دويم: سورة الناس
Secondly: An-nass
د دې تعریف:
Its definition:
د نص هغه لفظ دی چې د خپل اصلي یا مقصود معنی ته د سیاق له مخې لارښوونه کوي، سره له دې چې د تاویل احتمال لري۔ (د لیکوال یادونه: کلمه «نص» په لغوي معنا هر آیت او حدیث ته اطلاق کیږي، یعنی «نص الحدیث» یا «نصوص القرآن» (د قرآن متنونه)، خو په اصطلاحي معنا «نص» هماغه تعریف دی چې پورته یې ښودل شوی دی۔)
The Nass is the Lafzh (worded expression) that guides to its originally meant or intended meaning from its context with the Ihtimaal (openness to and possibility for) Ta’weel (interpretation). (Author’s note: The word ‘Nass’ is applied linguistically to every Aayah and Hadeeth with the meaning of ‘Text’ (i.e. Nass Al-Hadeeth or the Nusoos Al-Qur’aan (texts of the Qur’aan)) however in its Istilaahi meaning An-Nass means what the above definition has indicated to).
نص هغه څه دي چې د ظاهر په پرتله روښانتیا یې زیاته وي. دا زیاته روښانتیا له صیغې (ځانګړې ب ڼه) څخه نه راځي، ځکه چې ظاهر او نص دواړه د روښانتیا له پلوه برابر یا یو په ځای کې دي. بلکه دا روښانتیا له دې راځي چې په نص کې معنا په اصل او په لومړۍ توګه مقصوده وي، پداسې حال کې چې د ظاهر معنا د هغې څخه بله معنا سره پوهیږو چې په خپل کاروني سیاق کې اصلي مقصد نه وي.
The Nass is that which has increased clarity over the Zhaahir. The increase in clarity did not come from the form (Seeghah) itself because both the Zhaahir and the Nass are equal or on the same level in respect to the clarity. Rather it comes from the meaning in the ‘Nass’ being intended in origin and initially whilst the meaning of the ‘Zhaahir’ is understood in according to other than what is intended originally (within the context of its usage).
الله (سبحانه وتعالی) فرمایلی دی:
Example: Allah (swt) said:
او الله تعالیٰ د سوداگرۍ حلالولی او سود یې حرام کړی دی (البقرہ ۲۷۵).
And Allah has permitted trade and has forbidden interest (Al-Baqarah 275).
دلاله یعنی د حلال او حرام په اړه ښکاره ده په آیت کې، خو آیت د دې دواړو ترمنځ توپیر کولو په اړه "نص" دی، ځکه چې د دواړو ترمنځ توپیر هغه اصلي معنا ده چې د آیت له نازلیدو څخه مقصود وه، او آیت پر هغې دلالت کړی و.
Here the Dalaalah (indication) upon the Halaal and Haraam is Zhaahir in the Aayah however the Aayah is ‘Nass’ in respect to differentiating between them because the differentiation between them is the intended original meaning from the revelation of the Aayah which the Aayah was already indicated to:
دا ځکه چې دوی وايي: «سوداګري هم د سود په شان ده». حال دا چې الله سوداګري حلاله کړې ده او سود یې حرام کړی دی (سورۃ البقرہ ۲۷۵).
That is because they say: "Trade is [just] like interest". (But) Allah has permitted trade and has forbidden interest (Al-Baqarah 275).
هغه لارښود (دلیل) چې د آیت څخه د شارع (قانون وضع کوونکي) مقصد ښیي، د آیت سیاق دی، یا دا چې د نزول د سبب څخه راځي، لکه د لاندې آیت په اړه:
The guide (Daleel), indicating to what the Shaari’ (Legislator) intended from the Aayah, is the Siyaaq (context) of the Aayah or it comes from the Sabab (reason) of its Nuzool (revelation/descent) like in respect to the following Aayah:
تاسو ته چې کوم ښځې خوښې وي، نو له هغو څخه دوه، درې یا څلور نکاح وکړئ. خو که تاسو ویره ولرئ چې عدل به ونه کړئ، نو یوه (نکاح وکړئ).
Then marry those that please you of [other] women, two or three or four. But if you fear that you will not be just, then [marry only] one (An-Nisaa’ 3).
د النص حکم:
The Hukm of An-Nass:
دا باید پر هغه شي عمل وشي چې د شارع لخوا اصلي مقصد دی.
1 – It must be worked in accordance to because its meaning is what has been originally intended by the Shaari’.
د تاویل وړتیا لري، خو د تاویل دا احتمال د ظاهر په پرتله کم احتمالي دی۔
2 – It is open to Ta’weel however this Ihtimaal (openness or possibility) for Ta’weel (interpretation) is less likely than compared to the Zhaahir.
۳ – که چیرې د یوې مسئلې کې د حکم ظاهر او د حکم نص ترمنځ تعارض راشي، نو د نص حکم اختیارېږي۔
3 – If there is a conflict between the Hukm Azh-Zhaahir and the Hukm An-Nass in a particular Mas’alah (issue) the Hukm of the Nass is taken.
