Bazı müctehidler, ʿUrfu Edilleh-i Şeriyyeden bir delil sayarlar ve Ahkâm-ı Şeriyyenin birçoğunu ondan alırlar. Bunu, onun delil olarak meşruiyetini ispatlamak için Allah Teâlâ'nın şu sözüne dayanarak yaparlar:

Some of the Mujtahideen consider the ‘Urf to be a Daleel from among the Adillah Ash-Shar’iyah and take a lot of the Ahkaam Ash-Shar’iyah from it. They do that based upon the following speech of Allah Ta’Aalaa to prove its legitimacy as an evidence:

Ayrıca, 'Örf'ün bir Delil-i Şer'î kılındığı birçok Mesâil (meseleler) ve Ahkâm'ı da zikrettiler.

They also cited a number of Masaa’il (issues) and Ahkaam that the ‘Urf was made a Daleel Shar’iy for.

Onların görüşünün geçersizliği şu noktalarda özetlenebilir:

The invalidity of their opinion is summarised in the following points:

1 – Onların hüccet (geçerlilik) için delil olarak kullandıkları ayetin 'Urf ile hiçbir ilgisi yoktur. Çünkü bu ayet Mekkîdir ve A'râf Suresi'ndendir. İnsanların âdet ve örfleri câhiliyeye ait olup İslâm'a aykırıydı. Ayette geçen "Âmir bil-'urf" ifadesi, 'urfun hasen (güzel) bir davranış olduğu durumda, bu davranışlar arasından cemîl (güzel ve iyi) olanı emretmek anlamındadır. Hasen ise Şâri'in hasen olarak belirlediği şeydir. Hasen, diri diri kız çocuklarını gömmek, faiz, zina veya içki içmek gibi câhiliye dönemine ait davranışları kapsamaz. Buna göre Allah (SWT), Peygamber'den (ﷺ) onlara, Şerîat'in kendilerinden talep ettiği güzel davranışları emretmesini istemektedir; örneğin Allah'a ibadet, anne-babaya iyilik ve yoksulu doyurmak gibi.

1 – The Aayah that they have used as evidence for the Hujjiyah (validity) of the ‘Urf has no relationship to it. That is because the Aayah is Makkiyah and from Soorah Al-A’araaf. The norms and customs of the people were Jaahil and contrary to Islaam. The Amru Bil-‘Urf mentioned in the Aayah means ordering what is Jameel (beautiful and good) from amongst the actions in the case where the ‘Urf is the Hasan (good) action and the Hasan is that which the Shar’a has designated as being Hasan. The Hasan does not represent that which existed in terms of the actions of Jaahiliyah like burying the daughters alive, Ribaa, Zinaa or drinking alcohol for example. Consequently, Allah (swt) is requesting the Messenger (saw) to command them with the good action that the Shar’a has demanded from them like the worship of Allah, being kind to the parents and feeding the poor etc.

2 – Onların, örfün bir Şer'î delil olduğunu desteklemek için delil ve kanıt olarak kullandıkları hadis ise şudur:

2 – As for the Hadeeth that they used as proof and evidence to support the ‘Urf being a Daleel Shar’iy which is:

Bu, İbn Mes'ûd (ra)'a nisbet edilen bir kavldir (sözdür) ve bir hadis değildir. Dolayısıyla delil olarak kullanılamaz. Ayrıca metinde "Müslümanların gördüğü..." denildiği için, bu söz 'Urf ile bir ilgisi yoktur; çünkü metin "Müslümanların alışkanlık edinip aralarında âdet hâline getirdiği şey" demiyor.

This is a Qawl (speech) attributed to ‘Abdullah Ibn Mas’ood (ra) and is not a Hadeeth. Consequently, it cannot be used as a proof and additionally it has no relationship to the ‘Urf because the text states: ‘What the Muslims have seen…’ and not what they have become accustomed to and made habitual amongst themselves.

3 – Allah'ın Resulü'nün (sav) onayladığı, örf ve âdetlerden olan; Mudârebe ortaklığı, İstisnâ' (bir şeyin imalini sipariş etme) ve bazı ticaret türleri gibi işlerle amel etmek, Delîl eş-Şer'î'ye uygun olarak amel etmek sayılır. Bunun sebebi, bunun Resûlullah'ın (sav) ikrarını (onayını ve rızasını) temsil etmesi, fakat örfe veya âdete uygun olarak amel etmeyi temsil etmemesidir. Çünkü Sünnet et-Takrîriyye (onay ve rıza) bir Şer'î delildir.

