هغه نظرونه چې د نسخ په اړه منل شوي دي، د شرعي دلیلونو پر بنسټ ولاړ دي، یعنې د کتاب او سنت څخه. له همدې امله موږ د ځینو هغو شاذو نظرونو په تفصیل کې نه یو ځي چې نه نقلي دلیل لري او نه عقلي دلیل.

The opinions that have been adopted in respect to the Naskh are based upon the Adillah Ash-Shar’iyah from the Kitaab and from the Sunnah. Consequently, as such we have avoided delving into some of the irregular (Shaadh) opinions that are not based upon a Daleel Naqliy or ‘Aqliy (textual or rational evidence).

دا د تیرو علماؤ څو نظرونه دي د نسخ په اړه، په لنډ ډول:

The following are in summary some of the opinions of the previous ‘Ulamaa in respect to An-Naskh:

امام الشافعی د نسخ په اړه لومړی کس و چې په لیک کې یې بحث وکړ، او دا کار یې د هغه کتاب "الرسالة" کې وکړ چې د اصول الفقه په برخه کې لیکل شوی دی۔

Al-Imaam Ash-Shaafi’iy was the first to discuss An-Naskh in writing and that was in his ‘Ar-Risaalah’ which was written in the subject area of Usool ul-Fiqh.

هغه نسخ د متن د لغوه کیدو په توګه نه گڼي، بلکې دا گڼي چې د متن حکم بې اثره کوي. الشافعی وویل: «قرآن د قرآن څخه پرته نه منسوخیږي» او د دلیل په توګه یې هغه دوه آیتونه وکارول چې مخکې مو یادونه وکړه. او وې ویل: «ضروري ده چې یوه سنت وي چې ناسخ (منسوخوونکی) له منسوخ څخه روښانه او جلا کړي، ځکه نسخ د شرعي بیان یوه ډول ده. دې ته د سنت څخه دلیل ته اړتیا ده، او ضروري ده چې دا دواړه متنونه په دې اړه یو له بله روښانه او جلا شي، پداسې حال کې چې دا سنت دی چې دا روښانه کوي».

He does not consider An-Naskh as the cancelling of the text but rather he regards it as making redundant the Hukm of the text. AshShaafi’iy said: “The Qur’aan is not abrogated except by the Qur’aan” and he used as evidence the two Aayahs that we used earlier. And he said: “It is necessary for there to be a Sunnah that makes clear and distinguishes the Naasikh (abrogator) from the Mansookh (abrogated) and that is because the Naskh (abrogation) is a type of Islamic Shar’iyah explanation (Bayaan). That requires an evidence from the Sunnah and it is necessary for the latter to be made clear and distinguished from the former in respect to the two texts whilst it is the Sunnah that makes that clear”.

الشافعی د اکثرو فقهاؤ سره اختلاف کوي، ځکه هغه دا ټاکي چې د سنت احکام یوازې د داسې سنت په واسطه منسوخ کیږي. له همدې امله، د هغه په نظر قرآن سنت منسوخ نه کوي، او ځکه هغه وايي: «د رسول الله ﷺ سنت یوازې د رسول الله ﷺ د سنت په واسطه منسوخ کیږي». د الشافعی په تشریح، د دې نظر بنسټ د هغه ویره وه چې سنت به بې‌ځایه او بې‌اثره شي. په هرصورت، لکه څنګه چې مخکې تشریح شوه، قرآن سنت منسوخ کوي. سربیره پردې، د الشافعی پیروانو د خپل امام له نظره اختلاف وکړ او د قرآن په واسطه د سنت د منسوخیدو اجازه ورکړه.

Ash-Shaafi’iy disagrees with the majority of the Fuqahaa as he establishes that the Ahkaam of the Sunnah are not abrogated except by a Sunnah like it. As such the Qur’aan does not abrogate the Sunnah in his view and due to that he says: “The Sunnah of the Messenger of Allah is not abrogated except by the Sunnah of the Messenger of Allah”. The reasoning behind this view, as AshShaafi’iy explained, was the fear attached to the Sunnah becoming obsolete. However, as we have explained previously the Qur’aan does abrogate the Sunnah. In addition, the followers of Ash-Shaafi’iy disagreed with the view of their Imaam and permitted the abrogation of the Sunnah by the Qur’aan.

د ابن حزم په نظر د نسخ تعریف دادی: «هغه بیان دی چې د لومړني حکم د پای ټکی ته رسیدو وښیي». د هغه په نظر بیان دوه ډوله دی: هغه بیان چې د مُجمَل تفصیل ورکوي، او هغه بیان چې د عامّ تخصیص شامل وي. همدا ډول ده چې هغه دواړه نصوص یې کار کوي: ناسخ نص او منسوخ نص.

The definition of An-Naskh according to Ibn Hazm is: “It is the Bayaan (explanation) that the time of the first matter has come to and end”. In his view the Bayaan (explanation) is divided into two categories: The Bayaan that provides Tafseel (detail) for the Mujmal (undetailed) and the Bayaan that includes Takhsees (specification) for the ‘Aamm (general). It is in this way that according to him the two texts function: The Naasikh (abrogating) text and the Mansookh (abrogated) text.

او وايي: "نسخ د استثناء د ډولونو څخه یو ډول دی، ځکه چې دا یو وخت له حکم څخه بیلوي او هغه د یو داسې عمل سره ټاکي چې په نورو وختونو کې نشته. نو د بیلگې په توګه د پیغمبر ﷺ خبره: «ما تاسو ته د قبرونو زیارت منع کړی وو، خو اوس یې زیارت وکړئ». دا متن د قبرونو د زیارت د منع کولو د وخت پای بیانوي، او د هغه معنا د وخت ټاکل د هغه متن سره تړلې ده چې نبي ﷺ ورته لارښوونه کړې وه، په کوم کې چې د قبرونو زیارت منع شوی وو."

And he says: “The Naskh (abrogation) is a type from amongst the types of exception because it exempts a time and specifies it with an action that is not in other times. So for example his speech (saw): “I had forbidden you from visiting the graves but (now) visit them”. This text explains the end of the time of the forbiddance of visiting the graves and its meaning relates to the specification of time with the text that the Nabi (saw) guided to in which he forbade the visiting of the graves”.

ابن حزم هم دا نظر لري چې قرآن د خبر آحاد په واسطه منسوخ کېدای شي، ځکه هغه ټوله سنت قطعي ګڼي. له همدې امله د هغه په نظر کې خبر آحاد هم د قرآن په شان قطعي دي، او نو هر یو بل منسوخولای شي.

Ibn Hazm also viewed that the Qur’aan is abrogated by the Khabar Al-Aahaad because he viewed all of the Sunnah as being Qat’iy. As such (in his view) the Khabar Al-Aahaad are Qat’iy like the Qur’aan and therefore each can abrogate the other,

ابو مسلم اصفهانی په دې نظر و چې په قرآن کریم کې نسخ نشته، ځکه قرآن په بشپړ ډول محکم دی او د الله تعالیٰ د کلماتو لپاره تبدیل (بدلون) نشته. هغه هغه آیتونه چې نور علماء د نسخ د ښودلو لپاره راوړي، هغه یې په ګوته کړل، بیا یې هڅه وکړه چې د ناسخ او منسوخ ترمنځ تضاد لرې کړي، او وروسته یې وښودله چې په دوی کې نسخ نشته.

Abu Muslim Al-Asfahaaniy viewed that there is no Naskh in the Qur’aan because the Qur’aan as a whole is Muhkam and that there is no Tabdeel (substitution) for the words of Allah. He presented the Aayaat that others have brought stating that they show abrogation and then attempted to remove the contradiction between the Naasikh and the Mansookh and then show that there is no abrogation within them.

دا د علماؤ د درې ډلو د نسخ په اړه درې نظرونه دي: الشافعی، ابن حزم او الاصفهانی.

These then represent three opinions of three of the ‘Ulamaa in respect to An-Naskh: Ash-Shaafi’iy, Ibn Hazm and Al-Asfahaaniy.

په د نسخ په فروعو کې هم مختلف نظرونه شتون لري، لکه د دې موضوع په اړه:

There are also different opinions in the branches of An-Naskh like the subject of: