawaa’id of Usool: ‘The later Nass (text) abrogates the former Nass (text)’ then the Aayah from Soorah At-Talaaq would be abrogating the Aayah from Soorah Al-Baqarah because it was revealed after it. The period of waiting (‘Iddah) of the pregnant woman whose husband had died would be completed by her giving birth in accordance to the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

د اصول علماؤ کې داسې علماء هم دي چې وايي چې نسخ (منسوخول) د یوې آیت د بلې په واسطه د منسوخیدو دلیل ته اړتیا لري، سربیره پر دې چې یو مقدم او بل مؤخر وي (یعنې د نازلیدو د وخت له پلوه). دغه علماء هغه دوه دلیلونه چې متناقض ښکاري یو ځای کوي او وایي:

2) There are scholars of Usool who say that the Naskh (abrogation) requires another Daleel that indicates the abrogation of an Aayah by another, in addition to the issue of one being advanced and the other being delayed (i.e. in terms of the time of revelation). These scholars combined these two Daleels that appeared to be contradictory and said:

هغه ښځه چې میړه یې د هغې د حمل په وخت کې مړ شي، ممکن د هغې د عدت (انتظار موده) د اوږدوالي په اړه تناقض وګوري، په ځانګړې توګه که چیرې هغه د خاوند له مړینې وروسته له څلورو میاشتو او لسو ورځو څخه لږ وخت کې زیږون وکړي. له همدې امله دوی لاندې حل وړاندې کړ:

The one whose husband dies whilst she is pregnant could perceive a contradiction in respect to the length of time of her ‘Iddah (waiting period) and particularly if she was to give birth after her husband’s passing in less than four months and ten days. As such they presented the following solution:

دواړه دلیلونه په لاندې ډول سره تطبیق کېدای شي: هغه حامله ښځه چې خاوند یې مړ شوی وي، د دواړو مودو څخه اوږده مودې ته انتظار باسي. که چېرې هغه د خاوند له مرګ څخه څلورو میاشتو او لسو ورځو دمخه زېږون وکړي، نو تر هغه وخته پورې انتظار باسي چې څلور میاشتې او لس ورځې پوره شي. او که دغه مودې د زېږون څخه دمخه پای ته ورسېږي، نو تر هغه وخته انتظار باسي چې زېږون وکړي. او د دواړو دلیلونو دغه توفیق (جوړجاړی) د اصول الفقه د هغه قاعدې تطبیق دی چې وايي: «د دواړو دلیلونو سره کار کول له یو یې د پامه غورځولو څخه غوره (یا مناسب) دی».

It is possible to reconcile between the two evidences in the following way. The pregnant woman whose husband has passed away waits for the longer of the two time periods. If she gives birth before four months and ten days from the date of his death, then she waits until the four months and ten days is completed. And if that time comes to an end before she has given birth then she waits until she has given birth. And this Tawfeeq (reconciliation) between the two evidences represents an application of the Qaa’idah (principle) in Usool ul-Fiqh that states: ‘Working with the two evidences is better (or more appropriate) than neglecting one of them’.