El-Edâ': Şer'în kendisine belirlediği vaktinde farz olan ibadetin yerine getirilmesidir.

Al-Adaa’: It is the undertaking of the Waajib in its time that has been specified for it by the Shar’a.

Al-Qadaa’: Şer'î olarak belirlenmiş vaktinin geçmesinden sonra vâcibin yerine getirilmesi.

Al-Qadaa’: The undertaking of the Waajib after the passing of the time specified for it by the Shar’a.

"Edaa'ul-Vaajib" (Vacibin Eda edilmesi), yerine getirilme veya icra edilme açısından zamanla ilgili olarak iki kategoriye ayrılır: Mukayyed (sınırlı) ve Mutlak (sınırsız).

The Adaa’ Al-Waajib (The obligatory performance) in respect to its undertaking or performance is divided into two categories in regards to the time: Muqayyad (restricted) and Mutlaq (unrestricted).

1 - Al-Waajib Al-Muqayyad: Şari'in belirli bir zaman dilimi içinde, kesin bir talep (Talab Jaazim) yoluyla yapılmasını istediği şeydir. Bu, iki kategoriye ayrılır:

1 - Al-Waajib Al-Muqayyad: It is what the Shaari’ has requested to be done by way of a Talab Jaazim (decisive request) within a specific time (frame). This is divided into two categories:

A – El-Vâcibu'l-Muvessa': Eda edilmesi için belirli bir zaman aralığı tayin edilmiş olan ve bu zaman dilimi içinde hem bu vacibi hem de aynı cinsten (cins olarak) başka şeyleri yerine getirmek için yer ve imkân sağlayan ibadet.

A – Al-Waajib Al-Muwassa’: That which the time for its performance is specified providing room or space for it and other than it from its same kind or type (Jins) to be performed within it.

Bu, belirlenmiş olan eda süresinin, onu yerine getirmek için gereken süreden fazla olduğu ibadettir. Örneğin Salâtu'z-Zuhr, Zeval vaktinden, yani güneşin meridyenden geçmesinden, Salâtu'l-Asr'ın başlangıcına kadar olan süre belirlenmiş olduğu için bir Vâcib-i Muvessa'dır. Dolayısıyla bu belirlenmiş süre içinde mükellef, namazı bu sürenin herhangi bir kısmında kılmakta serbesttir. Vâcib, mükellef tarafından bu sürenin bütün parçalarında yerine getirilmiş sayılır ve bu nedenle, belirlenmiş süre içindeki herhangi bir zamanda namazı kılmasıyla vâcib kendisinden düşer (yani yerine getirmiş olur).

This is that in which the specified time for its performance is in surplus of it (i.e. in surplus of the time needed to perform it). So Salaat uzh-Zhohr for example is a Waajib Muwassa’ as the time for its performance has been specified between the Zawaal of the sun from the meridian until the time when Salaat ul-‘Asr begins. Consequently, in this time period that has been specified for it the Mukallaf has the choice to undertake the Salaah in any part within it. The Waajib is fulfilled by the Mukallaf in all of the segments of time during the period and therefore the Waajib falls from him (i.e. he would have fulfilled it) by his performance of it within any time of its specified time period.

Buna göre, mükellef namazı başlangıç vaktinde ya da erken vaktinde kılmaya niyetliyken bunu geciktirse ve vakit dolmadan, namazı kılmadan ölse, bu konuda Allah Teâlâ'ya isyankâr olarak kavuşmuş olmaz. Ancak mükellef, namaz vaktinin içinde ölmesinin büyük ihtimal olduğuna inanırsa, örneğin idam edileceği zamanı biliyorsa, o zaman namazı erken vaktinden ya da başlangıç vaktinden geciktirmesi Allah (swt)'a karşı bir isyan olur. Çünkü Vâcibu'l-Muvessa' açısından, mükellefin zihninde, görevi vakti içinde yerine getireceği büyük ihtimal olmalıdır; bu ihtimal yoksa, onu geciktirmesi ona helal değildir.

Consequently, if the Mukallaf was to delay the Salaah from its beginning or early time whilst he was resolved to perform it and then died before the passing of the time period without having performed it, he would not meet Allah Ta’Aalaa as someone who had been disobedient (in respect to that specific obligation). However, if the Mukallaf believed it most probable that he would die during the specified time period of the Salaah, like if he was to know the time of his execution for example, then he would be disobedient to Allah (swt) by delaying it from its earlier or beginning time. That is because in respect to the Waajib Al-Muwassa’ it must be most probable in the mind of the Mukallaf that he will undertake the obligation within its time period and if it is not most probable then it is not Halaal for him to delay it.

