Dalaalat un-Nass, nassın, hakkında sustuğu hükmün, metinde ifade edilen hükme uygun olduğunu göstermesidir.

Dalaalat un-Nass is when the Nass (text) indicates that the Hukm that the text has been silent upon is in conformity to the Hukm that has been expressed in the text.

Bazı ʿUlemâ buna Mefhûmu’l-Muvâfaka (uygunluk anlayışı) adını vermiştir. Bunun sebebi, sükût edilen yer veya durumda lafzın içinde belirtilen hükmün, metinde ifade edilen hükümle (el-Mensûk) uyum içinde olmasıdır. Başkaları ise buna “Fahvâ’l-Hitâb” (hitabın anlamı veya maksadı) adını vermiştir; çünkü kelamın “fahvâsı”, onun maksadına işaret eder. Dolayısıyla, metin ibaresiyle (alfâzıyla) belirli bir gerçekliğin hükmüne yönlendiriyorsa ve hükmün illetine açısından ilkiyle eşit olan veya ona daha layık (evlâ) olan başka bir gerçeklik bulunursa; ve bu iki arasındaki benzerlik sadece dilin anlaşılmasıyla kavranıyorsa, öyle ki, nassın her iki gerçekliği de kapsadığı hemen akla gelirse, o zaman bu metnin, Delâletü’l-İbâre’den başka bir delaleti olur ki, bu da Delâletü’n-Nass’tır. Örnek:

Some of the ‘Ulamaa have called it the Mafhoom Al-Muwaafaqah (understanding of agreement/conformity). That is because what is indicated within the Lafzh in the situation or place (Mahall) of silence conforms with the Hukm that has been expressed (Al-Mantooq) within the text. Others have named it ‘Fahwaa l-Khitaab’ (the sense or import of the address) because the ‘Fahwaa’ of the Kalaam (speech) refers to its meaning. Therefore, if the text in it ‘Ibaarah (by its Alfaazh) guides to a Hukm of a specific reality and another reality is found that is equal to the first in respect to the ‘Illah of the Hukm or is more fitting for it (Awlaa). And that this similarity between the two is understood through the mere understanding of the language, so that it comes immediately to the comprehension, that the Nass (text) deals with both realities, then this text would have a Dalaalah (indication) other than the Dalaalat ul-Ibaarah and that is the Dalaalat un-Nass. Example:

Nass (metin), 'İbâre (ifade) yoluyla, "Uff" sözcüğünün onlara verdiği incitmeyi içermesi nedeniyle, evladın (erkek ya da kız) iki ebeveyne karşı saygısızlık veya küçümseme göstermesinin Tahrîm'ini (yasaklanmasını) gösterir. Bu durumda akla, vurmanın ve hakaret etmenin, zarar ve acı bakımından "Uff" demekten (yani küçümsemeyi ifade etmekten) daha büyük ve daha ağır olduğu için, metnin ebeveyni dövmenin veya onlara hakaret etmenin yasaklanmasını da kapsadığı gelir.

The Nass (text) guides through its ‘Ibaarah (expression) to the Tahreem (prohibition) of the son (or daughter) showing disrespect or disdain towards the two parents due to what this word (Uff) contains of harm towards them. It would then come to the mind that the text also deals with the prohibition of hitting the parents or insulting them due to what hitting and insulting contains in terms of harm and pain which is greater and more severe than expressing ‘Uff’ (i.e. showing disdain).

Dolayısıyla, hakkında sessiz kalınan (Al-Maskoot 'Anhu) şey, yani vurma ve hakaret etme, söylenen (Al-Mantooq) şey olan "Uff" demekten, hüküm bakımından tahrim hükmüne daha layıktır (Awlaa).

Therefore, that which has been silent about (Al-Maskoot ‘Anhu), which is the hitting and insulting, is Awlaa (more worthy) of the Hukm of Tahreem than the Mantooq (expressed meaning) which is the expressing of ‘Uff’.

Örnek:

Another example:

Allah (SWT) buyurdu:

Allah (swt) said:

Ayetin mantûkuyla, yani lafızları ve ibaresiyle, yetimin malını haksız yere yemenin yasaklandığına delalet eder; onun terkibi (yapısı) ise bu malı zarara uğratmanın, örneğin ateşe vermek ya da suya gömmek gibi, yasaklandığını gösterir.

The Aayah in its Mantooq, meaning its Alfaazh and ‘Ibaarah, guides to the prohibition of eating the property of the orphan unjustly whilst its Tarkeeb (composition) indicates the prohibition of damaging it like by putting fire to it or submerging it in water for instance.

Âyetin mefhumu, yani delâlet-i nass ki sükût edilen husustur, malın yakılmasının ve batırılmasının, ya da onu zarara uğratmaya götüren herhangi bir şeyin yasaklandığını gösterir.

The Mafhoom of the Aayah, i.e. the Dalaalat An-Nass, which is that which has been silent about, indicates the prohibition of burning and sinking the property or any matter that leads to damaging it.

Sonuç olarak, nassın lafızlarında yer almayan, yani metinde zikredilmemiş olan, yakmak ve batırmak (yani zarar vermek) gibi durumlara dair sükût edilmiş olan hüküm, nassta zikredilmiş olan hükme uygundur; o da yetimin malını haksız yere yemektir ki, bu da tahrim hükmünü alır.

Consequently, the Hukm that has been silent about (Maskoot ‘Anhu), meaning that which was not mentioned within the Alfaazh (wordings) of the text, which is burning and sinking (i.e. damaging), is in conformity (agreement) to the Hukm that has been mentioned in the Nass (text) which is the eating of the property of the orphan unjustly which takes the Hukm of Tahreem (prohibition).

Örnek:

Another example:

Allah (SWT) Zilzal Suresi'nde şöyle buyurur:

Allah (swt) says in Soorah Az-Zalzalah:

Dalaalat Al-‘Ibaarah, yani nassın Mantooq'u veya lafızları (ifade ettiği anlam), Allah'ın (swt) kullarını zerre kadar iyilik veya zerre kadar kötülük yapmalarına göre hesaba çekeceğine delalet eder. Kişi küçük de olsa iyilikleri için ödüllendirilecek, kötülükleri için cezalandırılacaktır. Ayetin Mafhoom'u, yani Dalaalat un-Nass, Allah'ın (swt) kullarını zerreden fazla iyilik yaptıklarında hesaba çekeceğine, zerreden fazla kötülük yaptıklarında ise onları cezalandıracağına delalet eder.

The Dalaalat Al-‘Ibaarah, meaning the Mantooq of the Nass or its Alfaazh (wordings) indicate that Allah (swt) will account His ‘Ibaad (slaves) upon the basis of who does an atoms weight of good or an atoms weight of evil or bad. The person will be rewarded for the good and punished for the evil however small the acts may be. The Mafhoom of the Aayah, meaning the Dalaalat un-Nass, indicates that Allah (swt) will account His servants upon greater than an atoms weight of good, that he will be rewarded for and upon more than an atoms weight of evil, that he will be punished for.

Bu son kısım, sükût edilmiş (yani zikredilmemiş) olmakla birlikte, nassın Delâlet'inden ve kuruluş biçiminden anlaşılır; ancak nassın İbâre'sinden (ifadesinden), yani lafızlarından anlaşılmamıştır.

This last part, which has been silent upon (i.e. not mentioned), is understood from the Dalaalat un-Nass and from the manner of its composition whilst it has not been understood from the ‘Ibaarah (expression) of the Nass i.e. from its Alfaazh (wordings).