د سنت اقسام د راویانو په اړه «السند» (لړۍ)
The Aqsaam (categories/divisions) of the Sunnah in respect to the Ruwaat (narrators) “As-Sanad” (The chain)
سنت د سند (سلسلې) له مخې درې ډولونو ته وېشل شوې ده: المتواتر، المشهور او خبر الآحاد۔
The Sunnah is divided into three categories in respect to the Sanad (chain): Al-Mutawaatir, Al-Mash’hoor and Khabar Al-Aahaad.
1 – المتواتر:
1 – Al-Mutawaatir:
المتواتر لغةً: پے در پے، یو له بل سره داسې چې د دواړو ترمنځ د وخت یو وقفه وي.
Al-Mutawaatir linguistically means: Consecutiveness, one after another with a gap (of time) between.
د اصطلاح له مخې المتواتر: هغه حدیث دی چې په درې دورو (یا نسلونو) کې د داسې ډیرو کسانو له خوا روایت شوی وي چې د دروغ په هکله د دوی سره یوځای کیدل ناممکن وي.
Al-Mutawaatir in accordance to the Istilaah (terminological definition): That which was related in the three eras (or generations) by a large number making it impossible for them to collude upon a lie.
دریو دورونه (نسلونه) دا دي: د صحابه کرامو دور، د تابعینو دور، او د تابع التابعینو دور.
The three eras (generations) are: The era of the Sahaabah, the era of the Taabi’een and the era of the Taabi’ At-Taabi’een.
سنتِ متواترہ قطعیُ الثبوت ہے، یعنی اس کا نبی ﷺ سے صادر ہونا یقینی ہے، اور اسی بنا پر اس پر عمل کرنا واجب ہے، خواہ وہ احکام سے متعلق ہو یا عقائد سے۔
The Sunnah Al-Mutawaatirah is Qat’iy Ath-Thuboot (definite in transmission) in respect to it coming from the Nabi (saw) and therefore it is obligatory to work or act with it in respect to what it came with whether this was Ahkaam or Aqaa’id (beliefs).
د سنتِ قولیهٔ متواترہ یوه مثال د نبي کریم ﷺ هغه قول دی:
An example of the Sunnah Al-Qawliyah Al-Mutawaatirah is his Qawl (saw):
«هر څوک چې زما په اړه په قصد دروغ وایي، نو هغه باید خپل ځای په دوزخ کې ونیسي».(البخاري او مسلم)
“Whoever lies about me intentionally then let him occupy his seat (place) in hellfire” (Al-Bukhaari and Muslim).
د سنتو یوه مثال السنة الفعلية المتواترة هغه دي چې د پنځو لمانځنو د ادا کولو په اړه روایت شوي دي.
An example of the Sunnah Al-Fi’liyah Al-Mutawaatirah are like those related to the performance of the five prayers.
ډېر لېدل شوی یوه سنت: تواتر معنوي، دا دی چې یو سنت د راویانو له لارې داسې نقل شي چې الفاظ یې مختلف وي، خو هر یو لفظ یې د تواتر ټکي ته نه رسېږي، مګر د دغه مختلفو الفاظو راویان یو ځای کېږي او دا ټول د تواتر درجې ته رسېږي. د دې سنت مثال دا دی چې د عبادتونو عمل په نیت پورې ولاړ دی. او هغه الفاظ چې دا معنا یې شامله کړې ده، دا دي: د رسول الله ﷺ وينا: «إنما الأعمال بالنيات» (البخاري، مسلم، ابو داود، ترمذي او نسائي)، د هغه ﷺ وينا: «من قاتل لتكون كلمة الله هي العليا فهو في سبيل الله» (متفق عليه)، او: «لا هجرة بعد الفتح ولكن جهاد ونية» (متفق عليه)، او د هغه ﷺ وينا: «من لم يجمع الصيام قبل الفجر فلا صيام له» (ابو داود او ترمذي).