B – Zamana Bağlı Dar Vacip (Al-Waajib Al-Mudayyaq):

B – Al-Waajib Al-Mudayyaq (the narrow obligation in respect to time):

Bu, eda vakti belirlenmiş olan ve kendi cinsinden olan başka bir şey için hiçbir yer ya da alan bırakmayan ibadettir.

This is that which the time for its performance is specified whilst providing no room or space for other than it from its own kind or type (Jins).

Bu, kendisine belirli bir vakit tayin edilmiş ve bu vaktin fazlası veya ek süresi bulunmayan farzı ifade eder. Bu tür bir farz, Ramazan orucu gibidir; çünkü onun vakti genişlemez ve yalnızca o vakit içinde farz olan orucun yerine getirilmesi dışında bir boşluk ya da imkân sunmaz.

This refers to the obligation that has a specific time for its performance without surplus or extra time and this is like the fasting of Ramadhaan as its time does not expand or provide room except for the performance of the obligatory fast within it.

2 – Al-Waajib Al-Mutlaq (mutlak vacip):

2 – Al-Waajib Al-Mutlaq (the unrestricted obligation):

Şari'nin, belirli bir zaman ifade etmeksizin, kesin bir talepte bulunarak emrettiği durum budur (Talab Jaazim). Bu, kefaretler ve mutlak adaklar gibidir. Ya da yılın belirli bir zamanında yerine getirilmesi belirlenmiş, ancak hangi yılda yapılacağı zorunlu kılınmamış olan hac örneği gibidir. Bu tür yükümlülüklerin yerine getirilmesi, mükellefin ömrü boyunca bunları yapmaya gücü yettiği sürece kendisinden istenir. Ömrü boyunca yerine getirmeye gücü yetmezse yükümlülük ondan düşer ve bu sebeple ahirette kendisine bir ceza yoktur. Çünkü Allah, hiç kimseye gücünün ve kabiliyetinin üstünde bir yük yüklemez. Bununla birlikte, yerine getirilmesi için gereken sebepler oluşmuş ve kişi, yerine getirmeden önce ölmeyi büyük ihtimalle bekliyorsa, buna rağmen yapmazsa günahkâr olur.

This is what the Shaari’ has requested to be done by a decisive request (Talab Jaazim) without having specified a specific time for its performance. This is like the Kaffaraat (expiations) and the Mutlaq Nudhoor (unrestricted vows). Or it is like the example of the Hajj which has been provided with a specific time for its performance within the year but has not compelled its performance to a specific year. The performance of these types of obligations are required from the Mukallaf if he is capable of undertaking them during his life whilst the obligation falls from him if he is unable to undertake them during his lifetime and there is no punishment due upon him as a result of that in the Aakhirah. That is because Allah does not burden a person above his capacity or capability. However, if the causes for its undertaking have been met and he views that he is most likely to pass away before its undertaking and yet does not undertake it, then he would be sinful.

El-Kaza, Şeriat tarafından belirlenmiş olan vaktinden sonra Vacib olan ibadetin yerine getirilmesi anlamına gelir.

Al-Qadaa’ refers to the undertaking of the Waajib after the passing of its time that has been specified for it by the Shar’a.

Kaza, vaktiyle sınırlandırılmış (muḳayyad) vâcibe ilişkindir; bu vakit, namaz vaktinde olduğu gibi geniş ve boşluklu (muvassa') olsun ya da Ramazan orucunda olduğu gibi daraltılmış (muḍayyaḳ), yani geniş bir zaman payı bırakmayan bir vakit olsun.

The Qadaa’ relates to the Waajib which is restricted (Muqayyad) to a specific time whether that time was Muwassa’ (was extended and had room) like the time for the Salaah or Mudayyaq (no extended room) like the fasting of Ramadhaan.

Vacip olan şeyin kazası, güç yetirebilen kimseye farzdır. Bunun sebebi, vaciBi vaktinde yerine getirmenin, kişinin üzerine düşen yükümlülüğü ifa etmesi anlamına gelmesi ve kişinin güç yetirebildiği hâlde vaciBi yapmadan vakit geçmesi durumunda sorumluluğunun devam etmesi ve onu kaza yoluyla yerine getirmesinin zorunlu olmasıdır. Kazayı gerektiren vaciBin terk edilmesi üç türlüdür:

The Qadaa’ of the Waajib is obligatory upon the one who is capable. That is because the undertaking of the Waajib in its time represents a performance of what is obliged upon him and if the time passes without the person having undertaken the Waajib whilst he was capable of it then his responsibility would remain active and it is obligatory for him to fulfil it through the Qadaa’. The leaving of the Waajib that demands the performance of the Qadaa is of three types:

1 – Mükellefin kasten terk ettiği şey:

1 – That which the Mukallaf leaves deliberately:

Mükellef, vacip olan bir ibadeti kasten (amd) terk ederse, örneğin namazı veya orucu, günahkâr olur ve ona kazâ etmek de farz olur.

