Mafhûm el-Muhalefe, lafzın, söylendiği yerde belirttiği anlamın, susulan yerde ise o anlama aykırı olan anlamıdır. Buna "Delîlü'l-Hitâb" (hitabın delili) da denir, çünkü Şâri'in hitabı ona işaret eder ve onu gösterir; aynı şekilde "Lahnü'l-Hitâb" (hitabın anlayışı/kavrayışı) olarak da bilinmiştir. Mafhûm el-Muhalefe dört çeşit veya kategoride kullanılır, bunlar şunlardır:

The Mafhoom Al-Mukhaalafah is that which the Madlool (indicated meaning) of the Lafzh (wording) in the place or situation of Sukoot (silence) is in opposition to its indicated meaning (Madlool) in the situation or place of utterance. It is (also) called ‘Daleel ul-Khitaab’ (evidence of the address) because the Khitaab Ash-Shaari’ (address of the Legislator) indicates and guides to it just as it has also been known as ‘Lahin ul-Khitaab’ (understanding/intellect of the address). The Mafhoom Al-Mukhaalafah is worked with in four types or categories which are:

Mafhoom As-Siffah, Mafhoom Ash-Shart, Mafhoom Al-Ghaayah ve Mafhoom Al-'Adad.

Mafhoom As-Siffah, Mafhoom Ash-Shart, Mafhoom Al-Ghaayah and Mafhoom Al-‘Adad.

Bir hükmün, belirli bir vasıfla sınırlandırılmasıyla, o vasfın olmadığı durumda bu hükmün tersini gösteren lafzî delaleti.

It is the Dalaalat ul-Lafzh of a Hukm restricted to a Wasf (description) which indicates the opposite of its Hukm upon the negation of that Wasf.

Burada kastedilen "vasf", "na't"ten daha geneldir. Dolayısıyla bu, na't nahviyye (dilbilgisel sıfat) olabilir; örneğin: "Fil Ghanami As-Sa'imah Zakaah" ("Sâime (serbest otlayan) koyunda zekât vardır") (burada "serbest otlayan" kelimesi koyunun sıfatı ya da niteliği olduğunda), veya mudâf (izafet) olabilir; örneğin: "Fee Saa'imat ul-Ghanam Zakaah" ("Koyunların serbest otlaması hakkında zekât vardır"). Ya da mudâf ileyh (kendisine izafe edilen) olabilir; örneğin: "Matall Al-Ghinaa Zhulm" ("Zenginliğin geciktirilmesi zulümdür"). Ya da aşağıdaki örnekte olduğu gibi zarf-ı mekân (yer zarfı) olabilir:

What is intended by ‘Wasf’ here is more general than the ‘Na’t’ (adjective). So it could be a Na’t Nahwiyah (adjective grammatically) like: “Fil Ghanami As-Sa’imah Zakaah” (“In (respect to) the freegrazing Sheep there is Zakaah (due)”) (in the case where ‘free-grazing’ is an adjective or description of the Sheep) or it could be ‘Mudaaf’ (an addition) like ‘Fee Saa’imat ul-Ghanam Zakaah’ (In respect to the free grazing of the sheep there is Zakaah (due)). Or it could be Mudaaf Ilaihi (Added to it) like: “Matall Al-Ghinaa Zhulm” (The overlooking of the affluence is injustice) or it could be Zharf Makaan (adverb of place) like in the example:

Örnek:

Example:

Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu:

The Messenger of Allah (saw) said:

Bu sıfattan, yani "Sâimah" (serbest otlayan ve otlaklarda yaşayan) olmasından anlaşılmaktadır ki, serbest otlamayan koyunlara zekât düşmez.

It is understood from this Siffah (description) which is ‘Saa’imah’ (free grazing and living upon the pastures) that the non-free-grazing sheep do not have Zakaah due upon them.

Bu durumda, "Otlakta serbest otlayan koyunlarda zekât vardır" hadisinin Mefhûm-u Muhalefet'inden, yemlenen koyunlar için hüküm çıkarmış olurduk.

In that way we would have taken the Hukm for the foddered sheep from the Mafhoom Al-Mukhaalafah of the Hadeeth “In (respect to) the free-grazing sheep there is Zakaah (due)”.

