د اهلیت موانع هغه صفتونه دي چې یو انسان ته پېښېږي او د هغې په پایله کې اهلیت یا د هغې یوه برخه له منځه وړي. دا موانع په دوو ډلو ویشل کېږي: سماوي او مکتسبه.

The impediments to the Ahliyah refer to those descriptions that happen to a person and as a result remove the Ahliyah or some of it. These are divided into two categories: Samaawiyah and Muktasabah.

د آسماني موانعو (السماوية) لومړی ټکی:

1 – The Samaawiyah (from the sky) impediments:

دا هغه موانع دي چې انسان ته د هغه د خوښې پرته پېښېږي، پداسې حال کې چې هغه د دوی د لرې کولو لپاره هېڅ لاره نه لري. د دې ترټولو مهم دا دي:

These are the impediments that befall the human against his will whilst he had no way of repelling them. The most significant of which are:

الجنون (د عقل زوال)، العته (کم عقلی)، بیهوشی (هوښ له لاسه ورکول) او خوب، هېروالی، ناروغي او مرګ. که مکلف د دې څخه کوم یو مانع (عارض) ته اخته شي، نو د هغه اهلیت د الوجوب او الادا په اړه ناقص یا نیمګړی کېږي. ډېری حالتونو کې د الادا (عملي سرته رسولو) اهلیت د دې عوارضو له امله له هغه څخه ساقط کېږي. نو د بېلگې په توګه، هغه څوک چې عقل یې له لاسه ورکړی (مجنون)، هغه څوک چې خوب کوي او مړی د الادا له پلوه مکلف نه دي، که څه هم د دوی په مال یا ملکیت کې ځينې حقونه واجب وي.

Al-Junoon (loss of mind), Al-‘Ut’h (imbecility), fainting (passing out) and sleeping, forgetfulness, sickness and death. If the Mukallaf is afflicted by any of these impediments his Ahliyah would become deficient or incomplete in respect to Al-Wujoob and Al-Adaa’. In most cases the Ahliyah of Al-‘Adaa (performance) falls from him as a result of these impediments (‘Awaarid). So for example, the one who has lost his ability to reason (Majnoon), the one sleeping and the dead are not Mukallaf in respect to the Adaa’ (performance) even if some rights are obligatory (Waajib) in respect to their wealth or properties.

۲ - هغه خنډونه (عوارض) چې سماوي نه دي بلکې «مکتسبه» (ترلاسه شوي) دي:

2 - Impediments (‘Awaarid) which are not Samaawiyah but ‘Muktasabah’ (acquired):

دا هغه عوارض دي (ګډوډونکي حالات) چې انسان یا سړی د خپل انتخاب له مخې پرې متصف کیږي. له دې ډلې څخه تر ټولو مهم دا دي:

These are the ‘Awaarid (impediments) that the human or person is characterised with by his choice. The most significant of which are:

الجهل، السُّكر، السَّفَه، والهزل

Al-Jahl (ignorance), As-Sukr (intoxication), As-Safah (foolishness) and Al-Hazl (jokiness).

دا څرگنده ده چې دا موانع د انسان له ځان څخه رامنځ ته کیږي. که دا کارونه په خپل اختیار سره او په ډاګه کې ترسره شي، نو دا ګناه ده، او معصیت (نافرمانۍ) په دې کې د مسؤلیت د کمولو لپاره نه سبب ګرځي او نه لامل. دا موانع د اهلیت الوجوب (د واجب کیدو وړتیا) کمزوری یا ناتمامۍ ثابتوي، لکه د سفیه (بې عقله) د مال مخنیوی کول، یا د جاهل (نه پوهیدونکي) څخه د هغو احکامو په اړه بښنه کول چې هغه نه پوهیږي. په ډیری حالاتو کې خو، اهلیت الادا (د عمل کولو وړتیا) پاتې کیږي، او هغه څوک چې دې موانعو سره اخته وي، د شرع له مخې مکلف (مسؤل) پاتې کیږي، او په دنیا او آخرت کې د خپلو کړنو حساب ورکوي. مثلاً که هغه داسې کار وکړي چې د حدودو څخه یو حد ورباندې واجب کړي، نو هغه حد به پر هغه تطبیق شي.

It is noticeable that these impediments originate from the person. They represent sinfulness if undertaken wilfully by choice and the Ma’siyah (disobedience) is not valid to be a reason or cause for lightening the accountability. These can affirm the deficiency or incompleteness of the Ahliyah of Al-Wujoob (of obligation) like holding back of the wealth/property of the Safeeh (foolish) or pardoning the ignorant (Jaahil) in respect to some Ahkaam that he is not aware of. However, in most cases the Ahliyah Al-Adaa’ (performance) remains in place and the person who is characterised by these impediments remains Mukallaf (legally responsible) in accordance to the Shar’a and held to account for his actions in the Dunyaa and the Aakhirah. So for instance, if he was to undertake an act that obliged a Hadd from the Hudood (set penal punishments), that Hadd would be applied upon him.

د اهلیت او موانعو سره تړلي تفصیلي احکام الشرعیہ د فقہ په کتابونو کې د دلیلونو سره موجود دي، سربیره پر دې چې دې مسئلې کې د فقہاؤ ترمنځ د اختلاف نظرونه هم شتون لري.

The detailed Ahkaam Ash-Shar’iyah related to the Ahliyah and the impediments are present within the books of Fiqh alongside their evidences in addition to the differences of opinion amongst the Fuqahaa’ within this issue.