If the Mukallaf leaves the performance of the Waajib intentionally (‘Amd) like the Salaah or Sawm then he is sinful and Al-Qadaa’ is obligatory upon him.

2 – Mükellefin unutkanlıkla terk ettiği şey:

2 – That which the Mukallaf left out of forgetfulness:

Mükellef, unutkanlık (sehv) sebebiyle vacibi terk ederse, kendisine kaza vacip olur, ancak üzerine bir günah yoktur. Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur:

If the Mukallaf leaves the performance of the Waajib due to forgetfulness (Sahw), the Qadaa’ becomes obligatory upon him but there is no sin upon him. The Messenger of Allah (saw) said:

Bu durumda kişi, kaçırdığı namazların kazasını yerine getirmezse günahkâr olur.

If in this case the person does not perform the Qadaa’ for what he missed he would then be sinful.

3 – Mükellefin bir özür (‘Üzr) nedeniyle terk ettiği şey:

3 – That which the Mukallaf leaves due to an excuse (‘Udhr):

Eğer mükellef, yerine getirilmesini engelleyen şer'i bir özür (mazeret) nedeniyle farz olan bir ibadeti terk ederse, bu özrün ortadan kalkmasının ardından o kişinin bu ibadeti kaza etmesi vaciptir. Bu durum, Ramazan orucu bakımından hayızlı ve lohusa kadınların durumuna benzer. Çünkü Şâri', hayız ve nifas süresince kadına oruç tutmama konusunda özel bir ruhsat vermiş ve orucu tutmasını yasaklamıştır; ancak temizlendikten sonra kaçırdığı orucu kaza etmesi kendisine vaciptir. Namaza gelince, Allah Teâlâ hayızlı ve lohusa kadınları, kaçırdıkları namazları kaza etmekten muaf tutmuştur.

If the Mukallaf leaves the performance of the Waajib dues to a Shar’iy ‘Udhr (excuse) that prevents its performance, then it is a duty for that person to make Qadaa’ for that action after the passing of that preventer (or excuse). That is like the Haa’id (menstruating woman) or the Nufasaa’ (women who are bleeding post birth) in respect to Ramadhaan. That is because the Shaari’ has given her a special permission not to fast and prevented her from fasting during the Haid and Nifaas whilst it is obligatory for her to make Qadaa’ for what she missed after she has become purified. As for the Salaah then Allah Ta’Aalaa has pardoned the Haa’id and the Nufasaa’ from making Qadaa’ for what was missed.

Yolcu (musâfir) ve hasta (merîd), Ramazan'da oruç tutmadıklarında kaza etmek zorundadırlar; ancak yolculuk ve hastalık, hayız (âdet) ve nifas (lohusalık kanaması) ile aynı değildir. Çünkü bu ikisi, kişinin orucu tutmasına engel olmayan iki özürdür; bunun delili Allah Teâlâ'nın şu sözüdür: {Sizden kim hasta veya yolculuk halinde ise, sayısınca başka günlerde (tutsun).} (Bakara, 184)

The Musaafir (traveller) and Mareed (sick person) must make Qadaa’ if they do not fast in Ramadhaan although the travel and sickness differ from the Haid (menstruation) and the Nifaas (post childbirth bleeding). That is because they are two excuses which do not prevent the person from performing the fast due to the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

Ölüm veya oruç yüzünden büyük bir zarar korkusu taşıyan kimse, bedene karşı işlediği suç nedeniyle yemeği terk ederse günahkâr olur; çünkü beden, Allah Teâlâ'nın onun üzerindeki hakkını temsil eder. Bu sebeple onun için orucunu bozması, yani iftar etmesi, ya da hiç oruç tutmaması farzdır.

As for the one who fears death or a great harm due to the fasting then he will be disobedient for leaving the food due to its crime against the Rooh (i.e. body) which represents a Haqq (right) of Allah Ta’Aalaa in respect to him and therefore it is obligatory for him to break his fast or not fast (Iftaar).