Bu nedenle, yemlenen koyunlarda (yani yemle beslenen ve otlaklarda yaşamayan koyunlarda) zekât yoktur. Bunun sebebi, "otlak" ifadesinin, illet çıkarılabilen (bir illetle akledilebilen) Vasf-ı Mufhim Münasib (akla uygun, açık uçlu bir vasıf) olmasıdır. Dolayısıyla koyunlardan zekât verilmesinin illeti, onların otlakta yaşamasıdır. Bu illet mevcut olmazsa, hüküm de ortaya çıkmaz; çünkü illet, hüküm ile varlıkta ve yoklukta birlikte döner.

As such there is no Zakaah upon the foddered sheep (i.e. those which live upon fodder and do not live upon the pastures). That is because the ‘pasture or grazing land’ is a Wasf Mufhim Munaasib (Fitting description open to reasoning) that can be reasoned (with an ‘Illah). Consequently, the ‘Illah for paying the Zakaah upon the sheep is that they live upon the pasture. If this ‘Illah does not exist, then the Hukm does not come into being because the ‘Illah revolves with the Hukm in presence and absence.

Bu 'illet mevcut olmadığı sürece, yem verilen koyunlarda zekât vacip değildir.

As long as this ‘Illah is not present within the foddered sheep then its Hukm is that there is no Zakaah due upon them.

Başka bir örnek:

Another example:

Allah (SWT) şöyle buyurdu:

Allah (swt) said:

Âyetin Mantûku (yani Delâlet ul-‘İbâre), Cuma namazı çağrısı anında alışverişte bulunmanın yasaklığını gösterir; bunu işaret eden ise, zarf-ı zaman kalıbında bulunan sıfattır, yani: "Cuma gününde" ifadesidir.

The Mantooq of the Aayah (i.e. Dalaalat ul-‘Ibaarah) indicates the prohibition of conducting trade at the time of the call to the Jumu’ah prayer whilst that which guides to that is the Siffah (description) that is found upon the form of a Zharf Zamaan (adverb of time) which is: ‘On the Day of Jumu’ah).

Mafhoom Al-Mukhaalafah, Cuma dışındaki günlerde namaz için ezan okunduğunda alışverişin yasaklanmadığına işaret eder ve bunu gösterir.

The Mafhoom Al-Mukhaalafah indicates and guides to the non-prohibition of trading at the time of the call to prayer for the Salaah on other than the Day of Jumu’ah.

Sonuç olarak, bu durumda o nassın Mefhûm el-Muhâlefe'sinden hüküm çıkarmış olduk ve bu hüküm, Cuma günü dışındaki günlerde ezan okunduğu sırada ticaret yapmanın İbâha'sı (caiz oluşu)dur. Çünkü Şâri', ticaret yapmanın yasaklanmasını yalnızca Cuma gününe hasretmiştir.

Consequently, in this case, we have taken the Hukm from the Mafhoom Al-Mukhaalafah of that text and that Hukm is the Ibaahah (permissibility) of conducting trade at the time of the call to prayer on other than the day of Jumu’ah. That is because the Shaari’ has restricted the prohibition of conducting trade to the day of Jumu’ah.

Bir şart ile sınırlandırılmış bir hükmün lafzının delaleti; şart olumsuzlandığında, bu hükmün zıddının sabit olması (sübutu) anlamına gelir.

It is the Dalaalah of the Lafzh of a Hukm restricted by a Shart (condition) that indicates the affirmation (Thuboot) of its opposite at the time of the negation of the Shart (condition).

Sonuç olarak, hükmü şartın varlığına bağlamak, şart olumsuzlandığında o hükmü de olumsuzlar. Burada kastedilen ve amaçlanan şart, Şartu'n-Nahvî (dilbilgisel şart) olup, منْ, إنْ, إذا ve benzeri şart edatlarından biriyle başlayan bir cümledir.

Consequently, the making the Hukm restricted to the presence of the Shart negates that Hukm when the Shart is negated. What is meant and intended by Shart (condition) in this case is the Shart An-Nahwi (grammatical condition) and it is a sentence that begins with a particle from amongst the condition particles like: منَ إن, إذا, amongst others.

Örnek: Çalışırsan başarırsın.

Example: If you study you succeed.

Örnek:

Example:

Allah (SWT) şöyle buyurdu:

Allah (swt) said:

Ayetin mantûk (açık anlam) yönü, yoksulluğu sebebiyle hür kadınlarla evlenmeye gücü yetmeyen kişinin, mü'min cariyelerden evlenebileceğini göstermektedir.

The Mantooq (expressed meaning) of the Aayah indicates that the one who is not able, due to his poverty, to marry free women then he can marry from the believing slave girls.

Bu metin bir Şart (koşul) koymuş ve bu koşul, maddi güç yetersizliğidir.

This text has placed down a Shart (condition) and that is the lack of financial capability.

Eğer bu kısıtlama (maddi güç yetersizliği) ortadan kalkarsa, o kişinin mü'min cariyelerden evlenmesi caiz (mubah) değildir ve yanında (ya da ulaşılabilir durumda) hür kadınlar bulunduğunda onlarla evlenmek mekruh olur.

If this restriction was removed (the lack of financial capability) then it is not permitted (Mubaah) for him to marry from the believing slave girls and marriage with them becomes Makrooh (disliked) when free women are present (or available).

Mafhûm el-Muhalefe'den elde edilen ve sabit olan hüküm, maddi imkânı olan kimselerin mü'min cariyelerle/kadınlarla evlenmelerinin yasaklanmasıdır (nehiy).

The Hukm that is benefited and established from the Mafhoom Al-Mukhaalafah is the Nahi (forbiddance) upon those financially capable to marry believing slave girls/women.

Başka bir örnek:

Another example:

Allah (SWT) şöyle buyurdu:

Allah (swt) said:

Ayetin, açık ifadesiyle (yani lafzıyla) sabit olan hükmü: Kocanın, eşinin rızası ve onayıyla mehrinden alabileceği hakkıdır.

The Aayah established in its Mantooq (expressed wording) (i.e. in its Alfaazh): That it is the right of the husband to take from the Mahr (dowry) of his wife with her consent and approval.

Bu ayetin Mefhûm-u Muhalefet'inde (zıt anlam) şu hüküm sabit olmaktadır: Kadının rızası veya onayı olmaksızın mehrinden bir şey almanın yasaklığı.

That is while the Aayah in its Mafhoom Al-Mukhaalafah (opposite understanding) established: The prohibition of taking anything from the Mahr (dowry) of the wife without her approval or consent.

Başka bir örnek:

Another example:

Allah (SWT) şöyle buyurdu:

Allah (swt) said:

Dalaalat ul-‘Ibaarah (yani Mantooq, yani sözlerde ifade edilen anlam), boşanmış kadın hamile ise, bain talakla boşanan kişinin ona nafaka vermesinin vacip olduğuna delalet eder. Mafhoom al-Mukhaalafah ise hamile olmadığı durumda bu hükmün olmadığına delalet etmiştir.

The Dalaalat ul-‘Ibaarah (i.e. Mantooq/expressed meaning in the words) guides to the Wujoob (obligation) of spending upon the one who has been divorced with a Talaaq Baa’in if she was pregnant. The Mafhoom Al-Mukhaalafh has guided to the negation of this Hukm when there is no pregnancy.

Ghaayah ile sınırlandırılmış bir hükmün, bu ghaayaya (hedef veya son noktaya) ulaşıldıktan sonra ya da bu noktadan sonra, o hükmün tersini gösteren delâlet-i lafzıyyesidir.

It is the Dalaalat ul-Lafzh of the Hukm restricted to a Ghaayah (aim or end point) that indicates the opposite of that Hukm after or following the (reaching of the) Ghaayah (end point/aim).

Mantûk (açıkça ifade edilen) hükmün bir gayeye (sınıra) bağlanması veya sınırlandırılması, o gayeden sonra gelen veya onu izleyen şey için bu hükmün zıddının sabit olduğunu gösterir. Arapçada gayeyi gösteren harfler (edatlar) şunlardır: (Hattâ ve İlâ), "-a kadar" anlamında.

Making the Hukm of the Mantooq (what is expressed) restricted or tied to a Ghaayah indicates the affirmation of the opposite of that Hukm for that which is after or follows the (reaching of the) Ghaayah (aim/end point). The Huroof (letters/particles) indicative of the Ghaayah (in the Arabic language) are: (Hattaa wa ‘Ilaa) with the meaning of ‘until’.

Örnek: Allah Teâlâ şöyle buyurdu:

Example: Allah Ta’Aalaa said:

Âyet, mantûk yoluyla (yani ibâresi veya lafızlarının açık anlamıyla), isyan eden zümreye (yani sınırı aşan ve hükmü için Şer'a gitmeyi reddeden tarafa) karşı savaşmanın meşru ve caiz olduğuna delalet eder. İsyan eden zümre Allah'ın hükmüne dönene kadar, yani gayeye (ليغاية, ila'l-gâye) ulaşılana kadar onlarla savaşmak caiz ve meşrudur. Bu, gayeden önceki durum için hükmünü ortaya koymaktadır (yani amacı gerçekleşmeden veya ulaşılmadan önceki durum için).

The Aayah in its Mantooq (i.e. its ‘Ibaarah or Alfaazh/expressed meaning of its words) guides to the legality of fighting the rebelling faction (i.e. the one who oversteps the limits and refuses to go to the Shar’a for judgement). Fighting them remains legal and legitimate until (or liGhaayah/to the point) the rebelling faction returns back to the Hukm of Allah. This represents its Hukm for what is before the Ghaayah (i.e. before its aim has been fulfilled or reached).

Mafhûm'l-Muhâlefe, grubun isyanını bırakıp Allah'ın emrine döndükten, yani itaat ettikten sonra onunla savaşmanın yasak olduğunu gösterir ve buna işaret eder. Başka bir örnek:

The Mafhoom Al-Mukhaalafah indicates and guides to the prohibition of fighting the group after it has complied, meaning after it has stopped its rebellion and returned to the command of Allah. Another example:

Metnin Mantûk yoluyla, yani Delâlet'ül-İbâre ile, Ramazan gecelerinde Fecr'in doğuşuna kadar yemek ve içmenin mübahlığını (caizliğini) ortaya koyduğu; yani "li-ğâyeti" (kadar, -a kadar anlamında), Fecr'in gelişine kadar.

The text establishes in its Mantooq (i.e. by the Dalaalat ul-‘Ibaarah) the Ibaahah (permissibility) to eat and drink in the nights of Ramadhaan until the dawn of Fajr i.e. liGhaayah (up until) the coming of Fajr.

Mafhûm'l-Muhâlefe, Ramazan ayında Fecr'in doğuşuyla, yani o gayeden (son noktadan) sonra yemek ve içmenin yasak olduğunu ortaya koymuştur.

The Mafhoom Al-Mukhaalafah has established the prohibition to eat and drink after that Ghaayah i.e. after the coming of Fajr in the month of Ramadhaan.

Başka bir örnek:

Another example:

Dalaalat ul-‘Ibaarah (yani Mantooq) ayet içinde, abdestte ellerin dirseklere kadar yıkanmasının farz olduğunu bildirir; Mafhoom Al-Mukhaalafah ise dirseklerin ve onun ötesinin yıkanmasının gerekli olmadığını gösterir.

The Dalaalat ul-‘Ibaarah (i.e. Mantooq) within the Aayah guides to the obligation of washing the hands to the Ghaayah (up until) the elbows in the act of Wudoo’ whilst the Mafhoom Al-Mukhaalafah indicates that the washing of the elbows and beyond is not required.

Nass (metinler) içinde bir gaye (son nokta, hedef) bulunduran nasların mantûkundan (açık anlamından) hareketle, bunlardaki ibare (yani lafızları) gösterir ki hükmün gerçekleşmesi için gerekli olan, o gayeden önce gelen kısım üzerinde hükmün uygulanmasıdır. Buna göre, sabahın doğuşuna kadar yemek ve içmek mubahtır; ellerin (kolların) yıkanması dirseklerin gayesine (sınırına) kadar gereklidir; isyancı topluluğa karşı savaşmak da onlar Allah'ın hükmüne dönene kadar gereklidir ve emredilmiştir. Gayeden önce gelen kısım üzerinde hükmü uygulamak, gayenin bir parçası o öncekine dahil edilmeden mümkün değildir. Buna Al-Gāyetü'l-dâhile fi'l-Mugyâ (gayenin, kendisine kadar uzandığı kısma dahil olması) denir. Eğer vacibin yerine getirilmesi için gerekliyse, gayenin bu parçasının dahil edilmesi, "Vacibin tamamlanmadığı şey de vaciptir" şeklindeki şer'i kaideye girer.

