العام
Al-‘aamm (the General)
د تعریف:
Its definition:
عام یو لفظ دی چې په یوه لفظ (واحد لفظ) سره د هغو ټولو څه چې د هغه لپاره مناسب یا ممکن (صالح) وي، شامل کوي.
The ‘Aamm is a Lafzh that takes in all that is fitting or viable (Saalih) for it, through a single worded expression (Lafzh).
مثال: القوم (خلق/ملت)، الرجال (سړي)، المؤمنون (مؤمنان) او نور
Example: Al-Qawm (people/nation), Ar-Rijaal (men), Al-Mu’minoon (believers) and so on.
د «القوم» لفظ واحد، لکه څنګه چې د ښځو، سړو او ماشومانو ډېر افراد د دې لفظ لاندې راځي. دا معنا هغه ټول څه په ځان کې راټولوي او شامل کوي چې دې ته ور اړه لري، د یوه واحد لفظ له لارې.
The Lafzh ‘Al-Qawm’ represents a single Lafzh under which many fall (within its meaning) in terms of women, men and children. This meaning takes in or absorbs into it all that fits it, through one single Lafzh.
العبارات العامة (الألفاظ العامة)
Al-Alfaazh Al-‘Aammah (the general worded expressions)
ایسے الفاظ ہیں جنہیں اہلِ زبان (یعنی وہ لوگ جن کی زبان میں یہ قرآن نازل ہوا) عام کی طرف اشارہ کرنے اور اس کی رہنمائی کرنے کے لیے وضع کیا ہے۔ ان الفاظ کو اس بات کی دلیل کے طور پر استعمال کرنا درست اور صحیح ہے کہ ان سے مراد عمومیت (عام ہونا) ہے۔ چنانچہ جن امور کی طرف یہ الفاظ رہنمائی کرتے اور اشارہ کرتے ہیں وہ عام ہوتے ہیں۔ ان الفاظ میں شامل ہیں: ۱ – وہ جمعِ مُعرَّف جو ‘ال’ (الف اور لام) کے ساتھ معرفہ ہو، جنسیت (جنس/قسم کے مفہوم) یا استغراق (احاطہ کرنے) کے لیے، جیسے اللہ تعالیٰ کا فرمان:
There are Alfaazh (wordings) which the people of the language (i.e. those who came with it) provided in order to indicate and guide to the ‘Aamm (general). It is valid and correct (Saheeh) to use them as evidence to support that what is intended from them is Al-‘Umoom (generality or generalness). Consequently, what they guide to and indicate is ‘Aamm (general). These Alfaazh include 1 – The definite plural that has been defined (Mu’arraf) with ‘ال) ‘Alif and Laam) Al-Jinsiyah (of type/kind) or Al-Istighraaqiyah (absorption/taking in). This is like in the Qawl of Allah (swt):
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ Note: This is the Qur'an verse, so I rendered the Arabic text as it appears in the original rather than translating the English gloss. Here is the Pashto translation of the English line: سړي د ښځو ساتونکي او د هغوی د چارو سمبالوونکي دي ({النِّسَاءِ: 34}).
Men are the protectors and maintainers over women (An-Nisaa’ 34).
«الرِّجَال» (سړي) یو لفظ عام دی او په خپل ځان کې هر سړی شامل کوي، او همدغه حکم «النِّسَاء» (ښځو) لپاره هم دی.
‘Ar-Rijaal’ (the men) is a Lafzh ‘Aamm (general worded expression) and absorbs within it every man and the same applies to ‘An-Nisaa’ (the women).
۲ – هغه جمع معرفه چې د «اضافت» (یو کلمه بلې کلمې ته ملګرې کول) له لارې معرفه شي، لکه هغه مثال چې کې الله (سبحانه و تعالی) فرمایي:
2 – The definite plural that is defined (Mu’arraf) by ‘Idaafah’ (construct of attaching of one word to another) like in the example where Allah (swt) said:
او د غربت له ویرې خپل اولاد مه وژنئ (الانعام ۱۵۱).
And do not kill your children out of fear of poverty (Al-An’aam 151).
د «اَوْلَادِكُمْ» لفظ (ستاسو اولادونه) د «اَوْلَاد» (اولادونو) عموم په ځان کې شامل کوي.
