Çoğu âlim ve fakih, icmâ'ın bir hüccet (Şer'î hükümler için delil ve ispat kaynağı) olduğunu ve İslam hukukunun bir masdarı (kaynağı) olduğunu belirtmiştir. Ancak icmâın kimler üzerinde gerçekleştiği konusunda ve farklı türlerdeki icmâın gerçekleşmesinin mümkün olup olmadığı konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Aşağıda bu âlim ve fakihlerin bazı görüşleri yer almaktadır:

Most of the ‘Ulamaa and Fuqahaa and the vast majority have stated that Al-Ijmaa’ represents a Hujjah (a source of evidence and proof for the Ahkaam Ash-Shar’iyah) and that it represents a Masdar (source) for the Islamic legislation. However, they have differed in respect to upon whom the Ijmaa’ occurs and they have also differed in respect to the possibility of the occurrence of the different kinds of Ijmaa’. The following represents some of the opinions of those ‘Ulamaa and Fuqahaa:

Şafiî (rh) şöyle dedi: "Hüküm, Kitap ve Sünnet ile verilir." Ardından şunu söyledi: "Biz de İcma ve Kıyas ile hükmederiz."

Ash-Shaafi’iy (rh) said: “Ruling (judging) is by the Kitaab and the Sunnah” and then he said: “And we rule with Al-Ijmaa’ and AlQiyaas”.

Eş-Şâfiî'nin görüşüne göre icmâ, belli bir dönemde ümmetin müctehidlerinin icmâında tezahür eder. Ancak o, bu icmânın gerçekleşmesinin mümkün olup olmadığı konusunda bazı tartışmalar açmıştır; bunun sebepleri arasında diyarların birbirinden ayrı ve uzak olması, fakihlerin bir araya gelememesi, her diyarda fakihler arasında görüş ayrılıklarının bulunması ve icmâa katılacak âlimlerin niteliklerinin veya vasıflarının belirlenmesi konusunda bir uzlaşının olmaması yer almaktadır.

Al-Ijmaa’ in Ash-Shaafi’iy’s view is manifested in the Ijmaa’ of the Mujtahideen of the Ummah in a certain era. However, he did open up some discussion in respect to the possibility of it occurring due to the separation and distance between the lands, the absence of the Fuqahaa meeting together and the existence of differences amongst the Fuqahaa in every land, in addition to the absence of an agreement upon defining the attributes or description of the ‘Ulamaa who would take part in such an Ijmaa’.

Görünüşe göre İcmâ' kavramı, eş-Şâfi'î tarafından kesin bir biçimde ortaya konmamıştı; çünkü o, İcmâ'ın dinden zorunlu olarak bilinen hususlarda da gerçekleşebileceğini düşünüyordu ve bunun örnekleri olarak Öğle namazının dört rek'atte kılınması ile hamrın (şarabın) haram kılınmasını zikrediyordu. Oysa bu hususlar, Kitâb ve Sünnet'ten kesin delillerle sabit olmuş ve İcmâ' yoluyla değil, Tevâtür yoluyla bize nakledilmiştir. Bütün ümmet ve onun müctehidleri bu hükümlerin meşruiyeti konusunda ittifak etmiş olsa bile, bu meşruiyet İcmâ'dan değil, Kitâb ve mütevâtir Sünnet'ten gelen başka delillerden kaynaklanmaktadır.

It appears that the concept of Ijmaa’ was not crystallised by AshShaafi’iy because he considered that the Ijmaa’ could take place in respect to that which is known from the Deen by necessity and he brought examples of that including: The four Raka’aat of Zhohr prayer and the prohibition of Khamr. This is despite these matters having been established and proven by definite evidences from the Kitaab and the Sunnah and have not been established by way of Ijmaa’ but rather transmitted to us by way of Tawaatur. Even if the whole Ummah and its Mujtahideen have agreed upon the legal legitimacy of these rulings this legal legitimacy however originated from evidences other than the Ijmaa’ as they came from the Kitaab and the Sunnah Al-Mutawaatirah.

Gazzâlî, icmâ konusunda Şâfiî'nin görüşünü benimsemiştir; ancak aksi görüşte olanların düşüncelerini de ele almıştır. Sükûtî icmâya dayanılmasına izin vermemiştir. Her devirde müçtehitlerin icmâının delil olmasının yanında, Ashâb'ın icmâının da delil olmasını kabul etmiştir.

Al-Ghazaaliy took the opinion of Ash-Shaafi’iy in respect to AlIjmaa’ however he discussed the opinions of those who held contrary opinions. He did not permit the adoption of Al-Ijmaa’ As-Sukootiy and he accepted the Hujjiyah (evidential validity) of Ijmaa’ AsSahaabah in addition to the Hujjiyah of the Ijmaa’ Al-Mujtahideen in every era.