In respect to the Mantooq (expressed meaning) of the Nusoos (texts) that contain a Ghaayah (aim/end-point), the expression (‘Ibaaarah) within them (i.e. its Alfaazh/wordings), indicates that what is required, to realise the Hukm, is its application upon that which is before the Ghaayah (end-point/aim). As such, eating and drinking is Mubaah before Fajr, the washing of the hands (arms) is required up to the end point or extent (Ghaayah) of the elbows and fighting the rebellious faction is required or demanded until the Ghaayah (point) that it returns back to the judgment of Allah. It is not possible to accomplish the application of the Hukm upon that which is before the Ghaayah unless a part of the Ghaayah is entered into (or included within) what is before it. This is what is called the entering of Al-Ghaayah into Al-Mughyaa (the place of the end-point) and the entering of this part of the Ghaayah if it is required to accomplish the Waajib falls under Al-Qaa’idah Ash-Shar’iyah: “That which the Waajib is not completed except with (or by) it is Waajib”.

Sonuç olarak, kolların yıkanmasını tam olarak veya etkili biçimde gerçekleştirmek için abdestte dirseğin bir kısmı da el (kol) yıkamasına dahil edilmelidir. Başkaldıran veya saldırgan olan topluluk da isyanını bırakmalı ve İslam'ın hükmüne başvurmak istediğini bildirmelidir; bundan önce onunla savaş durdurulamaz. Benzer şekilde, Allah Teâlâ'nın kavli gerçekleşsin diye oruç gecesinin bir kısmına da girilmelidir ki oruç tamamlansın:

Consequently, a part of the elbow must be included into the washing of the hands (arms) within the Wudoo’ so as to accomplish the washing of the arms completely or effectively. The rebelling or aggressing faction must also stop its rebellion and announce its seeking judgment by Islaam before fighting against it is stopped. Similarly, a part of the night of fasting must be entered in to to complete it so that the Qawl of Allah Ta’Aalaa is realised:

Ve gecenin bu bölümü bir ya da iki saniye bile olsa.

And even if this part of the night was just a second or two.

Bir hükmün, belirli bir sayıyla sınırlandırılması ve bu sayının dışındaki durumlarda o hükmün tersini gösteren, Dalaalat ul-Lafzh'tır.

It is the Dalaalat ul-Lafzh of a Hukm restricted to a number indicating the opposite of that Hukm in other than that number.

Dolayısıyla hükmün belirli bir sayıyla sınırlandırılması, o sayının dışındaki sayılar bakımından hükmün olumsuzlanmasına işaret eder ve buna delalet eder; bu sayı hükme eklenmiş olsun ya da eksiltilmiş olsun fark etmez.

So the restriction of the Hukm by a specific number indicates and guides to the negation of the Hukm in respect to other than that number whether the number was an increase or decrease to it.

Örnek:

Example:

Mantuk (Dalâlet'ül-İbâre), Zina iftirasında bulunan veya gerekli sayıda şahit olmaksızın şahitlik eden kişinin (Kâzif'in) seksen değnek vurulmasının farz olduğuna işaret eder.

The Mantooq (the Dalaalat ul-‘Ibaarah) guides to the obligation of lashing the Qaadhif (the one who makes an accusation or gives testimony without the required number of witnesses in the case of Zinaa) with eighty lashes.

Mefhûm-ı muhâlefe, Kâzif'in seksen değneğin altında veya üstünde kırbaçlanmasının caiz olmadığına delalet eder. Had (belirlenmiş ceza), seksenden az ile düşmez (yani yerine getirilmiş olmaz), seksenin üzerine çıkmak ise zulüm ve sınır ihlali sayılır.

The Mafhoom Al-Mukhaalafah guides to the non-permissibility of lashing the Qaadhif with less or greater than eighty lashes. The Hadd (prescribed punishment) is not dropped (i.e. fulfilled) by less than eighty whilst increasing upon it is considered to be an act of oppression and violation.

Başka bir örnek:

Another example:

Allah (SWT) şöyle buyurdu:

Allah (swt) said:

Bu âyetin mefhûm-i muhalefesine göre, bu sayıdan başka günlerde tutulan oruç, (kefaret hakkında farz kılınanı) yerine getirmez ve sayılmaz.

The Mafhoom Al-Mukhaalafah in respect to this Aayah indicates that fasting other than this number of days will not count (or fulfil what has been required in respect to the Kaffaarah).