دا هغه وخت دی کله چې راټول شوي کسان د یوې واقعیت په اړه، چې د واقعیتونو له جملې څخه دی، خپل نظرونه په ښکاره ډول بیانوي یا وړاندې کوي، بیا په یوه اجماع (یووالي) باندې ږدي چې د دې واقعیت لپاره حکم شرعي تشکیلوي.

This is when those gathered express or present their opinions explicitly in respect to a given reality from amongst the realities and then they hold a consensus upon which represents the Hukm AshShar’iy for this reality.

دا حقیقت یوه مثال داسې دی: کله چې د اجماع خاوندان په یوه ځای کې راټول شي او په یوه نظر متفق شي۔ دا هغه شان دی لکه څنګه چې صحابه کرامو د رسول الله ﷺ د دفن په ځنډولو کې دا کار وکړ، ترڅو د رسول الله ﷺ د خلیفه (جانشین) د ټاکلو لپاره وخت ولري۔ ډېری صحابه په مدینه منوره کې وو او په حقیقت کې د رسول الله ﷺ د جسد سره نږدې وو، او د بني ساعدې په سقیفه کې راټول شوي وو۔

An example of this reality is when the people of Ijmaa’ are gathered in a single place and agree upon a single opinion. This is like what happened with the Sahaabah in respect to the delay of burying the Messenger of Allah (saw) so that they could select a Khalifah (successor) to the Messenger of Allah (saw). Most of them (the Sahaabah) were in Al-Madinah and indeed close to the body of the Messenger (saw) and in the Saqeefah of Bani Saa’idah.

یا دا چې دوی خپراو شي، بیا یوه مسئله یو یو کړۍ ته وړاندې کیږي، او هر یو خپل موافقه ورکوي، ترڅو د دوی ټول رایې په یوه واحده رایه کې سره یو شي.

Or they could be dispersed and then an issue (Mas’alah) is presented to them one at a time each providing their agreement so that all of their opinions are in agreement upon one single opinion.

یا داسې کیدای شي چې د دوی له جملې څخه یو تن په یوه ځانګړې مسئله (مسئله) کې حکم صادر کړي او دغه حکم نورو ته ورسیږي، او بیا دوی په واضح ډول د خپل موافقت څرګندونه وکړي، یا په یوه بیان سره، یا په یوه فتوا یا قضاوت سره چې صادر شوی وي.

Or it could be when one of them passes a judgement in a particular Mas’alah (issue) and that Hukm reaches the others and they then clearly express their agreement either by way of a statement, a verdict or judgment being passed.

دا هغه وخت دی کله چې د اجماع له خاوندانو څخه یو تن د مسألو له جملې څخه په یوه مسئله کې داسې نظر ورکړي چې دا یو شرعي حکم دی، او هیڅ څوک یې له دې څخه انکار یا بیزاري ونه کړي۔

This is when one of the people of Ijmaa’ provides an opinion in a Mas’alah (issue) from amongst the Masaa’il (issues), on the basis of it being a Hukm Shar’iy, and no one renounces or disclaims it.

امام الشافعی د اجماعِ سکوتی ("اجماع السکوتی") نه دی منلی، د ډیرو فقهاؤ په شان. خو ځینو فقهاؤ دا د اجماع په توګه منلی، مګر د اجماع صریح څخه ټیټ درجه لرونکی. په بله نظر کې دا د یوه معتبر دلیل (حجت) په توګه ګڼل شوی، خو د اجماع په نوم نه.

Ash-Shaafi’iy did not adopt Ijmaa’ As-Sukootiy in addition to many of the Fuqahaa whilst some of them considered it as an Ijmaa’ but of a lesser strength as compared to the Ijmaa’ As-Sareeh. In another opinion it was considered to represent a Hujjah (valid legal proof) but not classified as Ijmaa’.

د صحابه کرامو په اړه اجماعِ سکوتي هغه وخت پیښیږي کله چې د صحابه کرامو څخه یو صحابي یوه نظریه یا رایه څرګنده کړي او صحابه کرام ورباندې خبر وي، بیا هم دوی څخه هیڅوک هغې ته مخالفت ونه کړي او نه یې رد کړي. دا هغه وخت (په صحیح ډول) د اجماع (اتفاق) استازیتوب کوي چې لاندې شرطونه پوره او تحقق شوي وي:

The Ijmaa’ As-Sukootiy in respect to the Sahaabah occurred when one of the Sahaabah held or stated an opinion which the Sahaabah were aware about about and then none of them denounced or denied it. This is considered to (validly) represent an Ijmaa’ (consensus) if the following conditions are realised and met:

