د قرآن کریم د اسلوب په اړه د احکامو د بیان او پیشکش په برخه کې
The Style of the Qur’aan in respect to its explanation and presentation of Ahkaam (rulings)
قرآن کریم هغه افکار او احکام چې اسلام یې راوړي دي، داسې عربي سبک کې بیان کړي چې د بلاغت (فصاحت او بلاغت) او فصاحت (پاکوالي) په لوړ درجه رسېدلی دی. د بیان د طریقې په اړه لاندې ټکي لیدلی شي:
The Qur’aan Al-Kareem presented the thoughts and Ahkaam of Islaam that it brought with an Arabic style that reached the highest level of Balaaghah (eloquence) and Fasaahah (purity). The following matters can be observed in respect to its methodology of presentation:
1 – دا د احکامو داسې بڼه ورکوي چې د اطاعت او فرمانبرۍ جذبه پیدا کوي. په ورته وخت کې دا د ګناه کولو، مخالف عمل کولو او د هغه د حکمونو په مقابله کې د مخالفت په وړاندې کرکه او نفرت راپاروي. الله تعالیٰ فرمایي:
1 – It presented the Ahkaam in a manner that arouses the desire to follow and be obedient. At the same time, it incites an aversion and repulsion in respect to violating, undertaking a contrary act and resistance to His commands. Allah Ta’Aalaa said:
او څوک چې د الله او د هغه د رسول اطاعت وکړي، هغه به الله په داسې جنتونو کې داخل کړي (النساء ۱۳).
And whoever obeys Allah and His Messenger He will enter him into gardens (An-Nisaa’ 13).
او هغه تعالیٰ وفرمایل:
And He Ta’Aalaa said:
او څوک چې د الله او د هغه د رسول نافرماني وکړي او د هغه د حدودو څخه تېری وکړي، هغه به الله په اور کې داخل کړي. (النساء ۱۴)
And whoever disobeys Allah and His Messenger and transgresses His limits He will enter Him into the fire (An-Nisaa’ 14).
۲ – دا د امر صیغې (امر کولو بڼې) له لارې د وجوب (فرض والي) حکم ټاکلی دی. الله تعالیٰ فرمایي:
2 – It has determined the Wujoob (obligation) through the Seeghat ul-Amr (command form). Allah Ta’Aalaa said:
او دوه عادل کسان گواه وټاکئ او (په شهادت کې) حق قایم کړئ.
And establish the testimony for (the acceptance of) Allah (At-Talaaq 2).
او همدارنګه دا هم ټاکلي ده چې یوه عمل د مکلفینو په سر د لیکل شوی (فرض شوی) دی د ﴿د خبر ورکولو بڼه﴾ له لارې، لکه د الله تعالی په خبره کې:
And it has also determined that an action is Maktoob (written/prescribed) upon the Mukallafeen through the Seeghat ul Ikhbaar (form of informing) like in the speech of Allah Ta’Aalaa:
روژه تاسو باندې فرض کړل شوې ده، لکه څنګه چې ستاسو له مخکینو خلکو باندې فرض شوې وه (البقرہ ۱۸۳).
Fasting has been written (proscribed) upon you like it was written for those who were before you (Al-Baqarah 183).
3) القرآن قطعي الثبوت، ويمكن أن تكون دلالته على الأحكام قطعية الدلالة. مثل قول الله تعالى:
3) Al-Qur’aan is Qat’iy Ath-Thuboot (definite in transmission) and its Dalaalah (indicative meaning) in respect to the Ahkaam can be Qat’iy Ad-Dalaalah (definite in indicative meaning). This is like in the speech of Allah Ta’Aalaa:
او تاسو لپاره د هغې نیمایي ده چې ستاسو میرمنې پرېږدي، که چیرې هغوی هیڅ اولاد نه لري.
And for you is half of what your wives leave if they did not have a child (An Nisaa’ 12).
په دې حالت کې د دې آیت لفظ (الفاظ) له یو زیات معنا ګانو احتمال نه لري۔ خو یو آیت د ظنّي دلالت (یعنې د معنا په دلالت کې ناښکاره والی) لرونکی هم کیدای شي۔ د دې یوه بېلګه د الله تعالی دا ارشاد دی:
In this case, the Lafzh (wording) in this Aayah does not hold the possibility of more than one meaning. However, an Aayah can also be Zhanniy Ad-Dalaalah (indefinite in its indicative meaning). An example of this is the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
او طلاق شوې ښځې د دریو (قُروء) انتظار کوي. (البقرہ: ۲۲۸)
And the divorced women remain in waiting for three (Quroo’) (Al-Baqarah 228).
د «قُرُوء» لفظ دا احتمال لري چې د طهارت مودې (پاکۍ دورې) معنا ولري، ځکه چې دا احتمال هم لري چې د حیض مودې (ناپاکۍ دورې) مراد وي. د یوې زیاتو معنا لرونکي والي له امله، د آیت دلالت د قطعي حکم پر ځای د ظني حکم تابع دی.
The Lafzh “Quroo’’ holds the possibility to mean Tahaaraat (periods of purity) just as it holds the possibility to intend the meaning of the periods of impurity (Haidaat). Due to being open to more than one meaning, the Dalaalah (indication) of the Aayah follows the ruling of the Zhanniy (indefinite) and not the Qat’iy (definite).
٤ – د قرآن کریم ځینې آیتونه مجمل (لنډ او بې له تفصیله)، عام یا مطلق راغلي دي، او سنت راغلی دی چې مجمل تفصیل کړي، عام تخصیص کړي او مطلق مقید کړي. الله تعالیٰ د خپل کلام په دې ارشاد کې دې ته لارښوونه کړې ده:
4 – Some of the Aayaat of the Qur’aan came Mujmalah (in an undetailed manner) or ‘Aammah (general) or Mutlaqah (unrestricted) and the Sunnah came to explain the Mujmal, specify the ‘Aamm and restrict the Mutlaq. Allah Ta’Aalaa guided to that in His speech:
او مونږ تاسو ته ذکر (یادونه) نازل کړ، ترڅو تاسو خلکو ته هغه څه واضح کړئ چې دوی ته نازل شوي دي۔ {النحل: ۴۴}
And We revealed to you the Dhikr (reminder) that you may make clear to the people what was sent down to them (An-Nahl 44).