3 – As for the actions that the Messenger of Allah (saw) approved of which were from the customs and norms like the Mudaarabah partnership, Al-Istisnaa’ (ordering the manufacture of a thing) or some of the types of trade, then acting by them is considered to be acting in accordance to the Daleel Ash-Shar’iy. That is because it represents the Iqraar (approval and consent) of the Messenger (saw) whilst it does not represent acting in accordance to the ‘Urf or ‘Aadah (norm). That is because the Sunnah At-Taqreeriyah (approval and consent) is a Daleel Shar’iy.

4 – Fakihlerin, ‘Urf Al-Qawliy (sözel âdet) temelinde bir Hukm Shar’iy'i temsil ettiğini düşündükleri konulara gelince, bunun bir kısmı Istilaah'a (terminolojik uzlaşım) ilişkindir, bir kısmı ise şeylerin ölçülmesi veya değerlendirilmesi (Taqdeer) ile ilgilidir:

4 – In regards to what the Fuqahaa considered to represent a Hukm Shar’iy based upon the ‘Urf Al-Qawliy (speech custom) then some of this relates to the Istilaah (terminological convention) and some of it is related to the measuring or evaluating of things (Taqdeer):

A – Istılah (terminoloji) ile ilgili olana gelince, bunu belirleyenler arasında bunun dikkate alınmasında şüphe yoktur. Bu, şeyler veya meseleler hakkında hüküm vermekle ilgili değildir; aksine belirli anlamlara belirli isimler verip tayin etmekle ilgilidir.

A – As for what relates to the Istilaah (terminology) then there is no doubt in respect to its consideration amongst those who made the terminology and this is not related to providing the Hukm (judgment) upon things or matters but rather it relates to providing and designating specific names for meanings.

Sonuç olarak, bir kimse bir dâbbeye su vermeyeceğine dair yemin etse, bir insana su vermesi hâlinde bu yemini bozmuş olmaz. Bunun sebebi, Örfî Istılah'ın (örfî terminolojik kabul) insanı "Ed-Dâbbah" lafzının kapsamından çıkarmış olmasıdır. Bu konuyu, Allah'ın izniyle, Arap diline ilişkin konuyu ele alan bu kitabın ikinci bölümünde ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.

Consequently, if a man was to swear an oath that he would not give water to a Daabbah he would not have broken this oath if he was to provide water to a human being. That is because the Istilaah Al-Urfiy (Customary terminological convention) has excluded the human from the Lafzh (wording) ‘Ad-Daabbah’. We will examine this subject in detail Inshaa Allah in the second part of this book which deals with and examines the subject of the Arabic language.

B – Takdir (değerlendirme ve ölçme) konusuna gelince, bu mesele nafaka (geçim giderleri), mehr-i misil (benzerinin mehri), ecr-i misil (benzerinin ücreti) veya bunların dışında kalan konularla ilgili olsun, uzmanlara döner.

B – As for the Taqdeer (evaluating and measuring) then this matter returns to the people of expertise whether it relates to Nafaqah (spending) or the Mahr Al-Mithl (dowry of like) or Ajr ul-Mithl (wage of like) or other than these.

Taqdîr (takdir, yani belirleme) hükmü yalnızca Şer'î delillerden alınır; 'Örf'ten alınmaz. Çünkü Şer'î nasslar, bu takdiri insanlar arasında bilinen (ma'rûf) şeye bağlamış; ancak bu nasslar, her konuda ve her meselede hüküm vermesi için 'Örf'ü belirleyici kılmak amacıyla gelmemiştir. Bu yüzden Allah (SWT) şöyle buyurduğunda:

The consideration of the Taqdeer (evaluation) comes only from the Shar’a and it does not come from the ‘Urf. That is because Shar’iyah texts have come making the evaluation (Taqdeer) of that belong to the Ma’roof (what is known) amongst the people whilst these texts did not come for the ‘Urf to pass judgment in everything or every matter. So when Allah (swt) said:

“Maʿruf” burada şu anlama gelir: Kadının gerçek durumu bakımından bilinen ve âdet olan şey; kadın, başkaları tarafından hizmet görenlerden mi, yoksa kendi kocasına hizmet edenlerden mi? Dolayısıyla mesele, bu kadının evlilik yuvasındaki gerçek durumuna göre, hizmet gören bir hanım (sayyidah) mı, yoksa kocasına hizmet edenlerden mi olduğuna bağlıdır. Böylece, onun gibi olanlara farz kılınan haklar, ona karşı da farz kılınmış olur. Buna göre, eğer o hizmet gören bir hanımsa, koca (gücü yetiyorsa) onun hizmetinde bulunacak bir hizmetçi getirir. Eğer durumu öyle değilse ve kocasına hizmet edebilecek durumdaysa, koca hizmetçi getirmekle yükümlü olmaz. Allah (SWT) şöyle buyurduğunda:

What is meant by Ma’roof here is that matter which is known to be accustomed to in relation to the reality of the wife; is she from amongst those who is served by others or is she the one who serves her husband. So it relates to whether this woman, in accordance to her reality present within the married home, is a Sayyidah (mistress) who is served or from those who serve her husband. So the same rights that are obligatory to others like her are obliged in respect to her. Therefore, if she is a Sayyidah who is served, the husband (if capable) will bring a servant to serve her and if she was not like that and was capable of serving her husband, the husband is not obliged to bring in a servant. And when Allah (swt) said:

"Ma'ruf" burada, nafakanın ve giyim-kuşamın, o kadınla benzer durumdaki kadınlara uygun olacak şekilde sağlanması gerektiği anlamına gelmektedir. Bu konuların değerlendirilmesi, belirli bir kadın için gerekli veya zorunlu olan nafaka (harcama) miktarını bilen ehil kimselere aittir. Her biri, toplumdaki yaşam düzeyine ve içinde yaşadıkları aileye göre değerlendirilir.

The Ma’roof here means that the provision of their sustenance and clothing is required to be in accordance to those women who are similar to her. The evaluation of these matters would fall to the people of expertise who are aware of the amount of Nafaqah (spending) that is required or necessary for a particular woman. Each is evaluated in accordance to the level of their living in the society and the family that they live amongst.

Dolayısıyla İstılâh (terminoloji) ve Takdîr (değerlendirme), hükmün Manât'ını (gerçekliğini) gerçekleştirmek için zorunludur. Hüküm verilmek istenen şeyin, meselenin ya da fiilin gerçekliğini açığa çıkarmak için gereklidirler. Bunlar kendi başlarına hükmün Delîl'i için bir kaynak teşkil etmezler.

The Istilaah (terminology) and Taqdeer (evaluation) are therefore necessary in order to realise the Manaat (reality) of the Hukm. They are required to make clear the reality of the thing, matter or action that is intended to pass judgment upon. They do not as such represent a source for the Daleel of the Hukm.

Dolayısıyla, Istılâh ile Takdîr'i, hükmün menatlarını araştırma ve gerçekleştirme sürecinde anlamları ve meseleleri açıklamak ve değerlendirmek için kullanılmak üzere alan kimseye bir sakınca yoktur. Gerçekten de ikisi de her müctehid için şer'î hükümleri istinbat etme bakımından zorunludur.

So whoever took the Istilaah and the Taqdeer to be used to explain and evaluate the meanings and matters during the process of investigating and realising the Manaat of the Hukm, then there is no issue with that. Indeed, they are both necessary for every Mujtahid in relation to deducing the Ahkaam Ash-Shar’iyah.

5 – Gelenek (‘Urf) olan ‘Amelî ‘Urf’a (tekrarlanan davranışlara) gelince, bunların Şer‘a boyun eğmesi ve ona tâbi olması gerekir. Çünkü Müslüman'ın fiillerini Allah Teâlâ'nın emirlerine ve yasakladıklarına uygun olarak yürütmesi ve bunlarla düzenlemesi, bu fiiller tekrarlanmış olsun ya da olmasın, kesin ve kati bir şekilde vaciptir.

5 – As for the ‘Urf Al-‘Amaliy (action based custom), which are the repeated actions, then they must submit to and be subservient to the Shar’a. That is because it is decisive and definite that it is obligatory for the Muslim to make his actions proceed in accordance to and be regulated by the commands of Allah Ta’Aalaa and what He has forbidden, whether they have been repeated or not been repeated.