The Lafzh ‘Awlaadakum’ (your children) absorbs within it the generality of ‘Awlaad’ (children).
3 – په سیاق کې نکره (نامعلومه اسم) چې د نفي، نهي یا شرط په سیاق کې وي. مثال:
3 – The Nakirah (indefinite) in the context (Siyaaq) of An-Nafiy (negation), An-Nahi (forbiddance) or As-Shart (condition). Example:
د الله رسول ﷺ وفرمایل:
The Messenger of Allah (saw) said:
هېڅ ښځې ته چې په الله او د وروستې ورځې باور لري، دا حلال نه ده چې د یوې ورځې او یوې شپې ساعت سفر وکړي، مګر د خپل محرم خپلوان سره (مالک په الموطا کې).
It is not Halaal for a woman who believes in Allah and the Last Day to travel a distance of a day and a night except with a Mahram relative from her (Malik in Al-Muwatta’).
دا لفظ «امرأة» (ښځه) د نفي په سیاق کې نکره دی، یعنی دې ته د نفي حرف «لا» مخکې راغلی دی. له همدې امله دا هرې ښځې ته شامل دی.
The Lafzh (wording) ‘Imra’ah’ (woman) is Nakirah (indefinite) in the Siyaaq (context or frame) of the Nafi (negation) i.e. it is preceded by the ‘Harf An-Nafi’ (the letter indicating negation) which is ‘La’. It therefore encompasses every woman.
او الله (سبحانه وتعالى) فرمايي:
And Allah (swt) said:
اے ایمان والو! کوئی قوم کسی دوسری قوم کا مذاق نہ اڑائے۔ (الحجرات: 11)
O you who have believed, no people should ridicule [another] people (Al-Hujuraat 11).
دلته لفظ «قَوْم» (یوه ټولنه/قوم) نکره دی او د نهي په سیاق کې راغلی دی، او دا لفظ هر قوم شامل کوي. له همدې امله دا لفظ د «عموم» معنا ښيي.
Here the Lafzh ‘Qawm’ (a people) is Nakirah (indefinite) in the Siyaaq (context/framing) of a Nahi (forbiddance) and this Lafzh encompasses any Qawm. It therefore indicates ‘Umoom (generality).
او الله (سبحانه وتعالى) فرمايي:
And Allah (swt) said:
اے ایمان والو! اگر کوئی فاسق تمہارے پاس کوئی خبر لے آئے تو اچھی طرح تحقیق کر لیا کرو، کہیں ایسا نہ ہو کہ تم کسی قوم کو نادانی سے نقصان پہنچا بیٹھو، پھر اپنے کیے پر پچھتانا پڑے۔
O you who believe! If a rebellious evil person comes to you with a news, verify it, lest you harm people in ignorance, and afterwards you become regretful to what you have done (Al-Hujuraat 6).
د «فاسق» لفظ د شرط په سیاق کې نکره دی، ځکه چې د شرط حرف پرې مخکې راغلی دی. نو د «فاسق» لفظ هر فاسق ته دلالت کوي او په همدې سبب عموم ښيي.
The Lafzh ‘Faasiq’ (rebellious/disobedient) is Nakirah (indefinite) in the Siyaaq (context/framing) of a Shart (condition) because it has been preceded by the Harf of the Shart (letter or preposition of conditionality) The Lafzh of ‘Faasiq’ therefore indicates every Faasiq and so it is indicative of Al-‘Umoom (generality).
4 – د شرط اسمونه (Asmaa’ Ash-Shart): الله تعالیٰ فرمایي:
4 – Asmaa’ Ash-Shart (conditional nouns): Allah Ta’Aalaa says:
هر څوک چې د میاشتې (لمر) ولیدل، نو باید دا میاشت روژه ونیسي (البقره ۱۸۵)۔
So whoever sights [the new moon of] the month, let him fast it (Al-Baqarah 185).
لفظ «مَنْ» یو شرطي اسم دی (شرطي اسم) چې عمومیت ښیي، نو دا په دې معنا ده چې هر مسلمان چې رمضان مياشت ته ورسیږي او مکلف (شرعي لحاظ څخه مسؤل او په حکم کې ټاکل شوی) وي، دی باید دا مياشت روژه ونيسي.
