دریم: المفسّر
Thirdly: Al-mufassar
د هغې تعریف:
Its definition:
مُفَسَّر هُوَ اللَّفْظُ الَّذِي يَدُلُّ عَلَى مَعْنَاهُ الْمَقْصُودِ مِنَ السِّيَاقِ بِوُضُوحٍ، أَوْ هُوَ مَا ازْدَادَ وُضُوحًا بِبَيَانِ دَلِيلٍ آخَرَ. وَهُوَ لَا يَقْبَلُ التَّأْوِيلَ، لَكِنَّهُ يَقْبَلُ النَّسْخَ فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ. وَقَدْ يَكُونُ هَذَا الِازْدِيَادُ فِي الْوُضُوحِ مِنْ نَفْسِ الصِّيغَةِ، وَقَدْ يَكُونُ مِنْ دَلِيلٍ آخَرَ.
The Mufassar is the Lafzh (worded expression) that indicates its intended meaning from the Siyaaq (context or framing) with clarity or it is that which is increased in clarity by the explanation of another Daleel. It is not open to Ta’weel (interpretation) but is open to An-Naskh (abrogation) in the time of the Messenger (saw). The increase in clarity can originate from the same Seeghah (form) and it can also come from another Daleel (evidence).
د لومړي ډول بېلگه:
A- Example of the first type:
الله تعالی فرمایلي دي:
Allah Ta’Aalaa said:
او هغه کسان چې پاکدامنه ښځو ته تور لګوي، بیا څلور شاهدان رانه وړي، نو هغوی ته اته zero کوړې وهئ او د هغوی شهادت له هیچا نه هیڅکله هم مه منئ. Note: the correct Pashto rendering with proper numerals and script is: او هغه کسان چې پاکدامنه ښځو ته تور لګوي، بیا څلور شاهدان رانه وړي، نو هغوی ته اتیا کوړې وهئ او د هغوی شهادت هیڅکله هم مه منئ.
And those who accuse chaste women and then do not produce four witnesses - lash them with eighty lashes and do not accept from them testimony ever after (An-Noor 4).
دا آیت د قطعی (یقینی) دلالت په واسطه په داسې دلالت باندې دلالت کوي چې تأویل ته ځای نه لري، چې د قاذف (تور لګوونکي) کوړه (درې) اتيا (۸۰) کوړې دي. دا یوه معین او ټاکلې شمیره ده چې د زیاتوالي یا کموالي له پلوه تأویل ته ځای نه لري. همدا د تأویل د پرانیستوالي یا د تأویل د امکان لرې کول دي چې روښانتیا زیاتوي.
The Aayah indicates with a Qat’iy (definite) Dalaalah (indication) that is not open to Ta’weel (interpretation) that the lashing of the Qaadhif (thrower of accusations) is 80 lashes. It is a defined and set number that is not open to interpretation in respect to increasing or decreasing it. It us this lifting (or removal) of the openness or the possibility for interpretation which adds to the clarity.
دا قوت چې د وضاحت له پلوه دی، نو همدې صیغې (ډول) څخه راغلی دی۔
This strength in respect to clarity has consequently come from the same Seeghah (form).
ب – د دوهم ډول مثال:
B – Example of the second type:
هغه څه چې د بلې دلیل په تشریح سره روښانه کېږي.
That which is increased in clarity through the explanation of another Daleel.
الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:
Allah (swt) said:
او د الله لپاره د خلکو په غاړه د دې کور حج دی، د هغه چا لپاره چې هغه ته د تلو لاره ومومي. (آل عمران ۹۷)
And [due] to Allah from the people is a pilgrimage to the House - for whoever is able to find thereto a way (Aali ‘Imraan 97).
په دې او د دې په ورته مسئلو کې، نبي ﷺ د لمانځه، زکات او حج معناوې تشریح او بیان کړې، او د خپلو ویناوو (اقوال) او کړنو (افعال) له لارې یې څرګنده کړې چې له دې عبادتونو څخه څه مراد دي. نو دا الفاظ د "مفسّر" له ډلې شول چې په تاویل کې نه راځي. له همدې امله، هر هغه څه چې په قرآن کریم کې د "مجمل" (لنډ او ناتشریح شوي) الفاظو په توګه راغلي، او بیا سنت راغلی او تشریح یې کړې (یعنې د هغو تفسیر یې راوړی)، هغه د "مفسّر" له ډلې ګڼل کیږي.
In respect to this and what is similar, the Nabi (saw) detailed and explained the meanings of the Salaah, the Zakaah and the Hajj, and he made clear what is intended from them through his statements (Aqwaal) and actions (Af’aal). These Alfaazh (wordings) then became from the (category of the) Mufassar which are not open to Ta’weel (interpretation). Consequently, in regards to everything that has come in the Qur’an Al-Kareem in terms of the Mujmal (undetailed) Alfaazh, and then the Sunnah came and explained it (i.e. provided its Tafseer), is considered to be from the ‘Mufassar’.
د مفسّر حکم:
The Hukm of the Mufassar:
د مُفسَّر (واضح نص) په اړه چې د یو قطعي حکم په واضحه دلالت سره رهنمايي کوي، هغه سره عمل کول واجب دي۔
1 – It is obligatory to work (act) in accordance to the Mufassar definitely (Qat’an) in regards to what it guides to in terms of a Hukm by a clear Dalaalah.
۲ – دا د التأویل (تفسیر کولو) لپاره خلاص نه دی.
2 – It is not open to At-Ta’weel (interpretation).
۳ – کله چې تفسیر جامع وي نو په هغې کې اجتهاد ته ځای نشته۔
3 – There is no room for Ijtihaad in it when the explanation (Tafseer) is comprehensive.
۴ – د رسالت (وحي) په دوره کې د نسخ (منسوخیدو) امکان شتون لري۔
4 – It is open to An-Naskh (abrogation) in the era of the Risaalah (message i.e. revelation).
۵ – دا د نص او ظاهر څخه مخکې راځي، ځکه چې دا تشریح ته نه پریږدي، پداسې حال کې چې نور دوه یې د تشریح امکان لري۔
5 – It is put ahead of the Nass and the Zhaahir because it is not open to interpretation whilst the other two are open to its possibility.