O, Ashab'ın icmasından başkasını almadı (rah).

He did not take other than Ijmaa’ As-Sahaabah (rah).

İmam Ebu Hanife (rh) şöyle demiştir: "Sahabe bir konuda icma etmişse, buna teslim oluruz; tabiin icma etmişse, onlarla bu konuda tartışırız." Buna göre o, yalnızca Sahabe icmasını almıştır.

Al-Imaam Abu Haneefah (rh) said: “If the Sahaabah have held an Ijmaa’ upon a matter we submit to that and if the Taabi’een have held an Ijmaa’ we argue with them about it”. Consequently, he did not take other than Ijmaa’ As-Sahaabah.

İmam Mâlik (rh), Medîne-i Münevvere ehlinin icmâının delil olduğunu kabul etmiştir. Mâlik şöyle demiştir: "Medine, ilmin kaynağı, vahyin indiği yer ve Sahâbenin (ra) çocuklarını barındırdığı için bir delildir. Bu nedenle onların Hakk'tan başka bir konuda birleşmeleri imkânsızdır."

Al-Imaam Maalik (rh) accepted the Hujjiyah of the Ijmaa’ of Ahl ulMadinah Al-Munawwarah. Maalik said: “It is a Hujjah because AlMadinah is the source of knowledge, the place of the descent of the Wahi and it contains the children of the Sahaabah (rah). As such it is impossible for them to agree upon anything else – i.e. other than the Haqq”.

Ebu Zehra, "Usûlü'l-Fıkh" adlı kitabında şöyle demiştir: "Fakihler, Sahabe icmaı dışında bir icma üzerinde ittifak etmemişlerdir. Bunun sebebi, Sahabenin Şer'i hükümler konusundaki icmaının Tevatür yoluyla sabit ve kesin olmasıdır. Bu nedenle, Sahabenin icmaı konusunda hiç kimse ihtilaf etmemiş ve farklı görüşe sahip olmamıştır. İcmanın gerçekleşmesini uzak ya da ulaşılması imkânsız bir şey gören kimseler bile Sahabe icmaına boyun eğmiş ve bunu kabul etmiştir."

Abu Zahrah said in his book ‘Usool ul-Fiqh’: “The Fuqahaa have not agreed upon an Ijmaa’ apart from Ijmaa’ As-Sahaabah. That is because their Ijmaa’ in respect to the Ahkaam Ash-Shar’iyah has been proven and established by way of Tawaatur. For that reason, no one has disagreed and differed in respect to their Ijmaa’. Even those who viewed the occurrence of Ijmaa’ to be a far off or unachievable matter submitted to and conceded to the Ijmaa’ As-Sahaabah”.

Sonra şöyle dedi: "Gerçekte, Sahabe icmaından sonra, mütevatir bir yolla kurulmuş başka bir icma yoktur; bu yüzden fakihler, icma iddialarını, bu icmaya uyanlar ve terk edenler arasında tartışmışlardır."

He then said: “And in truth, after the Ijmaa’ As-Sahaabah no other Ijmaa’ has been established upon a Mutawaatir path and as such the Fuqahaa have disputed the claims of Ijmaa’ amongst those who took and left it”.

Ben İcmâu's-Sahâbe'nin bir hüccet olduğunu ve Kur'an ile Sünnet'ten sonra üçüncü şer'î delil niteliğinde olduğunu söylüyorum. Bunun sebebi, o icmânın, Sünnet'ten bir delili ortaya çıkarması ve açığa çıkarmasıdır; o sünnetin metni bize ulaşmamış olsa bile. Onlar bu delili biliyorlardı, ancak metnini bize aktarmadılar; bunun yerine icmaları yoluyla, bir delile dayanan hükmü nakletip bize ulaştırdılar. Bu tür bir icma, insanlar arasında onlardan başkasına nasip olmaz; çünkü Resûlullah ﷺ'in zamanında yaşayan, onunla bir arada bulunan, onunla görüşen, ona refakat eden, onu dinleyen, onunla birlikte cihada çıkan ve İslâm dinini ondan bize aktaranlar yalnızca onlardır.

I say that the Ijmaa’ As-Sahaabah is a Hujjah and it represents the third Daleel Ash-Shar’iy after the Qur’aan and the Sunnah. That is because their Ijmaa’ reveals and discloses a Daleel from the Sunnah in the case where the text of that Sunnah did not reach us. They knew this Daleel but did not transmit its text to us but rather transferred and transmitted the Hukm based on a Daleel through their Ijmaa’. This type of Ijmaa’ does not occur to anyone other than them from humankind because they were the ones who lived at the time the Messenger (saw). They lived with him, met with him, accompanied him, listened to him, went to battle with him and they transmitted the Islamic Deen to us from him (saw).