The Lafzh ‘منَ ’ (who(ever)) is an Ism Shart (conditional noun) that indicates Al-‘Umoom (generality) and so it is indicating that every Muslim who has witnessed the month of Ramadhaan and is Mukallaf (legally entrusted and responsible) must fast the month.
او د الله (سبحانه و تعالی) قول:
And the Qawl of Allah (swt):
هرچیرې چې تاسو یاست، مرګ به تاسو ته ورسیږي (النساء: ۷۸).
Wherever you may be, death will overtake (or reach) you (An-Nisaa’ 78).
د «لفظ أَيْنَ» (چېرته) د مکان لپاره یو اسم شرط دی چې د ځای عمومیت بیانوي.
The Lafzh أ‘ينْ َ (where) is an Ism Shart (conditional noun) for the place (Makaan) indicating the generality of place.
او د هغه د قول تعالی:
And His Qawl Ta’Aalaa:
په هر کوم نوم چې دده ته وبولئ، ښکلي نومونه یې ده لپاره دي (الإسراء ۱۱۰).
Whichever [name] you call - to Him belong the best names (Al-Israa’ 110).
د «أَيّ» لفظ د شرط اسم دی (شرطي اسم) چې عمومیت ښيي.
The Lafzh ‘أي َ ‘which(ever)) is an Ism Shart (conditional noun) indicating Al-‘Umoom (generality).
۵ – د استفهام اسماء (پوښتنې کونکي نومونه) لکه:
5 – Asmaa’ ul-Istifhaam (questioning/enquiring nouns) like:
د هغه قول (سبحانه وتعالی):
His Qawl (swt):
هغوی وویل: «زموږ د معبودانو (بتانو) سره دا څوک وکړل؟» (الانبیاء ۵۹)
They said: “Who did this with our deities (idols) (Al-Anbiyaa’ 59).
او د الله تعالیٰ قول:
And the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
دوی وایی: "الله دې د دې مثال څخه څه ارادې کړې دي؟" (البقرہ 26).
They say: "What did Allah intend by this as an example?" (Al-Baqarah 26).
او د هغه کلام عزّ وجلّ:
And His speech ‘Azza Wa Jalla:
هغوی به ووائی: «هغه څوک چیرته دي چې تاسو د الله پرته ورته دعا کوله؟» (الاعراف: ۳۷)
They will say: "Where are those you used to invoke besides Allah?" (Al-A’araaf 37).
د استفهام اسماء (پوښتنې کلمې) چې په پورتنیو مبارکو آیتونو کې راغلي دي، يعنې ‘منَ’ (څوک)، ‘ماذَا’ (څه) او ‘أْين’ (چیرې)، ټول داسې الفاظ دي چې عموم ښيي.
The Asmaa’ Al-Istifhaam (questioning nouns) in the previous Noble Aayaat which are: ‘منَ َماذَا’ ,‘ أْين’ and (who, what and where) are all Alfazh that indicate Al-‘Umoom (generality).
٦ - الأسماء الموصولة: ان میں "منْ" (څوک) اور "ما" (څه) شامل دي که دا جمع ته اشاره کوي، او همدارنګه "الذين"، "الذي" او "اللواتي" هم شامل دي... لکه د الله تعالیٰ دا قول:
6 – Al-Asmaa’ Al-Mawsoolah: These include ‘منَ ’ (who) and ‘ما ‘ (what) if they are indicating the Jam’u (plural) and they also include ‘Alladheena’, Allaatiy and Allawaatiy…. This is like in the Qawl of Allah (swt):
او اللہ ته سجده کوي هر هغه څوک چې په آسمانونو او ځمکه کې دی (الرعد ۱۵).
And to Allah prostrates whoever is within the heavens and the earth (Ar-Ra’d 15).
او له دې پرته نور (ښځې) تاسو ته حلال کړل شوې دي.
And lawful to you are what lie [all others] beyond these (An-Nisaa’ 24).
د «منَ» لفظ (من) یو اسم موصول دی چې د آسمانونو او ځمکې ټول هغه شیان بیانوي چې په کې دي، یعنې دا د «العموم» (عمومیت) مفهوم بیانوي۔
So the Lafzh ‘منَ ’ (man) is an Ism Mawsool (relative pronoun) that indicates all that is in the heavens and the earth i.e. it indicates Al- ‘Umoom (generality).
همچنان، لفظ «مَا» یو اسم موصول دی چې جمع ته اشاره کوي او عموم بیانوي۔
Similarly, the Lafzh (wording) ‘ مَا ‘ is an Ism Mawsool that is indicative of a Jam’u (plural) and indicates Al-‘Umoom (generality).
الله تعالىٰ فرمایلي دي:
Allah Ta’Aalaa said:
بېشکه هغه کسان چې ایمان یې راوړی او نېک عملونه یې کړي دي، د داسې جنتونو لپاره دي چې لاندې یې سیندونه روان دي. دا لوی بریالیتوب دی۔ {البروج: ۱۱}
Verily, those who have believed and done righteous deeds will have gardens beneath which rivers flow. That is the great attainment (Al-Burooj 11).
د «الذین» لفظ هم د عمومیت په نښه کولو دلالت کوي.
The Lafzh (‘Alladheena/who) is also indicative of Al-‘Umoom.
الله (سبحانه و تعالیٰ) فرماېي:
Allah (swt) says:
او هغه ښځې چې له حیضه ناهیلې شوې وي ستاسو له ښځو څخه، که تاسو شک وکړئ، نو د هغوی عده درې میاشتې ده، او هغه ښځې هم چې لا حیض نه وي لیدلی (عده یې همدا ده).
And those who no longer expect menstruation among your women (At-Talaaq 4)
د لفظ (ژبنیز بیان) الذي (چې/څوک) له هغو موصوله اسماوو (تړلو ضمیرونو) څخه دی چې د عموم (عمومیت) دلالت کوي.
The Lafzh (worded expression) (Allaaiy/who) is from among the Asmaa’ Al-Mawsoolah (relative pronouns) that are indicative of generality (Al-‘Umoom).
۷ – اسم مفرد چې د (الف لام) سره تعریف شوی وي، لکه:
7 – Al-Ism ul-Mufrad (the singular noun) that is defined (Mu’arraf) with ( ‘Alif Laam) like:
الله (سبحانه وتعالی) فرمائی:
Allah (swt) said:
غل سړی او غله ښځه دواړه لاسونه پرې کړئ (المائدہ 38).
The male thief and female thief cut off their hands (Al-Ma’idah 38).
مفرد لفظ «السارق» (چور) او مفرد لفظ «السارقة» (ښځینه چور) هر نارینه چور او هره ښځینه چور دواړه شامل کوي، ځکه دواړه د عمومیت پر معنا دلالت کوي. خو که چیرې مفرد لفظ ته «العهدیة» (د معلوم او مشخص ژبنیز تعریف) ضمیمه یا ملحق شي، نو هغه د عمومیت پر معنا دلالت نه کوي، لکه د الله تعالیٰ په دې قول کې:
The Mufrad (singular) Lafzh ‘As-Saariq’ (thief) and the singular Lafzh ‘As-Saariqah’ encompass every male thief and every female thief as they are both indicative of Al-‘Umoom (generality). If however ‘‘Al-‘Ahdiyah (of convention) was attached or affixed to a Mufrad (singular word) then it would not be indicative of Al-‘Umoom (generality) like in the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
الم۔ ذٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ۔ (سورۃ البقرہ: ۱-۲)
Alif Laam Meem. This is the Book about which there is no doubt, a guidance for those who have Taqwaa of Allah (Al-Baqarah 1-2).
دلته د "الکتاب" لفظ (یعنی کتاب) د هرې کتاب معنا نه ښیي، بلکه دا هغه معلوم کتاب دی چې هر څوک یې پیژني، او هغه قرآن کریم دی.
So here the Lafzh (wording) ‘Al-Kitaab’ (the book) does not indicate to (the meaning) of every book but rather it is the Book Al-Ma’hood (that is well-known) and that is the Qur’aan Al-Kareem.
