Alfaazh'ın (lafızların) açıklık derecesi bakımından, bir önceki derste ele aldığımız Dalaalaat al-Alfaazh (lafızların delaletleri) ile birlikte, hepsi "Al-Mantooq ve Al-Mafhoom" başlığı altında yer alır.

The Alfaazh (worded expressions) in relation to their clarity in addition to the Dalaalaat Al-Alfaazh (indications of the wordings), that we have discussed in the previous discussion, all fall under the heading of ‘Al-Mantooq and Al-Mafhoom’.

Tanımı şöyledir: Lafzın delaletinden (anlam işaretinden), kesin olarak sözün söylendiği yerde (Mahall An-Nutq) anlaşılan mana.

Its definition is: It is the meaning that is understood from the Dalaalah (indication) of the Lafzh definitely in the place of the expression or utterance (Mahall An-Nutq).

Allah (SWT) şöyle buyurmuştur:

Allah (swt) said:

Bu nassın Mantûkı, iki ana-babaya karşı te'fîf (üzüntü veya küçümseme gösterme) fiilinin haram kılındığını gösterir. Dolayısıyla Mantûk, lafzın ifade ettiği (Mantûk) şeyden anlaşılan manadır; buna, akla gelen zorunlu anlamlara sapmadan ulaşılır. Örneğin, önceki metinden ana-babaya vurmanın yasak olduğu anlaşılır; ancak bu anlayış nassın Mantûkı olarak adlandırılmaz.

The Mantooq of this Nass (text) indicates the Tahreem (prohibition) of At-Ta’feef (showing displeasure/disdain) towards the two parents. The Mantooq is therefore the meaning that is understood from what is expressed (the Mantooq) of the Lafzh without diverting from it to the necessary meaning that comes to the mind (from it). That is like the prohibition of striking the parents is understood from the previous text however that understanding is not called the Mantooq of the Nass (text).

Mantuk kapsamına giren alanlar şunlardır:

The areas that fall under the category of the Mantooq are:

A – Lafızların açıklığına göre (delalet bakımından) çeşitleri: Ez-Zâhir, En-Nass, El-Müfessar ve El-Muhkem.

A – The Alfaazh in relation to their clarity like: Azh-Zhaahir, An-Nass, Al-Mufassar and Al-Muhkam.

B – Lafızların Açıklık Bakımından Durumları: El-Hafiy, El-Müşkil, El-Mücmel ve El-Müteşâbih gibi.

B – The Alfaazh in respect to their lack of clarity like: Al-Khafiy, Al-Mushkil, Al-Mujmal and Al-Mutashaabih.

C – ‘Ibaarat un-Nass “Dalaalat ul-Ibaarah” (Indication of the expression).

C – ‘Ibaarat un-Nass “Dalaalat ul-Ibaarah” (Indication of the expression).

Tüm bunlar, Nass'ın Mantûk'undan, yani doğrudan metnin lafızlarından anlaşılır.

All of these are understood from the Mantooq of the Nass i.e. from the Alfaazh of the text directly.

Tanımı şöyledir: Lafzın söylendiği veya ifade edildiği yer (Mahall an-Nutq) dışında, lafızdan anlaşılan mana. Buna göre Delâlet ul-Mefhûm, lafızdan zihne gelen zorunlu manadır. Dolayısıyla delaleti, Mantûk'taki gibi lafzın şekline veya yerleşimine ait açıklıkla değil, lafzın manasının manasından alınır, doğrudan lafızdan değil. Bu, lafzın kendisinin manası olan ve lafzın manasının manası olmayan Delâlet ul-Mantûk'tan (açık delalet) farklıdır.

Its definition is: The meaning that is understood from the Lafzh in other than the place of its utterance or expression (Mahall An-Nutq). As such the Dalaalat ul-Mafhoom is the necessary meaning that comes to the mind from the Lafzh. Its Dalaalah (indication) is therefore not by the explicitness of its form or placing like the Mantooq. Rather, it is taken from the meaning of the meaning of the Lafzh and not from the Lafzh directly. That is unlike the Dalaalat ul-Mantooq (expressed indication) which is the meaning of the Lafzh (itself) and not the meaning of the meaning of the Lafzh.

Örnek:

Example:

Allah (SWT) şöyle buyurmuştur:

Allah (swt) said:

Bu âyetin mantûkı, daha önce açıkladığımız gibi, anne-babaya “uf” demenin yasaklığına işaret eder ve buna delalet eder. Âyetin mefhûmuna gelince, o da anne-babayı dövmenin, hakaret etmenin ve onlara zarar vermenin yasaklığına (tahrîm) işaret eder ve buna delalet eder. Bu anlayış (mefhûm), âyetin lafızlarında bulunmayan, ancak âyet denildiğinde zihne gelen anlamdan elde edilir; oysa âyetin mantûku (yani açıkça ifade edilen lafızları) bunu göstermez. Dolayısıyla “et-te’fîf” (hoşnutsuzluk ve küçümseme gösterme) yasaklığı, ki bu lafızların anlamıdır, başka bir ikincil veya dolaylı anlama işaret eder ve buna delalet eder; bu da anne-babaya dayak, hakaret gibi herhangi bir zarar vermenin yasaklığıdır. Sonuç olarak mefhum, mantûktan elde edilen ve lafızda bulunmasa bile zihnin nassın anlamından kavradığı şeydir. Yani “zarar vermek”, “dövmek” ve “hakaret etmek” kelimeleri nassın içinde yer almaz; onlara “uf” demenin yasaklığı işaret etmiştir.

The Mantooq of this Aayah, as we explained above, indicates and guides to the prohibition of saying ‘Uff’ to the parents. As for the Mafhoom of the Aayah then it indicates and guides to the prohibition (Tahreem) of striking, insulting and harming the parents. This understanding (Mafhoom) is guided to by the meaning that comes to the mind for the Aayah whilst the Mantooq of the ‘Aayah (i.e. its expressed wordings) does not indicate that. Consequently, the prohibition of At-Ta’feef (showing disdain or displeasure) which is the meaning of the Alfaazh indicates and guides to another (secondary or indirect) meaning and that is the Tahreem (prohibition) of bringing any harm to the parents like hitting or insulting etc… Consequently, the Mafhoom is that which the mind understands from the meaning that has resulted from the Mantooq and even if that meaning is not present within the Alfaazh (wordings) of the Nass (text). So the wording ‘harm’ like ‘hitting’ and ‘insulting’ are not present within the text but rather it has been indicated to by the Tahreem (prohibition) of At-Ta’teef (saying Uff).

Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu:

Another example: The Messenger of Allah (saw) said:

Hadisin manţûkı, Müslümanın kardeşinin asasını ondan almışsa geri vermesinin farz olduğuna işaret eder.

The Mantooq of the Hadeeth indicates that it is obligatory upon the Muslim to return the staff of his brother if he has taken it from him.

Hadisin mefhumu, Müslümanın kardeşinden aldığı herhangi bir şeyi, bir araba, bir hayvan, bir kitap ya da başka bir şey olsun, geri vermesinin farz olduğunu göstermektedir.

The Mafhoom of the Hadeeth indicates that it is obligatory upon the Muslim to return anything or any item that he has taken from his brother like a car, an animal, book or any thing else.

Bu şeyler hadisin lafzında zikredilmemiş olsa da, anlamları yine de ondan işaret edilmiş ve anlaşılmıştır.

Even though these things have not been mentioned within the Lafzh of the Hadeeth, their meaning has nevertheless been indicated to and understood from it.