په دې کې اعتبار د لفظ د عمومیت دی، نه د سبب د خاصیت. - الواضح فی أصول الفقه | Quran Course

په دې کې اعتبار د لفظ د عمومیت دی، نه د سبب د خاصیت. - الواضح فی أصول الفقه | Quran Course

تمام آیات اور وہ جو ہم نے کتاب کے پہلے حصے میں اس قاعدے کے استنباط کے سلسلے میں ذکر کیں، سب مخصوص اسباب یا حالات کے تحت نازل ہوئیں۔ تاہم رسول اللہ ﷺ اور صحابہ کرامؓ نے انہیں ان کے عموم پر لاگو کیا، چنانچہ انہوں نے ہر مشابہ واقعے یا حقیقت پر ان کا اطلاق کیا، اور یہ اطلاق سنت اور اجماعِ صحابہ سے ثابت ہو گیا۔ ان آیات کے الفاظ عام ہیں اور اسی وجہ سے عموم پر دلالت کرتے ہیں۔ پس لفظ "السارق" (چور مرد) اور "السارقة" (چور عورت) ایک لفظِ عام ہیں، کیونکہ وہ "ال" جنسیہ کے ساتھ معرفہ ہیں۔ چنانچہ ان کا معنی ہر چور مرد اور ہر چور عورت کو شامل اور محیط ہے۔ البتہ یہ آیات بعض مخصوص اسباب کے تحت نازل ہوئیں، لیکن ان کی اہمیت اور اعتبار ان کے مخصوص اسباب میں نہیں، بلکہ ان کے عموم پر دلالت کرنے والے الفاظ میں ہے۔

All of these Aayaat and those which we mentioned in the first part of the book, in relation to the deduction of this Qaa’idah (principle), were all revealed in relation to specific causes or circumstances (Asbaab). However, the Messenger (saw) and the Sahabah (rah) applied them in their generality and so they applied them to every similar incident or reality, and this application became established by the Sunnah and the Ijmaa’ As-Sahaabah. These Aayaat came with general wordings (Alfaazh ‘Aammah) and consequently indicating to Al-‘Umoom (generality). So the Lafzh ‘As-Saariq’ (the male thief) and ‘As-Saariqah’ (female thief) represent a Lafzh ‘Aamm because they are defined (Mu’arraf) with ‘ال) ‘Alif Laam) Al-Jinsiyah (of kind/type). Its meaning therefore encompasses or absorbs within it every Saariq (thief) and every Saariqah. However, these Aayaat were revealed in relation to certain causes (Asbaab). The ‘Ibrah (importance or that which is given consideration) does not lie in their specific Asbaab but rather the ‘Ibrah (significance) lies in their Alfaazh (wordings) that indicate to Al-Umoom (generality).

مثال:

Example:

النبی ﷺ یوه مړه پسه ته تېر شو او بیا یې وفرمایل: «تاسو کولی شئ د هغه پوټکی واخلئ، هغه ټیک کړئ او بیا ترې ګټه واخلئ». په یوه بل روایت کې رسول ﷺ وفرمایل: «هر هغه پوټکی چې ټیک شي، نو هغه پاک شوی دی». په دې مثال کې د نبي ﷺ خبره یو ځانګړي سبب پورې تړلې وه، هغه دا چې دا مړه پسه چې ده تېر کړه، د میمونې پسه ویل شوی و. په هرصورت د حدیث الفاظ په عمومي ډول راغلي دي، یعنې داسې لفظ سره چې د عموم څخه دلالت کوي. په دې حدیث کې لفظ «أيّ» (هر یو یا هغه څه چې وي) و، نو دا لفظ د ټیک کولو له لارې د پاکۍ په حکم کې هر پوټکی او د ځناور هر پوټکی شامل کوي. دا د هغه اصل پر بنسټ دی: «اعتبار د لفظ د عموم سره دی، نه د سبب د ځانګړتیا سره».

The Nabi (saw) passed by a dead sheep and then said: “You could have taken its hide (skin), tanned it and then utilised (or benefit from) it”. In another narration the Messenger (saw) said: “Whatever (ماُّأي (hide (animal skin) is tanned then it has become purified”. In this example the statement of the Nabi (saw) was connected to a specific Sabab (cause) which was that dead sheep that he passed by which was said to have been the sheep of Maymoona. However the Alfaazh (wordings) of the Hadeeth came in a general manner i.e. with a Lafzh that is indicative of Al-‘Umoom (generality). The Lafzh in this Hadeeth was ‘Ayy’ (whatever or whichever) and so this Lafzh encompasses every hide or animal skin in respect to it becoming purified by way of the process of tanning. That is based upon the principle: ‘The importance (or consideration) is found with the generality of the wording and not in the specificity of the cause’.

په همدې ترتیب هر لفظ عام چې د یوې ځانګړې سبب (علت) سره په اړه د یوې پوښتنې (چې کېدای شي وشي یا راولاړه شي) یا د یوې پېښې (چې پېښه شوې وي) سره ذکر شوی وي، خپل عموم سره سم عمل کوي، په داسې حال کې چې د سبب د ځانګړتیا په اړه هېڅ اعتبار نه لري. دا ځکه چې امام الشافعي وویل: «سبب هېڅ شی نه پیدا کوي، بلکې الفاظ دي چې (ګټه ورسوي)». او په همدې اساس د مسلمانو فقیهانو د نبي ﷺ په زمانه او د صحابه‌وو په زمانه کې عمل کاوه.

In the same way every Lafzh ‘Aamm (general wording) that has been mentioned related to a specific Sabab (cause) in relation to a question (that was asked or arose) or an incident (that happened), works in accordance to its generality whilst there is no ‘Ibrah (significance) in respect to the specificity of the Sabab (cause). That is because as Al- Imaam Ash-Shaafi’iy said: “The Sabab does not produce anything, rather it is the wordings (Alfaazh) that produce (i.e. benefited from). And it was in accordance to this that the Fuqahaa’ of the Muslims in the era of the Nabi (saw) and the era of the Sahaabah (rah) proceeded.