As for the Tawaatur Al-Ma’nawiy (in meaning) then this is the transmission of the narrators of a single Sunnah with different Alfaazh (wordings) in the case where the narrators of each wording or worded version do not reach the level or point of Tawaatur however the collection or collective of the narrators of those different wordings (Alfaazh) reach the level of Tawaatur. An example of this Sunnah is that the actions in the ‘Ibaadaat (acts of worship) are based or built upon the Niyah (intention). As for the Alfaazh (wordings) that have incorporated and included this meaning then they are like his Qawl (saw): “Verily the actions are only by the intentions” (Al-Bukhaari, Muslim, Abu Daawood, At-Tirmidhi and An-Nasaa’iy), his statement (saw): “Whoever fights to make the word of Allah the highest then he is Fee Sabeelillah (in the way of Allah)” (Mutaffaq ‘Alaihi) and: “There is no Hijrah after Al Fat’h (conquest) but rather there is Al-Jihaad and the Niyah (intention)” (Agreed upon) and his statement (saw): “The one who does not resolve (i.e. make intention) for the Siyaam (fasting) before Fajr has no fasting for him” Abu Daawood and At Tirmidhi)
د هغه شمېر چې په هغه سره التواتر حاصلېږي:
The Number by which At-Tawaatur is attained:
هغه ټول نظریات چې د تواتر د تحقق لپاره یو ټاکلی شمېر مشخص کوي، نه د نص (متن) له مخې ثبوت لري او نه د عقل له مخې. دا ځکه چې سنت متواتره چې په هغې یقین حاصلېږي، د ثبوت له پلوه باید د یوې جماعت له خوا روایت شي، نه د یوه ځانګړي شمېر له خوا. د دې جماعت شمېر او د دوی د اوسېدو ځایونو واټن باید داسې وي چې دوی ته د دروغ د جوړولو یا په دروغ باندې د سره همکارۍ کول ناممکن وي.
All of the opinions that have specified a specific number for the accomplishment of Tawaatur do not have a basis to support them whether textual or ‘Aqliy (intellectual). That is because the Sunnah Al-Mutawaatirah in which Yaqeen (certainty) is attained, from the angle of Thuboot (transmission), must be narrated by a Jamaa’ah (group) and not by a particular number. The number of this group and the distance of their locations must make it impossible for them to collude or collaborate upon a lie.
پس د تواتر شروط درې دي:
As such the Shuroot (conditions) of the Tawaatur are three:
د راویانو یوه شمیره چې دروغ باندې د دوی سازش مخنیوی او ساتنه کوي۔
A – A number of narrators that secures and prevents their collusion upon a lie.
ب – دا چې د راویانو (روایت کونکو) علم په اوریدلو او په لیدلو ولاړ دی، او په استنباط یا قیاس ولاړ نه دی۔
B – That the knowledge of the Ruwaat (relaters) is based upon hearing and witnessing and is not based upon deduction or inference.
ج – دا چې تواتر په درې واړو دورو کې پیښیږي: د صحابه کرامو دور، د تابعینو دور او د تابعي التابعینو دور۔
C – That the Tawaatur occurs in all three eras: The Sahaabah, the Taabi’een and the Taabi’iy At-Taabi’een.
2 – السنة المشهورة:
2 – As-Sunnah Al-Mash’hoorah:
دا هغه څه دي چې د صحابه کرامو څخه داسې یوه شمیر ته روایت شوي دي چې د تواتر درجې ته نه رسیږي، بیا د تابعینو او تابعي التابعینو په زمانه کې دا درجه ته رسیدلي دي.
This is that which has been related from the Sahaabah by a number that does not reach the level of Tawaatur and then reached the level in the era or time of the Taabi’een and the Taabi’iy At-Taabi’een.
دا سنت ظن (غیر یقینی والی حالت) ثابتوي او یقین نه ثابتوي، ځکه دا د نبي ﷺ څخه قطعي الثبوت نه دی. له همدې امله دا د احکامو شرعیه کې حجت (دلیل او د استدلال سرچینه) دی، خو د عقایدو لپاره حجت نه دی.
This Sunnah establishes Zhann (indefiniteness) and it does not establish Yaqeen (certainty) because it is not Qat’iy Ath-Thuboot from the Nabi (saw). It is therefore a Hujjah (evidence and source of proof) in respect to the Ahkaam Ash-Shar’iyah but not a Hujjah for the Aqaa’id.
د مشهورو احادیثو څخه یوه بیلگه د هغه ﷺ قول دی: "بې شکه عملونه یوازې د نیتونو سره دي"، او دا د سنتو مشهوره برخه ده۔
An example from the Ahaadeeth Al-Mash’hoorah is his Qawl (saw): “Verily the actions are only by the intentions” and this is from the Sunnah Al-Mash’hoorah.
