د نسخ په اړه دا پوښتنه ده: النسخ په کتاب او سنت کې څنګه واقع کیږي؟
How does An-Naskh take place in respect to the Kitaab and the Sunnah
1 – قرآن کے ذریعے قرآن کا نسخ
1 – The Naskh of the Qur’aan by the Qur’aan:
مثال:
Example:
المنسوخ (منسوخ شوی): د مسلمانانو د یو تن ثابت قدم پاتې کیدو حکم د دښمن د لس تنو په وړاندې په جګړه کې. الله تعالیٰ فرمایلي دي:
Al-Mansookh (the abrogated): The Hukm of the steadfastness of one of the Muslims before ten of the enemy in battle. Allah Ta’Aalaa said:
که ستاسو له ډلې شل صبر کوونکي وي، نو دوه سوه به یې ماتوي (الأنفال ۶۵).
If there are twenty steadfast from you then you will overcome two hundred (Al Anfaal 65).
الناسخ (منسوخ کوونکی): د مسلمانانو د یو تن د ثابت قدم پاتې کیدو حکم د دښمن د دوو کسانو په وړاندې په جګړه کې. الله تعالیٰ فرمایي:
An-Naasikh (the abrogating): The Hukm of the steadfastness of one of the Muslims before two of the enemy in battle. Allah Ta’Aalaa said:
اوس الله تعالی تاسو څخه سپکوالی معلوم کړ او تاسو ته یې اسانتیا راوستې، ځکه چې ده پوهېدل چې ستاسو په منځ کې ضعف شتون لري. نو که له تاسو څخه سلهٔ کسان صابران وي، دوه سوه (کافرانو) باندې غالب کېږي. {الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا ۚ فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ} (الأنفال: ۶۶)
Now Allah has lightened for you and He has known that there is weakness amongst you. So if there are one hundred from you who are steadfast they will overcome two hundred (Al-Anfaal 66).
2 – د سنت نسخ د قرآن په واسطه
2 – The Naskh of the Sunnah by the Qur’aan:
مثال:
Example:
د بیت المقدس طرف ته د لمانځه متوجه کیدل د الله تعالیٰ د دې خبرې په واسطه د قرآن له خوا منسوخ شو:
Directing the prayer to Bait ul-Maqdis was abrogated by the Qur’aan with the speech of Allah Ta’Aalaa:
پس خپل مخ د مسجد الحرام لوري ته واړوه. او تاسو هر چیرې چې یاست، خپل مخونه د هغې په لور واړوئ [په لمانځه کې] (البقره ۱۴۴).
So turn your face toward al-Masjid al-Haram. And wherever you [believers] are, turn your faces toward it [in prayer] (Al-Baqarah 144).
3 - د سنت په واسطه د سنت نسخ
3 - The Naskh of the Sunnah by the Sunnah:
مثال:
Example:
جائز ده چې سنتِ متواترہ د سنتِ متواترہ په واسطه منسوخه شي، آحاد د متواتر په واسطه، او آحاد د آحاد په واسطه. د دې مثالونو څخه د رسول الله ﷺ دا ارشاد دی: «ما تاسو ته د قبرونو زیارت کولو څخه منع کړي وم، خو اوس یې زیارت کړئ» (الدارقطني 259/4)، او د هغه ﷺ دا ارشاد: «ما تاسو ته یوازې د مسافرانو د وجې څخه منع کړي وم، خو اوس (غوښې) ذخیره کړئ او صدقه یې ورکړئ» (البخاري او مسلم).
It is permissible for the Sunnah Al-Mutawaatirah to be abrogated by the Sunnah Al-Mutawaatirah, Al-Aahaad by Al-Mutawaatir and Al Aahaad by Al-Aahaad. Examples of this include the statement of the Messenger (saw): “I had forbidden you from visiting the graves but (now) visit them” (Ad-Daaru Qutniy 259/4) and his statement (saw): “I had only forbidden you (previously) for the sake of travellers but now store (the meats) and give it in charity” (Al Bukhaari and Muslim)
هغه څه چې په کې نسخ واقع کیدل جایز نه دي
That which it is not permissible for An-Naskh to occur in
د ثابت حکم منسوخول د اجماع په واسطه جائز نه دی۔
1 – It is not permissible to abrogate an established Hukm by Al Ijmaa’.