مثال:
Example:
الله تعالیٰ فرمایلي دي:
Allah Ta’Aalaa said:
او دې څخه پرته نور ټول ستاسو لپاره حلال دي (النساء: ۲۴).
And lawful (Halaal) for you are all that is beyond (or other than) that (An-Nisaa’ 24).
دا آیت په خپل ظاهر کې د هغو کسانو تر نکاح لاندې راتګ جواز ښيي چې د مخکنۍ آیت له مخې ورته حرام شوي نه دي. دا آیت د ښځو د شمیر تعیین یا محدودولو ته اشاره نه کوي، نو د آیت د ظاهر له مخې په یوه ټاکلي شمیر پورې د محدودیت پرته نکاح جائز ده. په دې حال کې چې د الله تعالی قول:
This Aayah in its Zhaahir (apparent meaning) guides to the Ibaahah (permissibility) of marrying other than those who have been declared to be Haraam for him in the preceding Aayah. It did not specify or put a limit to the number of wives and as such it is permissible, in accordance to the Zhaahir of the Aayah to marry without a limitation to a specific number. However, His Qawl (swt):
تاسو ته چې کوم ښځې خوښې وي، نو له هغو څخه دوه، درې یا څلور نکاح وکړئ. خو که تاسو ویره ولرئ چې عدل به ونه کړئ، نو یوه (نکاح وکړئ).
Then marry those that please you of [other] women, two or three or four. But if you fear that you will not be just, then [marry only] one (An-Nisaa’ 3).
د «نص» له زاویې څخه، شمیر د ښځو څرګندوی، خو دا د متن د ظاهر خلاف دی:
From the angle of the ‘Nass’ specifies the number of wives whilst it goes against the Zhaahir of the text:
او دې څخه پرته نور ټول ستاسو لپاره حلال دي (النساء: ۲۴).
And lawful (Halaal) for you are all that is beyond (or other than) that (An-Nisaa’ 24).
له همدې امله نص اخیستل کیږي او ظاهر پریښودل کیږي، یعنی تخصیص اخیستل کیږي، ځکه نص له ظاهر څخه قوي دی.
Consequently, the Nass is taken and the Zhaahir is left i.e. the specification is taken because the Nass is stronger than the Zhaahir.
د ظاهر او نص ترمنځ ورتیا او توپیر
The similarity and difference between the Zhaahir and the Nass:
۱ – د دواړو هر یو واضحې دلالات (متنی دلالتونه/ښکارندې) لري.
1 – Each of them has clear Dalaalaat (textual implications/indications).
۲ – هر یو له دې ټولو ته د تأویل (تشریح/تعبیر) لاره خلاصه ده۔
2 – Each of them is open to Ta’weel (interpretation).
۳ – د هغه حکم سره سم عمل کول واجب دی چې دواړو (یعنې قرآن او سنت) له خوا ورکول شوی وي، تر هغه وخته چې د هغه سره داسې څه ټکر نه کوي چې له هغه څخه قوي وي۔
3 – It is obligatory to work in accordance to the Hukm that is provided by both of them as long as nothing stronger than it is conflicting to it.
۴ – دا ټول حکمونه د پیغام د زمانې په اوږدو کې (يعنې د رسول ﷺ د وفات او د وحي د ختمیدو څخه مخکې) د نسخ (لغوه کیدو) لپاره خلاص وو.
4 – Each of them is open to An-Naskh (abrogation) during the time of the message (i.e. before the passing of the Messenger (saw) and end of the Wahi).
۵ – د دواړو ترمنځ توپیر دا دی: هغه معنا چې د نص لخوا ورکول کیږي، شارع په اصل کې د خبرې د سیاق یا چوکاټ له مخې ارادې کړې وي. هغه معنا چې د ظاهر څخه اخیستل کیږي، شارع په اصل کې نه ده ارادې کړې، بلکې شارع دا د هغې اصلي معنا په تابع کیدو یا په پیروۍ سره ارادې کړې ده.
5 – As for the difference between the two: The meaning provided by the Nass has been intended by the Shaari’ in origin from the context or framing (Siyaaq) of the speech. The meaning taken from the Zhaahir is not what the Shaari’ intended in origin but rather the Shaari’ intended it in accordance to or in following to the original meaning.
د اصولو ډیری عالمان، د مالکیانو، شافعیانو او حنفیانو څخه، د ظاهر او نص ترمنځ هیڅ توپیر نه دی ګڼلی، پداسې حال کې چې نور عالمان د دوی ترمنځ هغه ډول توپیر کوي لکه څنګه چې موږ دمخه تشریح کړی.
Many of the scholars of Usool from the Maalikiyah, the Shaafi’iyah and the Hanafiyah have considered there to be no difference between the Zhaahir and the Nass whilst others distinguished between them in the manner that we have explained above.