د سنت الآحاد – خبر الآحاد
3 – Sunnah Al-Aahaad – Khabar Al-Aahaad:
دا هغه څه دي چې د هغه شمیر لخوا روایت شوي چې د درې دورو کې د تواتر درجې ته نه رسیږي. د مسلمانانو تر منځ د سنت الآحاد په اړه، چې د مسلمانانو لپاره حجت دی، د دې په اړه کومه توپیر یا اختلاف نشته، یعنې د دې سره عمل کول او د دې احکامو ته ژمن پاتې کیدل واجب دي. دې ته د دلیل او برهان ثبوت د ډیرو اړخونو څخه شوی دی، په دې جملې کې:
This is what has been related by a number that does not reach the level of Tawaatur in the three eras. There is no difference or disagreement amongst the Muslims in respect to the Sunnah Al Aahaad representing a Hujjah upon the Muslims in respect to the obligation of acting by or working with it and to adhere to its Ahkaam. The proof and evidence (Burhaan) for this is established from a number of angles including:
۱ – د صحابهو اجماع په ډیرو داسې پیښو او واقعاتو کې چې د شمېر له مخې نه شي شمېرل کېدای، د خبر واحد د منلو او د هغه پر بنسټ عمل کولو په اړه ثابت دی. یوه بېلګه دا ده چې عمر بن الخطاب (رض) د عبدالرحمن بن عوف (رض) د خبر پر بنسټ عمل وکړ، د دې په اړه چې نبي ﷺ له مجوسو څخه جزیه اخیستې وه. دا ځکه چې هغه د رسول الله ﷺ څخه روایت کوي چې فرمایې: "له هغوی سره هماغسې چلند وکړئ څنګه چې له اهل الکتاب سره کوئ." ([الموطأ])
1 – The Ijmaa’ As-Sahaabah in a number of incidents and occurrences that are too numerous to be counted in regards to the acceptance of the Khabar Al-Waahid and acting by it. An example is when ‘Umar Ibn Al-Khattaab (ra) acted in accordance to the Khabar (report) of ‘Abdur Rahmaan Bin ‘Auf (ra) in respect to the Nabi (saw) taking the Jizyah from the Majoos. This is when he related from the Messenger of Allah (saw) that he said: “Apply the same to them as you have applied to the Ahl ul-Kitaab (people of the book)” (Al-Muwatta’).
2 – رسول الله ﷺ د دې کفایت وګاڼه چې د صحابه کرامو څخه یو یو کسان (اَحاد) د واکمنانو او ملتونو ته واستوي، ترڅو دوی ته د اسلام او د هغه احکامو په اړه معلومات ورکړي، لکه کله چې هغه معاذ بن جبل یمن ته واستاوه، او نور کسان یې فارسو، رومو، عراق، شام او مصر ته واستول۔
2 – The Messenger (saw) found it sufficient to send Aahaad (singles/individuals) from amongst the Sahaabah to the rulers and nations to inform them about Islaam and its Ahkaam like when he sent Mu’aadh Ibn Jabal to Yemen and sent others to the Persians, Romans, Iraq, Ash-Shaam and Egypt.
۳ – الله تعالیٰ فرمایلي دي:
3 – Allah Ta’Aalaa said:
او مؤمنانو ته مناسبه نه ده چې ټول یوځای جهاد ته ووځي. نو له هر قبیلې (یا ډلې) څخه دا ولې نه ووځي چې یوه ډله پاتې شي تر څو په دین کې پوهه حاصله کړي او کله چې دوی بیرته خپلې ټولنې ته راشي، نو هغوی ته خبرداری ورکړي، شاید دوی ځانونه وساتي۔
And it is not for the believers to go forth [to battle] all at once. For there should separate from every division of them a group [remaining] to obtain understanding in the Deen and warn their people when they return to them that they may beware (At-Taubah 122).
ایت کې «طائفہ» لفظ د عربي ژبې له مخې هم د یوه سړي لپاره کارول کېږي او هم د یو له ډیرو څخه زیات کسانو لپاره. له همدې کبله که خبر واحد د عمل لپاره حجت نه وای، نو هغه خلک چې د دین پوهه لري، د جهاد څخه راستنیدونکو خلکو ته د خبرداری ورکولو هیڅ ګټه نه وه.
The word Taa’ifah (in the Aayah) in accordance to the Arabic language is used for the Waahid (one) and more than Waahid (one). Consequently, if the Khabar Al-Waahid was not a Hujjah for actions then the warning of those who had obtained understanding in the Deen would hold no benefit for the people returning from Al-Jihaad.