دا ځکه چې هغه حکم چې د اجماع په ذریعه ثابت شوی، د رسول الله ﷺ له وفات وروسته راغلی، او له همدې امله د وحي له پای ته رسیدو وروسته. نو د وحي له پای ته رسیدو او بندیدو وروسته د کتاب یا سنت هیڅ نص نشته.
This is because the established Hukm by Al-Ijmaa’ came after the death of the Messenger (saw) and was therefore after the cessation of the Wahi (revelation). There is therefore no text from the Kitaab or the Sunnah after the end or cessation of the Wahi.
۲ – د کتاب د نسخ لپاره سنت جایز نه دی.
2 – It is not permissible to abrogate the Kitaab by the Sunnah.
دا ځکه دی چې الله تعالیٰ فرمایي:
This is because Allah Ta’Aalaa says:
او کله چې موږ یوه آیت د بل آیت په ځای بدلوو (النحل 101)۔
And when We substitute a verse in place of a verse (An-Nahl 101).
او هغه تعالیٰ فرمائي:
And He Ta’Aalaa says:
موږ یا د هغې څخه غوره راوړو یا د هغې په شان. (البقرہ ۱۰۶)
We bring better than it or like it (Al-Baqarah 106).
سنت د آیاتو په شان نه ده، او نه دا د قرآن څخه بهتره ده یا د هغه په شان ده. همدارنګه د عمر بن الخطاب رضی الله عنه څخه په صحیح سند سره روایت شوي دي چې هغه وویل: «موږ د الله کتاب او د خپل نبي ﷺ سنت د یوې داسې ښځې د خبرې له امله نه پرېږدو چې موږ نه پوهیږو چې هغه ریښتیا وایي که دروغ.»
The Sunnah is not the same as the Aayaat and it is not better than the Qur’aan or like it. It has also been soundly reported from ‘Umar Ibn Al-Khattaab (ra) that he said: “We do not leave the Kitaab of Allah and the Sunnah of our Nabi for the statement of a women whom we don’t know whether she has told the truth or lied”.
۳ – د سنت متواترې نسخ کول د خبر آحاد په واسطه جائز نه دی۔
3 – It is not permissible to abrogate the Sunnah Al-Mutawaatirah by the Khabar Al-Aahaad.
دا ځکه چې السنة المتواترة قطعي الثبوت ده، پداسې حال کې چې خبر الآحاد ظني الثبوت دی، او ظني نشي کولی قطعي نسخ کړي، ځکه قطعي له ظني څخه لوړ دی.
This is because the Sunnah Al-Mutawaatirah is Qat’iy Ath-Thuboot whilst the Khabar Al-Aahaad is Zhanniy Ath-Thuboot and the Zhanniy cannot abrogate the Qat’iy because the Qat’iy is higher than it.
۴ – د قیاس د حکم منسوخول جائز نه دی۔
4 – It is not permissible to abrogate a Hukm of Al-Qiyaas.
هغه قیاس چې معتبر دی، هغه دی چې علت یې د قرآن یا سنت څخه وي۔ قیاس هغومره پاتې کیږي څومره چې اصل پاتې وي، او که اصل منسوخ شي نو قیاس نشته۔ له همدې امله، په قیاس کې نسخ اصلاً نه واقع کیږي، او د قیاس د نسخ پیښې دا نشي تصور کیدای چې د اصل په پاتې کیدو کې وشي، ځکه حکم د اصل په دننه کې موجود وي۔
The Qiyaas (analogy) which is Mu’tabar (considered/valid) is the Qiyaas which its ‘Illah (reason) is from the Qur’aan or the Sunnah. The Qiyaas remains as long as the Asl (origin) remains and if the Asl is abrogated then there is no Qiyaas. For this reason, An-Naskh (abrogation) does not occur in Al-Qiyaas at all and the occurrence of the abrogation of Qiyaas cannot been envisioned to happen whilst the Asl (origin) remains because the Hukm is present within the Asl.