1 – دا چې حکمِ شرعي د هغو شیانو څخه و چې عادةً ردّ (انکار) به ورباندې کېدلو، او صحابه کرام به د هغه په اړه خاموش نه پاتېدل، ځکه چې د منکر (هغه شي چې باید ردّ او انکار ورباندې وشي) په اړه د دوی خاموش پاتې کېدل ناممکن و. دا د هغه پېښې په شان ده چې د عمر بن الخطاب (رض) سره پېښه شوه، کله چې هغه د بلال المزني ځمکه واخیستله، کومه چې د الله رسول ﷺ هغه ته ورکړې وه، وروسته له دې چې هغه دربو کلونو زیات وخت پرته له کرلو پاتې شوه۔

1 – That the Hukm Ash-Shar’iy was from that which would (normally) be denounced and the Sahaabah would not remain silent over it because of the impossibility of them remaining silent over a Munkar (a matter that must be denounced and denied). This is like what happened in respect to ‘Umar Ibn Al-Khattaab (ra) when he took the land of Bilaal Al-Muzniy, which the Messenger of Allah (saw) has apportioned to him, after he left it unworked on for more than three years.

2 – دا چې دا حکم مشهور شو او صحابه کرامو یې وپیژاند او خبر شول، ځکه د دوی چوپتیا که دوی ته یې علم او خبر نه وی، د موافقت یا اجماع په توګه نه ګڼل کیږي۔

2 – That this Hukm became well known and the Sahaabah knew and were aware of it because their silence without being aware of it or knowing about it is not considered to represent agreement or an Ijmaa’.

یو شمېر علماؤ اجماعِ صریح قطعي او اجماعِ سکوتي ظني بللی دي۔

- Some considered the Ijmaa’ As-Sareeh to be Qat’iy and the Ijmaa’ As-Sukootiy to be Zhanniy.

په دې کې سم نظر دا دی چې د صحابه‌وو د اجماع حجیت، د دې له مخې چې دا یو اجمالي دلیل او د شرعي احکامو له سرچینو څخه یوه سرچینه ده، باید قطعي وي، او دا شرط یوازې د صحابه‌وو په اجماع کې پوره کیږي.

The correct view is that the Hujjiyah of Ijmaa’ As-Sahaabah in respect to it being a Daleel Ijmaaliy and a source from the sources of the Ahkaam Ash-Shar’iyah must be Qat’iy and that this is not fulfilled except in Ijmaa’ As-Sahaabah.

که څه شي د الاجماع له سرچینې څخه اخیستل شوي احکام وي، نو هغه د سنت په شان ګڼل کیږي. دا کیدای شي متواتره وي، په دې صورت کې د ثبوت له پلوه قطعي به وي، ځکه صحابه کرامو په دې متفق شوي او په دې باندې اجماع یې کړې ده، یا دا کیدای شي له اخبار الآحاد څخه وي، په دې صورت کې د ثبوت له پلوه ظني به وي.

As for the Ahkaam derived from the source of Al-Ijmaa’ then they are treated like the Sunnah. It can either be Mutawaatirah in which case it would be Qat’iy Ath-Thuboot in respect to the Sahaabah having agreed and held a consensus upon it, or it can be from the Akhbaar Al-Aahaad in which case it would be Zhanniy Ath-Thuboot.

د اجماع پر عمل کول واجب دی، خواه هغه قطعي الثبوت وي یا ظنّي الثبوت. دا ځکه چې د صحابه کرامو اجماع، لکه څنګه چې مونږ یادونه وکړه، یو داسې شرعي دلیل ښکاره کوي او راڅرګندوي چې زموږ ته په مستقیم ډول نه دی رسیدلی، بلکه هغه حکم چې پر یو دلیل بنسټ لري، زموږ ته د صحابه کرامو د اجماع له لارې رسیدلی دی.

Working with and acting by the Ijmaa’ is Waajib (obligatory) whether it was Qat’iy Ath-Thuboot or Zhanniy Ath-Thuboot. This is because the Ijmaa’ As-Sahaabah, as we have mentioned, reveals and discloses a Daleel Shar’iy that did not reach us (directly) but rather the Hukm that was based on a Daleel reached us by way of Ijmaa’ As-Sahaabah.

علماء او فقهاء د اجماع د خاوندانو په اړه اختلاف او نظر توپیر لري. له همدې امله دوی د دې لپاره شرطونه ټاکلي دي چې چا ته د اجماع له خاوندانو څخه حساب ورکول کیږي. لاندې د دې پورې اړوندو ځینې تفصیلات راوړل شوي دي:

The ‘Ulamaa and Fuqahaa have differed and disagreed in regards to who the people of Al-Ijmaa’ (consensus) are. They therefore set down conditions in respect to who is to be considered to be from the people of Al-Ijmaa’. The following represents some of the details related to this: