Birinci: Açık kıyastan (Kıyâs-ı Celî) gizli kıyasa (Kıyâs-ı Hafî) geçiş; bunu da el-İhtisânu'l-Kıyâsî olarak adlandırırlar.
The First: Departure from a Qiyaas Jaliy (evident analogy) to the Qiyaas Khafiy (hidden or concealed analogy) and they call this Al- Ihtisaan Al-Qiyaasiy.
Örnek:
An example of this:
Eğer iki ortak, iki ortaktan bir arabayı borç biçiminde satın aldılarsa ve bu borç kendilerine ait olduğunda, alacaklı iki ortaktan biri bu borcun bir kısmını tahsil etti, ardından ortağı payını almadan önce tahsil ettiği bu miktarı kaybetti, o takdirde bu durumun Kıyas-ı Cali (açık kıyas) ve Kıyas-ı Hafi (gizli kıyas) bakımından hükmü nedir; bu, İstihsan taraftarlarının benimsediği görüştür.
If two partners purchased a car from two partners in the form of a debt due upon them, then one of the two partners who were owed money took possession of a part of this debt and he then lost this amount that he had taken possession of before the partner took his share, what is the Hukm for that in respect to the Qiyaas Al-Jaliy and the Qiyaas Al-Khafiy which the followers of Istihsaan hold.
Qiyas el-Cali hakkında:
In respect to the Qiyaas Al-Jaliy:
"Qiyaas Al-Jaliy" (sahih kıyası temsil eden) gereğince, iki ortaktan birinin kaybettiği para, kaybın ikisi arasında eşit olarak paylaşılması için iki ortağın hesabından olarak kabul edilir.
The Qiyaas Al-Jaliy (which represents the sound Qiyaas) dictates that the money lost by one of the two partners is to be considered to be from the account of the two partners so that the loss is shared equally between the two of them.
Qiyas el-Hafi'e göre:
In accordance to the Qiyaas Al-Khafiy:
Kaybolan para, istihsan yoluyla, yalnızca onu teslim alan ortağın payından sayılır ve diğer ortak kaybın bedeline katılmaz. Bunun sebebi, onlara göre, başlangıçta teslim alan kişiyle paylaşmasının onun için zorunlu olmamasıdır; aksine, teslim alanın elinde bulunan parayı bırakıp borçludan kendi payını talep etme hakkı vardır ve bu talepte, ortağının teslim aldığı kaybolan paraya herhangi bir bedel ödemesi gerekmez.
The lost money is considered to be from the share of the one who took possession alone whilst the partner does not share in the cost of the loss as a result of Istihsaan. That is because, in their view, it was not binding for him to share with the one who took possession in origin but rather it was his right to leave the money that had been taken possession of by the possessor and then pursue the indebted for his share without paying any consideration to the lost money that his partner had taken possession of.
İkincisi: Bir Külli Delilden, müctehidin nefsinin, bu istisnayı gerektiren bir delille tatmin olması sebebiyle kısmi bir meselenin istisna edilmesi.
The Second: The exemption of a partial issue from a Kulliy Daleel due to a Daleel that the Nafs of the Mujtahid is contented by that dictates this exemption.
Satıcı ile alıcı, mal teslim edildikten sonra bir malın veya eşyanın fiyatında ihtilaf ederse; satıcı fiyatının 50 Dinar, alıcı ise 40 Dinar olduğunu iddia ederse, bu konuda Hükm-üş Şer'î nedir?
If the seller and buyer differ in regards to the price of a commodity or goods after its delivery, where the seller claims that its price is 50 Deenaar whilst the purchaser claims that it is 40 Deenaar, then what is the Hukm Ash-Shar’iy in respect to that?
Kulliy Asl (kaynak):
The Kulliy Asl (origin):
Onların, Peygamber ﷺ'in hadisi olan Kaide-i Şer'iyye ile hüküm verilmesi ki, bu hadis şudur:
That they are judged by the Qaa’idah Ash-Shar’iyah which is the text of the Hadeeth of the Messenger of Allah (saw):