د ګټور ځینې نورې ټکې:
Some extra points of benefit:
1 – الجمع النكرة (د نکرہ جمع) د خپل عموم له پلوه توپیر لري، په هغه صورت کې چې دا د خپلو ټولو افرادو نه احاطه نه کوي، بلکه د دې ډیرو افرادو ته شامل یا احاطه کوي. دا د الله تعالیٰ د دې قول په شان دی:
1 – Al-Jam’u An-Nakirah (the indefinite plural) differs in respect to its ‘Umoom (generality) in the case where it does not take in all of its Afraad (individual elements) but rather absorbs or encompasses many of them. This is like the Qawl of Allah (swt):
په هغو کورونو کې چې الله امر کړی دی چې پورته وساتل شي او په هغو کې د هغه نوم یاد شي؛ په هغو کې سهار او ماښام د هغه پاکي بیانوي. هغه سړي چې نه سوداګري او نه پلورل د الله د یاد، د لمانځه د ټاکلو او د زکات د ورکولو له لارې غافله کوي. دوی د هغه ورځې څخه ویره لري چې په هغې کې زړونه او سترګې به وګرځي. (النور ۳۶–۳۷)
[Such niches are] in mosques which Allah has ordered to be raised and that His name be mentioned therein; exalting Him within them in the morning and the evenings [Are] men (Rijaalun) whom neither commerce nor sale distracts from the remembrance of Allah and performance of prayer and giving of zakah. They fear a Day in which the hearts and eyes will [fearfully] turn about - (An-Noor 36- 37).
د «رجال» لفظ ټول سړي نه بلکه له هغوی څخه یو شمیر ته اشاره کوي؛ له دوو زیات، او لږ تر لږه درې.
The Lafzh ‘Rijaal’ (men) does not indicate all the men but rather indicates to a number from amongst them; more than two and the least numbering three.
2 – العموم یوں دلالت کرتا ہے کہ لفظ جتنے افراد کو شامل ہو، وہ سب کے سب مراد ہوتے ہیں، اور یہ عموم اُس کم سے کم عدد کے لحاظ سے مختلف ہو سکتا ہے جو جمع ظاہر کرتی ہے، اور یہ اختلاف دو اور تین کے درمیان ہے۔ Note: the instructions require Pashto translation, so here is the same text in Pashto: 2 – عموم هغه دی چې د لفظ لخوا شاملو ټولو افرادو ته اشاره کوي، او دا د هغه لږ تر لږ شمیر په اړه توپیر لري چې جمع ښیي، او دا توپیر د دوو او دریو ترمنځ دی۔
2 – Al-‘Umoom indicates all of the Afraad (individual elements) that the Lafzh takes in and it could differ in respect to the minimum number that the Jam’u (plural) indicates and this lies between two and three.
د سنت له نظره، جماعت سره لمونځ کول (صلاة الجماعة) د دوو کسانو په واسطه هم صحیح ګڼل کیږي، ځکه چې د رسول الله ﷺ قول دی:
As for from the perspective of the Sunnah, then the Salaat ul-Jamaa’ah (congregational prayer) is considered to be legitimately convened with only two people due to the Qawl of the Messenger (saw):
دوه او هغه څه چې له دې څخه پورته وي، جماعت دی (ابن ماجه)
Two and what is above (that) is a Jamaa’ah (ibn Maajah)
له ژبې کتنه، نو د دې معنا ټاکل د یو قرینې (اړیکې/لوړ څرګندو اشارې) ته اړتیا لري، لکه څنګه چې الله (ج) آدم او حوا (ع) ته وفرمایل:
From the perspective of the language, then its determination requires a Qareenah (linkage/connotation) and so for instance Allah (swt) said to Aadam and Hawaa’ (ahs):
هللا وفرمایل: «ښکته شئ، په دې حال کې چې تاسو د یو بل دښمنان یئ» (الاعراف ۲۴).
[Allah] said: "Descend, being to one another enemies (Al-A’araaf 24).
(احبطوا) جمع کی صیغه ده. دلته که قرینه ذکر نه وای، نو جمع کیدل به دا ښودل چې دوه تنو زیات مراد دی.
(Ihbitoo refers to the plural form). Here had the Qareenah not been mentioned then the Jam’u (plural) what have been indicative of more than two.
3 – د عموم تاکید کوونکي الفاظ هم شته، لکه اجمعون، اکتعون، کافۀ، عامۀ او نور.
3 – There are Alfaazh which act as a Ta’keed (reiteration) of the ‘Umoom (generality) like Ajma’oon, Akta’oon, Kaaffah, ‘Aammah and so on.